Bilgi Müşterekleri
AnasayfaHakkımızdaKılavuzlarPopüler İçeriklerİletişim

Anthropic'in Aktivist İzleme Sistemi

Panoptikonun Kapıcısı

Yazar: Oğuz Demirkapı
Anthropic'in Aktivist İzleme Sistemi

Panoptikonun Kapıcısı

Anthropic'in aktivist izleme sistemi, aynı haftanın üç belgesi ve saatte 22 dolara çalışan güvenlik görevlilerinin grevi

Sevgili Genç Yoldaşlar,

Bu hafta Anthropic'in 2030 senaryolarını okurken tekno-kapitalizmin üç mekanizmasını saymış ve üçüncüsü için şöyle demiştik: Dijital panoptikon, modelin "geçiş sürtünmesi" başlığına sıkıştırdığı şeydir; Palantir ise onun ta kendisidir. O cümle iki gün içinde eskidi. Panoptikon Palantir'e havale edilmiş değilmiş; "sorumlu" kanat kendi izleme ekibini kurmuş. Bu yazı o cümleyi düzeltmek ve düzeltirken bir haftanın üç belgesini yan yana koymak için yazıldı.

Yazının sonunda, bütün bu kıyamet gürültüsünün içinde kimsenin görmediği bir olaya geleceğiz: Anthropic ve OpenAI binalarının kapısını tutan güvenlik görevlilerinin grev kararı. Haftanın tek örgütlü işçi eylemi odur ve tesadüfe bakın ki gözetim haberini yazan gazeteci de yazısını onunla bitirmiş.

Ne Oldu?

10 Eylül sabahı viral haber hesabı Globe Eye News bir gönderi paylaştı: "Anthropic, yapay zekâya karşı çıkan aktivistleri ve protestoları izlemek için kapsamlı bir gözetim ve istihbarat sistemi kuruyor." Gönderi akşama kadar 720 bin kez görüntülendi. Kaynak, The American Prospect'te Daniel Boguslaw'ın bir gün önce yayımlanan araştırma haberi.

Bu blogda bir haberi aktarırken önce kanıtı koyar, sonra yorumu ekleriz; okuyucunun "abartıyorlar" itirazını baştan karşılamanın tek yolu budur. Boguslaw'ın haberi sızdırılmış belgeye ya da isimsiz kaynağa dayanmıyor; dört kamuya açık kaynağı yan yana koyuyor.

Birincisi, geçen yıl yayımlanmış bir podcast. Konuşanlar Anthropic'in Küresel Güvenlik Operasyon Merkezi Müdürü Keon Ellison, Güvenlik Operasyonları Müdürü Zach Melvin ve şirketin risk tespiti için sözleşme yaptığı Samdesk'in CEO'su James Neufeld. Ellison bir olay anlatıyor: Bir yönetici büyük bir şehre gidiyor, planlanan bir protesto izin sorunları yüzünden öne çekiliyor, Samdesk "organizatörlerin zaman çizelgesini değiştirdiğini yaklaşık 60 dakika önceden" bildiriyor, güvenlik ekibi yöneticiyi alternatif güzergâhla otelin servis girişine yönlendiriyor. "O fazladan bir saat kritikti; onsuz yöneticilerimiz toplantıdan çıkıp doğrudan kargaşanın ortasına dalacaklardı." Aynı kayıtta güvenlik program müdürü hedefi tanımlıyor: Operasyonları "reaktif bilgi toplamadan proaktif, öngörücü ve önleyici tehdit yönetimine" dönüştürmek.

İkincisi, Ağustos tarihli bir iş ilanı. Küresel Güvenlik, İstihbarat ve Emniyet ekibi için "kurumsal istihbarat uzmanı" aranıyor, yıllık 180-230 bin dolar. Görev tanımı: "Jeopolitik istikrarsızlık, terörizm, suç, aktivizm, yapay zekâ sektörünün devlet aktörlerince hedef alınması ve yeni güvenlik eğilimleri dahil küresel tehditleri tanımlamak, değerlendirmek, izlemek ve soruşturmak; belirli tehditler, aktörler ve olaylar üzerine derinlemesine araştırma ve açık kaynak istihbaratı toplamak." Haberin en sağlam kanıtı bu cümledir. "Aktivizm", terörizm ile suçun arasına, bir tehdit kategorisi olarak yazılmış.

Üçüncüsü, Temmuz'da Wall Street Journal'a şirketin kendi açıklaması: "Endişe verici davranışları bir 'ilgi kişisi' süreciyle zaman içinde takip ediyoruz; bu, tırmanma kalıplarını erken yakalamamızı sağlıyor." Journal'a göre polise bildirilen olaylara karışan birkaç kişi "zaten Anthropic güvenliği tarafından izleniyordu".

Dördüncüsü, 4 Eylül'de San Francisco Standard'ın haberi. 14 Ağustos'ta bir Claude kullanıcısı sohbete AR-15 aldığını ve Dario Amodei'yi "nişangâhında" tuttuğunu yazmış. Anthropic beş gün sonra polise bildirmiş, kişinin "Anthropic'teki herkesi öldürmek niyetiyle silah aldığını" söylemiş; ama polis merkeze geldiğinde şirket çalışanı "şirket politikası gereği" mesajları göstermeyi reddetmiş. Kullanıcı gazeteye "dalga geçiyordum" demiş; hesabı kapatılmış, başka işlem yapılmamış. Boguslaw'ın yorumu yerinde: Şirket platform içi bir sözü polise ihbar ediyor, sonra polise kanıtı vermiyor. Yargıç yok, savcı yok; "ilgi kişisi" dosyası var.

Kanıt Olmayan Ne?

Dürüst olalım. "Pre-crime sistemi" adlandırması gazetecinin çerçevesi; güvenlik müdürünün "öngörücü ve önleyici" sözlerinden çıkarılmış. Hangi grupların izlendiği haberde adlandırılmıyor. Samdesk'in ne topladığı (büyük olasılıkla açık sosyal medya taraması) açıklanmıyor. Globe Eye News'in "kapsamlı istihbarat sistemi" ifadesi kaynağın somutluğunu aşıyor. Haberde tek bir aktivist ya da sivil özgürlükler kuruluşu konuşmuyor. Anthropic yorum talebine yanıt vermemiş.

Bir de şirketin gerekçesini kaydedelim, çünkü gerçek. 11 Nisan'da yirmi yaşında bir genç Sam Altman'ın San Francisco'daki evini molotofla ateşe vermeye kalkıştı; üzerinde "yapay zekâ CEO'larının ve yatırımcılarının öldürülmesini" savunan bir manifesto vardı. Günler sonra biri tehditlerle Anthropic lobisine girdi. Tehdit istihbaratı şirketi Liferaft'a göre yapay zekâ yöneticilerine yönelik dijital tehditler Şubat ile Mayıs arasında yedi kat arttı. Yöneticiler korkuyor ve korkularının bir kısmı yerinde.

Ama tam burada iş ilanındaki o tek sözcüğe geri dönmek gerekiyor. Molotof atan kişi ile Şubat 2025'te OpenAI önündeki oturma eylemi yüzünden hapse giren altmış dokuz yaşındaki Wynd Kaufmyn arasında, açlık grevi yapan Stop AI üyeleri ile Discord'da otuz dört mesaj yazmış bir saldırgan arasında hukuki ve ahlaki bir uçurum var. "Aktivizm"i terörizmle aynı listeye yazmak, o uçurumu tek sözcükle kapatmaktır. Tehdit gerçek olduğu için değil, tehdit gerçek olduğu hâlde bu yapıldığı için sorun.

Aynı Haftanın Üç Belgesi

Şimdi geriye çekilip bakalım. Aynı şirketten, aynı hafta içinde üç belge çıktı.

Pazartesi gecesi hizalama araştırmacısı Evan Hubinger, yapay zekânın on yıl içinde insanlığı yok etme olasılığını yüzde 10'un üstünde gördüğünü yazdı; ertesi gün Jacob Coxon "hayatlarımızla kumar oynuyorlar" diyerek istifa etti (yazdık). Salı günü ekonomi ekibi, ekstrem senaryoda emeğin milli gelirdeki payının yüzde 60'tan yüzde 45'e düşeceğini ve bilgi işçilerinin ücretinin yüzde 11 gerileyeceğini hesaplayan senaryo sayfasını yayımladı (yazdık). Çarşamba günü de güvenlik ekibinin bu iki habere tepki gösterecek olanları "tehdit" başlığında izlediği ortaya çıktı.

Bunu üç ayrı haber olarak okursanız bir şirketin tutarsızlığını görürsünüz: Bir yandan uyarıyor, bir yandan büyütüyor, bir yandan izliyor. Bir tek süreç olarak okursanız bir iş bölümü görürsünüz. Ekonomi ekibi hoşnutsuzluğun büyüklüğünü hesaplıyor; hizalama ekibi hoşnutsuzluğa meşru bir dil veriyor ("biz de endişeliyiz"); güvenlik ekibi hoşnutsuzluğun taşıyıcılarını fişliyor. Sermaye, kendi yaratacağı tepkiyi önceden modelliyor ve önceden dosyalıyor. Bu bir çelişki değil, olgunlaşmış bir yönetim biçimidir.

Amodei'nin 15 Ağustos'taki teşhisini hatırlayın: "Sıradan insanlar şirketlere, hükümetlere ve teknoloji sektörüne güvenmiyor ve hep onları kazıklamanın yeni bir yolunu bulduğumuzdan şüpheleniyor... bu temelde bir güven krizi." Şirket güvensizliği bir yanlış anlaşılma olarak okuyor. Ama güvensizliği doğuran şey kendi ekonomi ekibinin tablosundadır: Pay sermayeye gidecek. Şirket bu nedeni değil, nedenin taşıyıcılarını yönetmeyi seçiyor. Güven krizinin yanıtı olarak istihbarat uzmanı işe almak, hastalığa değil ateşe ilaç vermektir.

Bir ayrıntı daha: Anthropic'in kendi Kullanım Politikası, müşterilerin Claude'yu "öngörücü polislik" için kullanmasını yasaklıyor. Müşteriye yasak olan şey, şirketin kendi güvenlik doktrini olarak iş ilanına yazılmış. Bu, insan hakları yazısında "kodların altına eklenen etik bildirimler" dediğimiz şeyin en yalın örneği: Etik, dışarıya satılan bir ürün özelliği; içeride başka kurallar geçerli.

Palantir'den Anthropic'e: Aynı Blok, Aynı Araç

Ağustos'ta Palantir'in manifestosunu okurken "araçlar değişmiş, sınıfsal amaç aynı kalmış" demiştik. Palantir'i tekelci bloğun sert yüzü, Anthropic'i "sorumlu" yüzü olarak konumlamıştık. Bu haber şunu gösteriyor: Araç bile aynı. Açık kaynak istihbaratı, ilgi kişisi dosyaları, öngörücü tehdit yönetimi, polisle rutin bilgi paylaşımı; bunlar Palantir'in devlete sattığı hizmetin küçültülmüş kurum içi sürümüdür. Aradaki fark ölçek ve müşteridir, mantık değil.

Boguslaw'ın işaret ettiği bir sonraki adım daha önemli. Yapay zekâ lobisi Trump yönetiminden veri merkezlerinin ve yapay zekâ altyapısının "kritik altyapı" ilan edilmesini istiyor; su, elektrik ve iletişimle aynı statü. Bu olursa iki şey birden olur: Şirketler federal istihbarat ürünlerine erişim kazanır ve altyapıya karşı çıkan herkes "kritik altyapıya tehdit" tanımının içine çekilir. ABD'de bugün veri merkezlerine karşı kasabalarda kurulan iki partili koalisyonlar var; su kullanımı, elektrik faturaları ve arazi için mücadele eden sıradan insanlar. Kritik altyapı statüsü, o insanları bir sözcükle aşırılıkçı yapar.

Bunu Türkiye'den okuyan genç yoldaşların çok iyi bildiği bir mekanizma bu. "Terör" tanımının genişlemesiyle önce silahlı eylem, sonra sözlü destek, sonra sosyal medya paylaşımı, sonra belediye meclisi üyeliği, sonra kayyım aynı torbaya girdi. Tanımın genişlemesi hukuki bir teknik gibi görünür; işlevi, muhalefetin meşru alanını daraltmaktır. Yapay zekâ tekellerinin "kritik altyapı" talebi aynı tekniğin dijital biçimidir ve yarın bir veri merkezine karşı çıkan bir mahalle derneği bu tanımın içinde bulabilir kendini.

Panoptikonun Kapıcısı

Şimdi haftanın en az konuşulan haberine gelelim; Boguslaw'ın yazısının son paragrafına sakladığı habere.

2 Eylül'de San Francisco'da on dört bin güvenlik görevlisini temsil eden SEIU-USWW sendikası grev yetkisi oylaması yaptı (KQED). Bu işçiler Allied Universal ve Securitas gibi taşeron şirketler üzerinden Anthropic, OpenAI, Google, Nvidia, Salesforce ve Cisco binalarını koruyor. Saat ücretleri 22 dolar; talepleri 30 dolar, işveren tarafından ödenen aile sağlık sigortası ve emeklilik. İşverenin teklifi: dört yılda toplam 25 sent zam, üç yılında sıfır zam. Sendika başkanı David Huerta mitingde sordu: "San Francisco'da saatte 22 dolarla kim hayatta kalabilir?" Görevliler "Utanç!" diye slogan attı. Grev tehdidi gelince Anthropic ne yaptı? Binayı kapattı ve çalışanlarına evden çalışmalarını söyleyen bir e-posta gönderdi.

Bu tabloyu bir kez daha, yavaş okuyalım. Yöneticiyi protestoculardan uzak tutmak için istihbarat uzmanına yılda 230 bin dolar. Yöneticiyi fiilen koruyan, lobiye tehditle giren adamla ilk karşılaşan, kapıyı tutan işçiye saatte 22 dolar. İstihbarat uzmanı işe alınıyor; kapı görevlisi sendikalaşınca bina kapatılıyor. Panoptikon protestocuyu bir saat önceden görüyor ama kendi kapıcısının grevini görmüyor; çünkü panoptikon dışarıya bakmak için kurulmuştur, kendi içindeki sınıf ilişkisine değil.

Bu, İHD raporu yazısında devlet için söylediğimiz asimetrinin şirket ölçeğindeki hali: Meydanda var, fabrikada yok. Şirket dışarıdaki aktiviste karşı proaktif, öngörücü, önleyici; içerideki işçiye karşı 25 sent. Marx'ın sözüyle, sermaye kendisine yönelen her tehdidi görür, yalnızca kendi üretim ilişkisini görmez; çünkü o ilişki tehdit değil, sermayenin kendisidir.

Ve şuna dikkat edin: Bu haftanın bütün gürültüsü içinde, yüzde 10 yok oluş olasılığı, yüzde 32 büyüme, süper zekâ yasağı tasarısı, aktivist fişleme, tek örgütlü işçi eylemi budur. Aktivist açlık grevi yapıyor, araştırmacı istifa ediyor, senatör yasa tasarısı hazırlıyor; hiçbiri bir binayı kapattıramadı. On dört bin kapı görevlisinin grev oylaması kapattırdı. Sınıf gücünün nerede olduğuna dair bundan açık bir ders zor bulunur.

Aynı Haftada Kim Ne Yaptı, Ne Oldu?
ÖzneEylemŞirketin yanıtıSonuç
Hizalama araştırmacısı (Coxon)İstifa, kamuya açık uyarıSessizlikAnlatı değişmedi, koltuk dolduruldu
Aktivistler (Stop AI, Pause AI, yerel gruplar)Protesto, açlık grevi, oturma eylemiİzleme, ilgi kişisi dosyası, polis bildirimi"Tehdit" kategorisine yazıldı
Siyasetçiler (Sanders vd.)Süper zekâ yasağı tasarısı açıklamasıSessizlikEmek payına değinen yok
Claude kullanıcısıSohbette tehdit içerikli sözPolise ihbar, kanıt paylaşılmadıHesap kapatıldı
Güvenlik görevlileri (SEIU-USWW, on dört bin işçi)Grev yetkisi oylamasıBina kapatıldı, herkes eve gönderildiŞirket fiilen durdu

Tablonun son satırı tek başına yazının tezidir.

Sınıf Tavrımız

Birincisi, yöneticilere yönelik şiddeti reddediyoruz ve bunu ilkesel olarak söylüyoruz. Molotof, sınıf mücadelesi değildir; sınıf mücadelesini "terör" torbasına atmak isteyenlere en büyük hediyedir. Sermayenin gözetim aygıtını meşrulaştıran şey tam da bu tür eylemlerdir.

İkincisi, "aktivizm"in tehdit kategorisi olarak yazılmasına karşı çıkıyoruz. Bir şirketin kendi güvenliğini sağlaması ile toplumsal muhalefeti kategorik olarak fişlemesi farklı şeylerdir ve iş ilanı ikincisini yapıyor. Bu, yalnızca yapay zekâ karşıtlarının değil, yarın veri merkezine, elektrik zammına, işten çıkarmaya karşı çıkacak herkesin sorunudur.

Üçüncüsü, "kritik altyapı" hamlesini şimdiden teşhir ediyoruz. Yapay zekâ altyapısı gerçekten kritikse, kritik altyapının özel tekelin elinde olması sorunun kendisidir; çözüm muhalefeti terörize etmek değil, altyapıyı kamusal ve demokratik denetime almaktır. Su ve elektrik için savunduğumuz şey veri merkezi için de geçerlidir.

Dördüncüsü, "sorumlu tekel" anlatısını bir kez daha reddediyoruz. Aynı şirketin ekonomi ekibi, hizalama ekibi ve güvenlik ekibi tek bir işletmenin bölümleridir; birinin dürüstlüğü ötekinin işlevini değiştirmez. Palantir ile Anthropic arasındaki fark bir üslup farkıdır.

Beşincisi ve en önemlisi: Gücün nerede olduğunu bu hafta gördük. Binayı kapattıran istifa değil, açlık grevi değil, yasa tasarısı değil; kapı görevlilerinin sendikasıydı. Yapay zekâ tekellerine karşı mücadelenin öznesi, o tekellerin binalarını, veri merkezlerini, tedarik zincirlerini ve kodlarını fiilen çalıştıran işçilerdir. Bilişim emekçisi ile kapı görevlisi arasındaki ittifak, El Kılavuzu'nda "ittifak halkası" dediğimiz şey, bir temenni değil, bu haftanın somut dersidir.

Somut Görevler

Bu yazıyı okuyan genç yoldaşlar için birkaç iş. Önce SEIU-USWW'nin grev sürecini izleyin ve çevrenizde anlatın; yapay zekâ tartışmasında bir işçi eyleminin bir tekeli durdurduğu ilk örneklerden biri bu ve bilinmesi gerekiyor. İkincisi, kendi işyerinizde ya da odanızda "güvenlik politikası" ve "tehdit tanımı" belgelerini isteyin; "aktivizm" sözcüğünün nerede geçtiğine bakın, çünkü bu dil ithal edilir. Üçüncüsü, Türkiye'de veri merkezi yatırımlarının hangi hukuki statüyle geldiğini takip edin; "kritik altyapı" ya da "stratejik yatırım" ilanı, muhalefetin daraltılmasının ilk adımıdır. Dördüncüsü, yapay zekâ karşıtı hareketlerle konuşurken şiddetsizlik ve sınıf ekseni üzerinde ısrar edin; makineyi değil mülkiyeti hedef alan bir hareket fişlenmeye karşı da daha dirençlidir. Beşincisi, bu yazıyı senaryolar yazısıyla birlikte okuyun; biri payın nereye gideceğini, öteki paya itiraz edenlere ne olacağını anlatıyor.

Sevgili Genç Yoldaşlar, Bentham'ın panoptikonu, bir gözetmenin herkesi görebildiği ama kimsenin gözetmeni göremediği bir hapishane tasarımıydı. Dijital panoptikon aynı şeyi yazılımla yapıyor: Protestocuyu bir saat önceden görüyor, kullanıcının sohbetini polise taşıyor, aktivisti terörizmle aynı sütuna yazıyor. Ama her panoptikonun bir kapıcısı vardır ve kapıcı da bir işçidir. Bu hafta o kapıcı saatte 22 dolara çalıştığını hatırlattı ve bina kapandı. Gözetmenin göremediği tek şey, kendi kapısını kimin tuttuğuydu.

Bilgi herkesindir.

Kaynaklar
Etiketler:#yapayzeka#anthropic#bilişim#teknofeodalizm#gelecek#sınıf#anket#tekelcikapitalizm#gözetim#panoptikon

İlgili Başlıklar