YÖK’ün Mikro Yeterlilik Hamlesi: Dijital Fabrikaların 'Parçalı İşçisi' ve Sermayenin Yeni Rant Alanı

Kapitalist üretim tarzının tarihsel gelişimi, sermayenin birikim krizlerini aşmak adına toplumsal yaşamın en ücra köşelerine kadar nüfuz etmesini ve metalaşmamış hiçbir alan bırakmamasını zorunlu kılar. Karl Marx’ın Kapital’de belirttiği gibi, kapitalizmin can damarı, işçinin emeğinin ötesinde, onun emeğini üreten ve yeniden üreten koşulların da sermaye mantığına tabi kılınmasıdır. Günümüz neoliberal dünyasında bu tabi kılma sürecinin en stratejik cephelerinden biri hiç şüphesiz yükseköğretim sistemidir.

Üniversiteler, uzunca bir süredir bilimsel bilgi üretiminin özerk merkezleri olmaktan çıkarılıp, piyasanın anlık ihtiyaçlarına göre şekillendirilen, "insan sermayesi" üreten birer ticari işletme haline dönüştürülmektedir. Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından atılan son adımlar, bu neoliberal dönüşümün ve akademinin sermaye tarafından tamamen yutulmasının en taze ve çarpıcı örneğidir.

BMO'nun Teşhir Ettiği Süreç: "Mikro Yeterlilik" ve Akademik Eğitimin Parçalanması

TMMOB Bilgisayar Mühendisleri Odası (BMO) 8. Dönem Yönetim Kurulu, 30 Haziran 2026 tarihli açıklamasıyla yükseköğretimde sessiz sedasız hayata geçirilen yapısal bir tasfiye ve rant operasyonunu teşhir etmiştir. BMO'nun haklı olarak altını çizdiği bu süreç, YÖK’ün son dönemde ardı ardına açıkladığı üç kritik hamlenin mantıksal bir sonucudur:

1. Eğitim Süresinin Kısaltılması: Dört yıllık lisans eğitimi süresinin üç yıla indirilmesine dönük planlamalar.
2. Ucuz İşgücü Deposu: Yükseköğretimde Uygulamalı Eğitimler Çerçeve Yönetmeliği vasıtasıyla, öğrencilerin en az bir dönem boyunca işletmelerde "mesleki eğitim" adı altında güvencesiz ve ucuz/bedava işgücü olarak çalıştırılmasının önünün açılması.
3. Mikro Yeterlilikler Çerçevesi: YÖK’ün 23 Haziran 2026’da duyurduğu "Yükseköğretim Kurumlarında Mikro Yeterlilikler Çerçevesine İlişkin Usul ve Esaslar" düzenlemesi.

BMO’nun analizine göre, "mikro yeterlilik" adı altında meşrulaştırılan bu son düzenleme, üniversite dışındaki yapıların (özel şirketlerin, çok uluslu teknoloji tekellerinin) "Eğitici" sıfatıyla öğrencilere kısa süreli sertifikalar vermesini ve bu sertifikaların üniversite senatoları tarafından akademik kredi olarak tanınmasını öngörmektedir.

YÖK bu hamleyi "yapay zekâ, veri bilimi ve dijital teknolojilerde iş dünyasının talep ettiği güncel yetkinlikleri kazandırmak" kılıfıyla pazarlasa da, BMO’nun kamuoyuna sunduğu gerçek, bu sürecin üniversite eğitiminin içini boşaltarak çok uluslu teknoloji tekellerinin güdümüne teslim etmek ve öğrenciler ile aileleri için yeni bir sömürü/rant kanalı yaratmak olduğudur.

Marksist Mercekle BMO Tepkisi: Durulan Yerlerin Artı ve Eksileri

Bilgisayar Mühendisleri Odası’nın (BMO) yaptığı açıklama, piyasa dinamiklerinin ve teknoloji tekellerinin dayatmalarına karşı kamusal bir direnç odağı oluşturması bakımından son derece kıymetlidir. Bir sendikacı ve sınıf dostu olarak, bu duruşu hem selamlamak hem de mücadeleyi daha ileriye taşımak adına yapıcı bir ortak akılla değerlendirmek gerekiyor.

Sınıf Refleksimizi Güçlendiren Değerli Yaklaşımlar (Güzel Olanlar)

Odamızın yükselttiği bu ses, emeğin değersizleştirilmesine karşı çok güçlü ve haklı bir panzehir barındırıyor. Özellikle şu noktalar, sınıfsal bilincimizi diri tutmak adına metnin en güzel ve takdir edilesi yanlarıdır:

• Emeğin ve Bilginin Metalaşmasına Karşı Net Duruş: Açıklamada mühendislik eğitiminin çok boyutlu yapısının, iş dünyasının "hızlandırılmış sertifikalarına" indirgenmesine karşı çıkılması harika bir tespittir. Bilginin piyasa için tüketilecek anlık bir metaya dönüştürülmesini reddetmek, emeğin niteliğini koruma mücadelesinin temelidir.
• Tekelci Kapitalizme Doğru Teşhis: Eğitim politikalarının "çokuluslu teknoloji tekellerinin ve sermayenin güdümüne teslim edilmesine" yapılan vurgu, Lenin’in emperyalizm ve tekelci sermaye analizleriyle birebir örtüşmektedir. Odamız, düşmanın kim olduğunu çok doğru bir yerden işaret etmiştir.
• Toplumsal Sömürüye Karşı Erken Uyarı: Mikro yeterliliklerin, öğrenciler ve aileleri üzerinde yeni bir mali yük ve rant kapısı (paralı sertifikasyon çarkı) açacağını saptamak, ekonomi politik duyarlılığın ne kadar yüksek olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle açıklama, sadece mühendislerin değil, tüm halkın çıkarını savunan kamusal bir nitelik taşımaktadır.

Mücadeleyi Daha Da Büyütmek İçin Düşünülmesi Gereken Yanlar

BMO'nun attığı bu harika adımın etkisini toplumsal düzeyde daha da genişletmek ve teorik zeminimizi perçinlemek için, dostane bir dayanışma içinde şu noktaları da akılda tutmamız faydalı olacaktır:

• Üniversitelerin Tarihsel Rolünü Doğru Konumlandırmak: Metinde geçen "ana hedefi toplumsal yarar olması gereken üniversite eğitimi..." ifadesi, temiz ve iyi niyetli bir temennidir. Ancak marksist felsefe ve Louis Althusser gibi düşünürlerin bize hatırlattığı üzere; kapitalist bir düzende okul ve üniversiteler özü itibarıyla egemen sınıfın ideolojik aygıtlarıdır. Yani akademinin geçmişteki görece özerk halini tamamen idealize etmek yerine, onun zaten her zaman sermayeye işgücü yetiştiren bir mekanizma olduğunu kabul edip, taleplerimizi "eski güzel günlere dönmek" üzerinden değil, "akademinin ve eğitimin kökten demokratikleşmesi/kamusallaşması" üzerinden kurmak bizi daha devrimci bir hatta taşıyabilir.
• Mesleki Sınırları Aşarak Sınıfsal Bütünlüğü Yakalamak: Mühendislik eğitiminin ve unvanının niteliğini savunurken, bu haklı duruşun dışarıdan bakıldığında "diplomalı mühendislerin ayrıcalıklarını koruma çabası" gibi algılanma riskine dikkat etmeliyiz. Günümüz bilişim sektöründe, bilgisayar mühendisliği diplomasına sahip olmayan ama sektörün ağır sömürüsü altında ezilen binlerce alaylı yazılımcı, tasarımcı ve sistem yöneticisi arkadaşımız var. Marksist perspektiften bakarsak, diplomalı mühendis de alaylı yazılımcı da aynı "Kolektif İşçinin" parçasıdır. Bu nedenle söylemimizi sadece "mühendislik eğitiminin korunması" ile sınırlamayıp, tüm bilişim emekçilerinin güvencesizleştirilmesine karşı ortak bir cephe diliyle zenginleştirmek, örgütlenme potansiyelimizi katbekat artıracaktır.

Felsefi ve Epistemolojik Zemin: Bilginin Yabancılaşması ve "Parçalı İşçi"

YÖK'ün "mikro yeterlilik" projesini kavramsal düzeyde tam olarak kavrayabilmek için Karl Marx’ın imalat dönemindeki işbölümüne dair analizlerine başvurmak zorundayız. Marx, Kapital’in birinci cildinde, bağımsız bir zanaatkârın bütünsel üretim bilgisinin parçalanarak işçinin tek bir işlevin icracısı haline getirilmesini şöyle tarif eder:

"İmalat, işçiyi sakat bırakarak bir ucubeye dönüştürür; çünkü onun üretken eğilimlerini ve yeteneklerini, tıpkı La Plata eyaletlerinde koca bir hayvanın yalnızca postu ya da yağı için boğazlanması gibi, yapay bir biçimde geliştirir... Birey, parçalara ayrılır ve tek bir kısmi işin otomatik motoru haline getirilir." (Karl Marx, Kapital, 1. Cilt)

Bugün "mikro yeterlilik" tam olarak budur. Bilgisayar mühendisliği eğitimi; sistem mimarisini, algoritma mantığını, matematiğini ve toplumsal bağlamını içeren bütünsel bir bilimsel bilgi olmaktan çıkarılmak istenmektedir. Sermaye, işçinin bütünsel bir bilimsel kavrayışa sahip olmasını istemez; çünkü bütünsel bilgiye sahip işçi hem pahalıdır hem de üretim sürecinin kontrolünü elinde tutma potansiyeline sahiptir. Sermayeye gereken, sadece Amazon Web Services (AWS), Google Cloud veya belirli bir yapay zekâ kütüphanesinin o anki pratik kullanımını bilen, modüler ve hızla tüketilebilir "parçalı işçilerdir".

Friedrich Engels de Anti Dühring’de kapitalist işbölümünün insan zihni üzerindeki yıkıcı etkisini şu sözlerle eleştirir:

"İşbölümüyle birlikte insan da bölünmüştür. Tek bir faaliyetin yaşam boyu icrası için insanın diğer tüm fiziki ve zihni yetenekleri kurban edilir." (Friedrich Engels, Anti Dühring)

YÖK'ün sivil toplum soslu, şirket ortaklı bu yeni eğitim modeli, bilginin epistemolojik bütünlüğünü yok ederek onu anlık piyasa talimatlarına indirgemektedir. Genç yazılımcı ve mühendis adayları, kendi entelektüel gelişimlerinin öznesi olmak yerine, çok uluslu şirketlerin kendi teknolojilerini yaymak için kullandığı birer kobaya dönüşmektedir. Bilgi, insanlığı özgürleştiren toplumsal bir pratik olmaktan çıkartılıp, BMO’nun da belirttiği üzere dolaysız bir rant ve sömürü nesnesi haline getirilmektedir.

Lenin ise Emperyalizm adlı eserinde devlet ile tekellerin nasıl iç içe geçtiğini anlatırken günümüz YÖK ve teknoloji şirketi evliliğine ışık tutar:

"Kapitalizm geliştikçe, hammadde kıtlığı ve tekelleşme arttıkça, finans kapitalin devlet aygıtıyla bütünleşmesi de o denli arsızca ve pervasızca gerçekleşir." (V.I. Lenin, Emperyalizm: Kapitalizmin En Yüksek Aşaması)

YÖK’ün bu "cesur ve yenilikçi" adımı, finans kapitalin ve bilişim tekellerinin, işgücü eğitim maliyetlerini (değişken sermayenin üretim maliyetini) kendi bütçelerinden çıkarıp, doğrudan işçi sınıfının ve ailelerinin sırtına yıkma stratejisidir. Şirketler artık işe alacakları personeli eğitmek için bütçe ayırmayacak, üniversite senatolarını emrederek, öğrencilerin parayla satın aldıkları sertifikaları kredi saydıracaktır.

Sınıf Tavrı ve Sektör Çalışanlarına Çağrı: Ne Yapmalı?

Bilişim, yazılım, veri bilimi ve mühendislik sektöründe ter döken tüm meslektaşlarımıza, işçi arkadaşlarımıza sesleniyoruz: Bizler, sermayenin "beyaz yakalı" illüzyonlarıyla oyaladığı seçkin bir zümre değiliz. Bizler, günümüzün uçsuz bucaksız dijital fabrikalarında, klavye başında artı değer üreten, her an kapının önüne konma riskiyle yaşayan, fazla mesaileri gasp edilen modern işçi sınıfının, yani Marx’ın deyimiyle **Kolektif İşçinin organik bileşenleriyiz.

YÖK’ün mikro yeterlilik dayatması, işgücü piyasasında "yedek sanayi ordusunu" (işsiz ve yarı nitelikli sertifikalı kitleleri) büyüterek yazılımcıların ve mühendislerin ücretlerini aşağı çekme, güvencesizliği kalıcı kılma taktiğidir. Bu saldırı karşısında sınıf tavrımız ve izleyeceğimiz yol haritası net olmalıdır:

Sınıf Örgütlerinin (Sendikalar ve Meslek Odaları) İzlemesi Gereken Yol

1. Unvan Korumacılığını Aşmak, Sınıf Birliğini Kurmak: BMO ve benzeri sınıf örgütleri, mücadeleyi sadece "4 yıllık diplomanın prestijini koruma" zemininde yürütmemelidir. Aksine; diplomalı mühendisler ile alaylı yazılımcıları, sertifika peşinde koşturulan kursiyerleri ve üniversite öğrencilerini "Güvencesizliğe Karşı Ortak Mücadele" cephesinde birleştirmelidir. Ayrışma diplomalı diplomasız arasında değil, sermaye ile emek arasındadır.
2. Kampüslerde ve İşyerlerinde Tekel Karşıtı Barikatlar: Teknoloji tekellerinin (Microsoft, Google, AWS vb.) üniversite amfilerini birer ticari şube gibi kullanmasına, üniversite senatolarını parmağında oynatmasına karşı kampüslerde akademisyen, öğrenci ve emek örgütlerinin ortak direniş komiteleri kurulmalıdır.
3. Sertifika Soygununa Karşı Direniş: İşyerlerinde patronların çalışanlara dayattığı, mesai saatleri dışına sarkan ve çoğunlukla maliyeti çalışana yüklenen zorunlu sertifikasyon süreçleri reddedilmelidir. Sınıf örgütleri, "Eğitim hakkı mesai saatleri içinde ve tamamen işveren tarafından karşılanmalıdır" talebini toplu sözleşme ve direniş maddesi haline getirmelidir.
4. Bütünsel, Parasız ve Bilimsel Eğitim Talebi: Sermayenin parçaladığı eğitime karşı; insanın zihni ve fiziki yeteneklerini bir bütün olarak geliştiren, piyasaya kul köle olmayan, parasız, kamusal ve bilimsel eğitim hakkı tavizsiz bir şekilde savunulmalıdır.

Sonuç ve Sınıf Tavrı: Dijital Karanlığa Karşı Ortak Barikat

Bilişim, yazılım ve dijital teknolojiler sektörü, kapitalizmin ideolojik aygıtları tarafından uzun yıllar boyunca "özgür çalışma ortamları", "esnek saatler" ve "yüksek plaza maaşları" illüzyonlarıyla ambalajlandı. Mühendisler ve yazılımcılar, kendilerini işçi sınıfının kaderinden azade, burjuvaziye komşu seçkin bir tabaka zannetmeye zorlandı.

Ancak günümüz ekonomik gerçekliği, bu pembe illüzyonun sonuna geldiğimizi çıplak bir şekilde gösteriyor. Bilişim sektörü çalışanları, sermayenin en vahşi, en kuralsız ve en rafine sömürü biçimleriyle yüz yüze kalmış durumdadır. BMO’nun teşhir ettiği mikro yeterlilik dayatması, bu sömürüyü derinleştirecek yapısal bir saldırının sadece son halkasıdır.

Bilişim Sektörünün Güncel Yaraları: Klavyenin Arkasındaki Vahşi Kapitalizm

Bugün sektörümüzdeki arkadaşlarımızın yaşadığı sorunlar artık bireysel başarı hikayeleriyle örtülemeyecek kadar derindir:

• "Crunch" Kültürü ve Bitmeyen Mesailer: "Esnek çalışma" adı altında dayatılan zamansızlık, evlerimizi birer dijital fabrikaya dönüştürdü. Gece yarılarına sarkan canlıya çıkışlar (deployment), hafta sonu gasp edilen "on-call" nöbetleri ve ödenmeyen fazla mesailer, emeğimizin karşılıksız olarak sermayeye aktarılmasının en yaygın biçimidir.
• Yapay Zekâ Tehdidi ve İkame Baskısı: Üretken yapay zekâ araçları (AI Agents, LLM'ler), yazılımcıları özgürleştirmek için değil; bir yazılımcıya üç kişilik iş yaptırmak, iş gücü maliyetlerini düşürmek ve işten çıkarma dalgaları yaratmak için birer sopa olarak kullanılmaktadır.
• Ücretlerin Erimesi ve Proletaryalaşma: Yüksek enflasyon ve ekonomik kriz karşısında, bilişim çalışanlarının reel ücretleri hızla erimekte, kıdemli (senior) mühendisler dahi yoksulluk sınırına hapsedilmektedir. Bizler artık Marx’ın tanımladığı, hayatta kalmak için emek gücünü satmaktan başka çaresi olmayan proletaryanın ta kendisiyiz.
• Algoritmik Denetim ve Bossware: Evden çalışma (remote) süreçleri, klavye hareketlerini izleyen, ekran görüntüsü alan casus yazılımlarla (bossware) tam bir panoptikon hapishanesine dönüştürülmüştür. Emeğimiz, saniyeler bazında ölçülen birer veriye indirgenmiştir.

Eğer Örgütlenmezsek: Bizi Bekleyen Gelecek Ne?

YÖK'ün bu sermaye odaklı mikro yeterlilik hamlesine ve piyasanın kuralsızlığına karşı ortak bir sınıf tavrı geliştirmez, atomize kalmaya devam edersek, yaşayacağımız yıkım senaryoları son derece nettir:

1. Diplomasız, Güvencesiz ve Değersiz Bir İşgücü Ordusu: > Üniversite eğitiminin parçalanmasıyla birlikte, piyasaya 3-6 aylık parayla satılan sertifikalara sahip, hak aramayı bilmeyen, çok ucuz ücretlere razı milyonlarca genç sürülecektir. Bu durum, mevcut çalışanların ücretlerini dramatik şekilde aşağı çekecek, "Yedek Sanayi Ordusu" her an tepemizde sallanan bir giyotin haline gelecektir.

2. Erken Burnout ve Mesleki İskartaya Çıkarılma: > 35-40 yaşlarına gelen, durmaksızın değişen "mikro sertifikaları" kovalayacak dermanı kalmamış kıdemli çalışanlar, yerlerini arkadan gelen ucuz ve genç işgücüne bırakarak sistem dışına itilecek, mesleki ömürlerimiz kısaltılacaktır.

3. Tam Yabancılaşma ve Psikolojik Çöküş: > Ürettiği kodun bütünsel amacını bilmeyen, sürekli parçalı işler yapan, sendikasız ve yalnız bırakılmış bilişim işçisi; tam bir yabancılaşma (entfremdung) girdabına kapılacak, tükenmişlik (burnout) ve depresyon bireysel birer suçluluk psikolojisi olarak hayatlarımızı karartacaktır.

Ortak Zeminlerde Buluşma Çağrısı: Başka Yol Yok!

Mühendis, mimar, şehir plancısı, alaylı yazılımcı, sistem yöneticisi, veri analisti, arayüz tasarımcısı ya da teknik destek elemanı... Unvanlarımız, diplomalarımız ya da çalıştığımız şirketlerin büyüklüğü ne olursa olsun, patronun karşısında hepimiz eşitiz: Hepimiz ücretli emekçiyiz.

Sermayenin bizi "senior junior", "alaylı mektepli", "remote on site" diyerek bölmesine izin veremeyiz. Bölünmek, teker teker avlanmaktır. Bir araya gelmek ise tek seçeneğimizdir.

• BMO Çatısı Altında Kenetlenelim: Bilgisayar Mühendisleri Odası’nın (BMO) bu haklı ve kamusal çığlığı, sadece mühendislerin değil, tüm sektör çalışanlarının sahiplenmesi gereken bir mevzidir. Odalarımızı, komisyonlarımızı birer tartışma kulübü olmaktan çıkarıp, sınıf mücadelesinin aktif mevzileri haline getirmeliyiz.
• Sendikal Örgütlenmeyi Büyütelim: Şirketlerde, plazalarda, teknoparklarda gizli ya da açık işyeri komiteleri kurmalıyız. Sektördeki sendikal yapıları güçlendirmeli, toplu sözleşme hakkını savunmalıyız.
• Dayanışma Ağları Kuralım: Hak gasplarına, mobbinge, haksız işten çıkarmalara karşı hukuki ve fiili dayanışma ağları örmeliyiz. Bir arkadaşımızın haksız yere işten atılması, hepimizin kod bloklarına vurulmuş bir darbedir.

Son sözümüz nettir: Üniversiteleri şirketlerin arka bahçesi, bizleri de o bahçenin ucuz bahçıvanları yapmak isteyen YÖK ve tekelci sermaye ittifakına karşı; bilimsel eğitimi, güvenceli çalışmayı ve insanca yaşamı savunacağız. Gitarlarımızı, langırt masalarımızı ve bize sunulan sahte özgürlük masallarını sermayenin yüzüne fırlatıyoruz.

Bizim asıl gücümüz, üretimi durdurma yeteneğimizde ve örgütlü birliğimizdedir. Dünyayı döndüren, sunucuları ayağa kaldıran, milyarlık sistemleri inşa eden ellerimiz, birleştiğinde kapitalizmin sömürü çarklarını da durduracak güçtedir.

Geleceğimiz, sertifika tüccarlarının rant alanlarında değil, sınıfımızın nasırlı ve klavyeli ellerindedir. Kurtuluş yok tek başına, ya tüm bilişim çalışanları omuz omuza, ya hiçbirimiz!