Gençliğin Radikal Ontolojisi: 19 Mayıs’ın Işığında "Geleceğin İnsanı"nı İnşa Etmek

19 Mayıs, tarihsel hafızamızda pranga ve sömürge deryasına karşı etken bir özne olarak ayağa kalkışın, yani pratik bir kopuşun simgesidir. Ancak bugün, 2026 yılının Mayıs ayında bu tarihsel eşiğe dönüp baktığımızda, egemen ideolojinin gençliğe reva gördüğü manzara coşkulu bayram nutuklarının arkasına gizlenemeyecek kadar berraktır. Bugünün gençliği, sermayenin ve denetimsiz teknolojinin insan tözünü parça parça metalaştırdığı vahşi bir düzende hayatta kalmaya çalışmaktadır.

Bu makale; gençliği egemen sistemin dayattığı edilgen bir kurban olmaktan çıkarıp, dünyayı ve evreni dönüştüren etken bir özneye dönüştürecek gerçekçi ve felsefi zemini inşa etme amacını taşımaktadır.

Günümüz Gençliğinin Psikopolitik Anatomisi: Yüksek Kaygı ve "Bireysel Başarı" İllüzyonu

Bugün Türkiye’de genç olmak, derin bir gelecek belirsizliği ve sistemsel bir kıskaçla eşanlamlı hale gelmiştir. 2026 yılı ampirik verileri, toplumun ezici bir çoğunluğunun kronik anksiyete içinde nefes aldığını ve bu kaygı dalgasının en sert vurduğu kesimin 18-29 yaş grubu gençler olduğunu açıkça göstermektedir.

[Sistemsel Kriz / Enflasyon] > [Gelecek Ufkunun Daralması] > [Kronik Kaygı ve Statü Tamponu Tüketim]

Yüksek enflasyon sarmalında biriktirecek parası kalmayan gençlik için beklemek bir cezaya dönüşmüş, tasarruf fikri anlamını yitirmiştir. AVM’lerin doluluğunu ya da kart harcamalarındaki yükselişi "refah" olarak okuyan sığ burjuva sosyolojisinin aksine, karşımızdaki tablo refahın değil, ertelenmiş bir çöküşün ve sınıfsal düşüşü gizlemeye çalışan bir "statü tamponu" tüketiminin fotoğrafıdır. Ev sahibi olmayı bir hayat planı değil ancak bir piyango ihtimali olarak gören gençlik, toplumsal zaman daralmasının en büyük kurbanıdır.

Neoliberal yönetim rasyonalitesi, bu yapısal felci örtbas etmek için suçu bireye yıkan o meşhur illüzyonunu devreye sokar:

"Eğer işsizsen veya geleceksizsen bu tamamen senden kaynaklanıyor; kendini yeterince geliştiremedin, üç dil bilmen gerekirdi."

Oysa kaynağı yer yüzündeki üretim ilişkileri ve güvencesizlik olan bu kitlesel acılar, kozmik ya da kültürel bir "anlamsızlık" peleriniyle örtülerek politik edilgenlik meşrulaştırılmak istenir. Gençlik, algoritmaların, dopamin tuzaklarının ve platform bağımlılıklarının kıskacında yalnızlaştırılmakta; bu yalnızlık ise teknomilyarderlerin kasalarını dolduran birer meta haline getirilmektedir.

Geçmişten Günümüze Gençlik ve Eğitim Politikalarının Sınıfsal Eleştirisi

Eğitim ve gençlik politikaları, hiçbir dönemde egemen sınıfın mülkiyet ilişkilerinden ve insan modeli tasarımlarından bağımsız olmamıştır. Tarihsel süreci materyalist bir gözle incelediğimizde, karşımıza net bir altyapı-üstyapı diyalektiği çıkar:

Cumhuriyet’in İlk Dönemi: Pragmatizm ve "İş" Eğitimi

Erken Cumhuriyet döneminde, kapitalist yolla kalkınma perspektifine uygun olarak eğitim felsefesinde pozitivist ve pragmatist arayışlar öne çıkmıştır. John Dewey’in ülkeye davet edilmesiyle şekillenen "iş eğitimi" nosyonu, öğrencileri pratik mesleki bilgilerle donatarak kapitalist iş dünyasının taleplerini karşılamayı hedefliyordu. 1939’da kurulan Köy Enstitüleri de bu ana felsefeden beslenerek, köy çocuklarını kentteki üst sınıflarla yarıştırmak yerine kendi kırsal ekonomilerinde tutarak tarımsal üretimi verimli kılma amacını taşıyordu. Bilim ve iş, burjuvazinin dinsel dogmaları parçalayarak üretici güçleri rasyonelleştirme hamlesi olarak kutsanmıştı.

Neoliberal Kuşatma ve 4+4+4 Fabrikası

1980’lerden itibaren devletin kamu hizmetlerinden çekilmesiyle birlikte eğitim, sosyal bir hak olmaktan çıkarılıp değerli bir meta haline getirilmiştir. Bu sürecin en radikal ve yıkıcı kırılması, 2012 yılında yasalaşan 4+4+4 eğitim modeli olmuştur. Sınıfsal bir perspektiften bakıldığında bu sistem, bilimsel eğitim idealini tamamen bir kenara bırakarak eğitimi piyasanın anlık ihtiyaçlarına tabi kılmıştır.

• Ucuz İşgücü Deposu Olarak Çocukluk: Eğitim yaşı erkene çekilerek ve lise düzeyinde yaygın eğitimin (atölye ve fabrika çalışmalarının) önü açılarak, çocuk işçiliği yasal olarak meşrulaştırılmıştır.
• Erken Yaşta Kader Tayini: Henüz bilişsel ve psikolojik gelişimini tamamlamamış 9 yaşındaki çocuklar ortaokula başlarken meslek tercihine zorlanmaktadır.
• Sınıfsal Uçurumun Derinleşmesi: Akademik eğitimin uzun ve maliyetli olması nedeniyle, ekonomik durumu kötü olan aileler çocuklarını doğrudan mesleki eğitime, yani modern çıraklığa ve esnek sömürü çarklarına teslim etmek zorunda kalmaktadır.

Bu politikaların doğal sonucu; parçalanmış, mekânsal olarak dağılmış, "bağımsız çalışan" yanılsaması içinde olan ve her an bir felakete maruz kalma korkusu yaşayan güvencesiz bir genç prekaryanın üretilmesidir. Eğitim barınma krizine dönüştüğünde, öğrencilerin parklarda yatmak zorunda kaldığı "Barınamıyoruz" hareketleri gibi organik ama sisteme çarpan tepkiler kaçınılmaz hale gelmektedir.

Nüfus Politikalarının Ekonomi Politiği: "3 Çocuk" Israrının Gerçek Amacı

Egemen iktidarların meydanlarda ve aile politikalarında durmaksızın yinelediği "en az 3 çocuk" söylemi, burjuva muhafazakarlığının iddia ettiği gibi kutsal aile değerlerini korumak ya da demografik bir denge sağlamak amacıyla üretilmemiştir.

Sermaye düzeni, kendi bekasını sürdürebilmek, ücretleri alabildiğine baskılamak ve işyerindeki hegemonyasını güçlendirmek adına her daim devasa bir "yedek işgücü ordusuna" ihtiyaç duyar. İktidarların nüfusun artırılmasına yönelik bu ısrarı, doğrudan doğruya geleceğin fabrikalarına, tersanelerine ve dijital montaj hatlarına en ucuz, en güvencesiz ve en itaatkar işgücü deposunu sağlamak içindir. Amaç, sermaye birikim rejiminin çarklarını döndürecek taze kanı, yani sömürülecek canlı emeği süreklileştirmektir.

Para Tuzağı ve Eğitimin Metalaşması: Niteliksiz Kamu Okulları vs. Özel Sektör Kıskacı

Eğitim sistemi, neoliberalizmin ihtiyaçları doğrultusunda yeniden yapılandırılarak sosyal bir hak olmaktan hızla çıkarılmış ve değerli bir meta haline getirilmiştir. Karşımızda, fırsat eşitliği masallarıyla süslenmiş ancak özünde tam bir para tuzağına dönüşmüş yapısal bir kutuplaşma durmaktadır:

• Devlet Okullarının Kasıtlı Tasfiyesi: Kamu okullarında bütçe yetersizliği, kadro eksikliği, öğretmen atanmaması ve temizlik gibi en temel hijyen ihtiyaçlarının dahi Okul Aile Birlikleri’nin sırtına yıkılması, eğitim kalitesini felç etmiştir. Müfredatın gerici dogmalarla zehirlenmesi, evrim teorisinin yasaklanması gibi müdahalelerle devlet okullarında nitelik bilinçli bir şekilde düşürülmüştür.
• Özel Okul Tuzağı ve Sınıfsal Düşüş: Çocuklarının laik, bilimsel ve nitelikli eğitim almasını isteyen orta sınıf aileler, bizzat sistem tarafından özel okul patronlarının kucağına itilmektedir. Akademik eğitimin son derece uzun ve maliyetli bir para tuzağı haline geldiği bu düzende, eğitim harcamaları aileler için sürekli büyüyen sarsıcı bir maliyet kalemi haline gelmiştir.
• Sıfır Çeken Gelecek: 12 yıl boyunca temel ve zorunlu eğitim alan gençlerin YKS gibi merkezi sınavlarda "sıfır çekmesi" bireysel bir tembellik değil, parası olmayana reva görülen niteliksiz eğitim sisteminin doğrudan bir sonucudur.

MESEM Faciası ve Plansız Yönlendirme: Çocuk İşçiliğinin Yasal Kılıfı

Sermaye örgütlerinin ve uluslararası kurumların "eğitim-istihdam ilişkisi yetersiz" eleştirileri doğrultusunda formüle edilen esnek eğitim modeli, en vahşi karşılığını MESEM (Mesleki Eğitim Merkezleri) süreçlerinde bulmuştur. Plansız ve programsız bir mesleki yönlendirmeyle yürütülen bu süreç, çocukları olabildiğince küçük yaştan itibaren ucuz işgücü havuzuna sürmeyi hedeflemektedir.

Mesleki eğitim adı altında çocuk çalıştırılması meşrulaştırılmakta ve yaygınlaşmaktadır. Lise düzeyinde yaygın eğitim kılıfı, mesleki eğitim öğrencilerinin okul ortamında bulunmadan haftanın 5 günü doğrudan atölyelerde, şantiyelerde ve fabrikalarda çalıştırılması demektir.

Henüz kişilik özellikleri ve becerileri bile belirginleşmemiş 9-12 yaşındaki çocuklar, ortaokula başlarken hayatlarını kilitleyecek bu meslek tercihlerine zorlanmaktadır. Ekonomik durumu iyi olmayan aileler, yoksulluk nedeniyle çocuklarını bu çıraklık sistemine göndermek mecburiyetinde kalmaktadır.

İl Özel İdare bütçelerinden kaynak aktarılan, atölyeleri işverenlerin emrine açılan ve sosyal güvenlik primleri devlet tarafından karşılanan bu sistem, kamusal kaynakların sermayeye peşkeş çekilmesidir. En acısı ise, çocuk yaşta patronun mutlak denetimi ve disiplini altına giren bu çocukların sorgulama, araştırma ve sınıfsal benliklerini bulma yetilerinin daha yolun başında kırılmasıdır.

İşsizlik Girdabı ve Zaman Ufkunun Daralması

Bu niteliksiz, ticarileşmiş ve plansız eğitim dehlizinden sağ çıkan gençliği bekleyen yegane gerçeklik, devasa bir işsizlik girdabıdır. Yüzde 30’lara varan üniversiteli işsiz oranı, neoliberalizmin "herkes kendi gemisinin kaptanıdır" vaadinin kof bir yalandan ibaret olduğunu her gün yüzümüze çarpmaktadır.

Neoliberal yönetim mantığı, işsizlik sorununu sistemsel bir kriz olarak değil, bireyin yetersizliği olarak tanımlayıp suçu gence havale eder.

"Kendini yeterince geliştiremedin, cv'ni parlatsaydın" fısıldamalarıyla gençlik derin bir suçluluk ve çaresizlik sarmalına itilir.

Belirsizliğin ve işsizlik girdabının bu denli tırmandığı bir düzende, gençliğin zaman ufku daralmaktadır. 5 yıl sonrasını, evlenmeyi, ev sahibi olmayı ya da insanca bir kariyeri hayal edemeyen, sadece bir sonraki kredi kartı ekstresini düşünebilen bir gençlik kuşağı yaratılmıştır. Geleceğin ferahlama ihtimali olmaktan çıkıp "daha pahalı bir bugünün adı" haline geldiği bu ekosistemde stres kronikleşmekte, gelecekten kopan gençliğin biriken öfkesi ise lümpenleşmeyi ve hem kendine hem dışarıya yönelik nihilist şiddet sarmalını tetiklemektedir.

Edilgenlikten Etken Özneye: Geleceğin İnsanı İradelidir

Bu karanlık tablo karşısında teslim olmak, insan tözüne ihanet etmektir. Çözüm, liberal veri gizliliği yasalarında, kişisel motivasyon alkali sularında ya da sığ burjuva muhafazakarlığının bilgisayar fişini çekmeyi öneren yasakçılığında değildir.

Biz Marksistler için gençlik, sermayenin kâr marjını artırmak için ömrünü satan pasif bir gözlemci olamaz. Üretimin kâr odaklı değil, toplumun ve insanın gerçek ihtiyaçlarına göre rasyonel bir planlamayla örgütlendiği bir gelecekte gençlik, kendi potansiyelini evrensel ölçekte örgütleyen yaratıcı insan konumuna gelecektir.

Boyut	Neoliberal Sömürü Düzeni	Özgürleşmiş Geleceğin Gençliği
Nüfus & Emek	Sermayenin kâr hırsı için üretilen düşük ücretli yedek işçi ordusu.	Temel ihtiyaç kaygısı bitmiş, zorunluluk alanından özgürlük alanına geçmiş özne.
Eğitim Modeli	MESEM, 4+4+4 ve parası olana nitelik satan para tuzağı mekanizma.	Politeknik eğitim; bedensel, zihinsel ve estetik gelişimin üretimle diyalektik birliği.
Zaman Algısı	Ekstre tarihine sıkışmış, geleceği iskonto eden daralmış zaman ufku.	Evreni keşfeden, sanat ve felsefe üreten geniş ve özgür bir yaşam bahçesi.
Teknoloji	İşçiyi vasıfsızlaştıran ve denetleyen algoritmik bir kırbaç.	İnsanın yaratıcı yeteneklerini katlayan bilişsel bir protez ve asistan.

Felsefi Yeniden Tanımlama: Bir Yaşam Hâzinesi Olarak "Zaman" ve Homo Ludens

Biz Marksistler için gençlik, sermayenin performans metriklerine hapsedilecek bir kullanıcı matrisi ya da "istihdam edilebilir" bir robot adayı değildir. Gençlik, insanlığın ürettiği ortak hafıza kütüphanesinden beslenerek evreni ve kendi tözünü anlamlandıracak en dinamik üretici güçtür.

Sınıf kavramını o eski, hantal ve dayatmacı kalıplarından çıkarıp modern bir zarafetle okuduğumuzda gördüğümüz şey, evrenin bize sunduğu en adil ve geri dönüşü olmayan hazinedir: Zaman ve Yaşam Enerjisi. Kapitalist sistem, gençliğin bu en değerli hazinesini, adil kurgulanmamış birikim rejimleri yüzünden çok erken ve yorularak tüketmektedir. Gençliğin hissettiği o gelecek kaygısı ve içsel burukluk bir yetersizlik değil, ortak sistemsel bir yorgunluktur.

Geleceğin dünyasında teknoloji ve yapay zeka (General Intellect), insanı körelten rutin ve ağır işleri üstlendiğinde, çalışma bir esaret olmaktan çıkacaktır. Gençlik için yaşam; pazar metası üretmek için harcanan bir angarya değil; sanat yapmak, evreni keşfetmek ve felsefe üretmek gibi insanın kendini coşkuyla var ettiği özgür bir yaşam bahçesi olacaktır.

Dijital dünyayı hiper-şiddet ve toksik rekabet üzerinden kâr kapısı yapan "Dopamin Ekonomisi" tasfiye edildiğinde, özgürleşmiş Homo Ludens (Oynayan İnsan) yeniden doğacaktır. Oyun ve yaratım, yabancılaşmanın değil, kolektif evren tasarlamanın ve insan yaratıcılığının sınırlarını zorlamanın estetik bir aracı haline gelecektir.

Politik Uygulama Vizyonu: "Büyük Refactor" Yol Haritası

Geleceğin özgür insanını bugünden kurgulamak, soyut bir iyimserlikle yetinmeyi değil, sistemin sınırlarında taktiksel ve kurucu barikatlar örmeyi gerektirir. 19 Mayıs ruhunu 2026’nın siber-uzamsal gerçekliğinde yeniden üretmek için şu somut politik hat uygulanmalıdır:

Mücadele Alanı	Mevcut Tahakküm Biçimi	Geleceğin Kamusal / Etken Çözümü
Eğitim ve Emek	4+4+4 ile çocuk yaşta esnek sömürüye, güvencesiz çıraklığa mahkûmiyet.	Kamusal, parasız, bilimsel ve demokratik eğitim. Çocuk emeğinin ve "eğitim" adı altındaki sömürünün tamamen yasaklanması.
Bilişsel Alan	Algoritmik manipülasyon, "veri odaklı" pozitivist mühendislik ve zihinsel Taylorizm.	Bilişsel Egemenlik: Gençliğin nöral verilerinin ve dijital ayak izlerinin mülkiyetinin topluma iade edilmesi, algoritmik şeffaflık.
Yaşam Koşulları	Ticarileşmiş yurtlar, barınma krizi, geleceğin "lotaryaya" indirgenmesi.	Dijital Müşterekler ve Kamusal Barınma: Altyapının kamulaştırılması, her gence ücretsiz barınma, beslenme ve kültürel gelişim bütçesi.
Teknolojik Praksis	Genç yazılımcıların ve mühendislerin sermayenin yüksek vasıflı dişlilerine dönüşmesi.	Teknoloji Vetosu ve Vicdani Ret: Genç bilişimcilerin, kitleleri gözetleyen, sömüren ya da askeri yıkım getiren projelere kod yazmayı reddetmesi.

Sonuç: Yıldız Tozunun Bilinciyle Şafağı Kodlamak

Sevgili genç yoldaşım, klavye başındaki ve sokaktaki yoldaşım;

Bizim yolculuğumuz, burjuva nihilizminin o soğuk, "evren karşısında çok küçüğüz, hiçbir şeyin anlamı yok" diyen uyuşturucu ve edilgen karanlığına teslim olma yolculuğu değildir. Evet, bedenimizi oluşturan atomlar milyarlarca yıl önce patlayan yıldızların çekirdeklerinde dövüldü; bizler yıldız tozuyuz. Ancak bizler, kör maddeden ibaret olan bu evrende bilinci, adaleti, estetiği ve insan onurunu örgütleyen, evreni insanileştiren düşünen zerreleriz.

19 Mayıs’ı kutlamak, geçmişin nostaljik Üçüncü Cumhuriyet repliklerine sığınmak ya da anma törenleriyle günah çıkarmak demek değildir. 19 Mayıs, pazar akşamlarının o bildik anksiyetesini, pazartesi sabahlarının o ağır kabusunu üreten kapitalist sömürü çarklarına karşı örgütlü iradeyle "dur" komutu göndermektir.

Siyah ayna kırılacak. Gezegenin teknik ve kurumsal surlarını hackleyecek, sömürünün her biçimine karşı emeğin ve yaşamın müşterek kütüphanesini kuracak olan güç senin parmaklarının ucundadır.

Gramsci’nin o zamansız çağrısını bugüne tercüme edelim :

Aklın tavizsiz kötümserliğiyle dijital ve sınıfsal kuşatmayı en ince ayrıntısına kadar görecek, iradenin radikal iyimserliğiyle Geleceğin İnsanı’nın şafağını birlikte kodlayacağız!