Fon Krizi Kimin Partisini Kırıyor?

Kâr Bizden, Karar Onlardan

21 Ekim 2026 21:1024 dk okumaYazar: Oğuz Demirkapı

Omurgadaki Çatlak: Fon Krizi Kimin Partisini Kırıyor?

Bahadır Özgür'ün Değerlendirmesi Üzerine Sınıfsal Bir Okuma

Sevgili Genç Yoldaşlar,

Fon krizi patlayalı beş hafta oldu. Bu sürede çok şey yazıldı: hangi şirket, hangi fon, hangi isim. Listeler uzadı, rakamlar büyüdü. Ama krizin asıl sorusu hâlâ yanıtsız: Bu kriz kimin krizi?

Gazeteci Bahadır Özgür, 21 Ekim'de İlke TV'de Güncel Yorum programına konuk oldu ve bu soruya, ana akım yorumlardan farklı bir yerden yaklaştı. Özgür'e göre fon krizinin AKP için asıl tehlikesi ne yolsuzluk ne de muhalefet. Tehlike, partinin toplumsal omurgasında: Anadolu'ya yayılmış esnafta, tüccarda, küçük ve orta işletmede.

Bu yazıda Özgür'ün değerlendirmesini aktaracak, son günlerde Evrensel ve BirGün'e yansıyan haberlerle sınayacak ve sınıfsal okumayla nerelerde derinleştirilebileceğini tartışacağız.

Bu yazıdaki soruşturma bilgileri iddia aşamasındadır; kesinleşmiş mahkûmiyet yoktur, masumiyet karinesi geçerlidir.

Önce Özet: Bu Yazı Ne Diyor?

Acelesi olan için yazının tamamı yedi cümlede:

Öfke var ama henüz siyaset yok. "Milyarları siz götürdünüz, bize asgari ücret düştü" duygusu yaygın; ama bu öfke örgütlenmedikçe kendiliğinden bir yöne akmaz.
AKP içindeki kavga düzenin değil, rantın kavgası. Atanmış bürokratlarla seçilmiş siyasetçiler arasındaki çatışma, vurgunun kimin eliyle dağıtılacağı ve faturanın kime kesileceği üzerine. Son haftanın görevden almaları bu kavganın sınırını gösteriyor: isimler gidiyor, yapı kalıyor.
Adalet sınıfsal işliyor. Mağdur 455 bin kişinin zararı tasfiye fiyatına kilitlenirken, haksız kazanç sahiplerine "gönüllü iade" kapısı açılıyor; ara kademe tutuklanıyor. 75 kilo fıstığa gözaltı var, 2,2 milyarlık kazanca yok.
İşçinin parası da bu fonlardaydı. Meclis'te dile getirilen iddiaya göre İşsizlik Sigortası Fonu'ndan milyarlarca lira bu fonlara yatırılmış. Kriz yalnızca "yatırımcının" değil, doğrudan işçi sınıfının krizi.
AKP'nin asıl omurgası sarsılıyor. Bahadır Özgür'e göre esnaf, Anadolu tüccarı ve küçük-orta işletme ilk kez sağdan kopma eğiliminde. Bu kesim maaş zammıyla değil, ekonomi politikasında köklü bir değişimle ikna edilebilir.
Kopan küçük burjuvazi her iki yöne de gidebilir. Krizdeki esnaf tarihte hem işçi hareketinin müttefiki hem de daha sert bir sağın kitle tabanı oldu. Nereye gideceği, onu kimin örgütlediğine bağlı.
İsim siyaseti yetmez. Krizi "kötü insanlar çaldı" diye anlatmak, düzeni aklar. Asıl soru "neden çalınabildi?" ve yanıtı ücreti baskılayıp birikimi spekülasyona iten düzendir.

Şimdi ayrıntıya geçelim.

Beş Haftada Ne Oldu?

Tarih	Gelişme
13–17 Eylül	Pusula Portföy'e soruşturma, fonlarda temerrüt, BIST 100'de %5,54 düşüş; SPK'nın 130'u aşkın fonu tasfiyeye alması.
26 Eylül	YENİ Parti Sözcüsü Zeynel Emre, eski bakan ve AKP Genel Başkan Yardımcısı Fatma Betül Sayan Kaya ile eşinin Özata Denizcilik hisselerinden yaklaşık 2 milyar TL kazandığını iddia ediyor. Aynı gün Kaya parti görevlerinden istifa ediyor (Euronews).
29 Eylül	Savcılık Kaya çiftinin mal varlığına tedbir istiyor.
1 Ekim	AKP Grup Başkanı Abdullah Güler: "Kimin ne sorumluluğu varsa gereğini yapacağız"; Fon İzleme ve Koordinasyon Kurulu kuruldu, Devlet Denetleme Kurulu devrede (Halk TV).
2–3 Ekim	Tutuklu sayısı 85'e çıkıyor; tutuklananlar arasında Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı Osman Çelik'in damadı, Özata Denizcilik yönetim kurulu üyesi İskender Balcı da var (Oksijen).
7 Ekim	Kaya çifti şüpheli sıfatıyla ifade veriyor, suçlamaları reddediyor; kazancı TMSF'nin belirlediği hesaba gönderdiklerini söylüyor.
7 Ekim	AKP Grup Başkanı Güler: "Yargı çalışıyor"; Meclis araştırma komisyonu kurulmayacak (BirGün).
9 Ekim	AKP, tasfiyeye ilişkin kanun teklifini Meclis'e sunuyor. Güler: Tasfiye fonların "kendi kaynakları" ile tamamlanacak, "bütçeden kaynak kullanılmayacak" (Foreks/AA).
9 Ekim	Adalet Bakanı Akın Gürlek: Üç fondan (Tera, Pusula, Hedef) 214 kişi ve şirket 187,6 milyar TL kazandı; bunların 141'i 100 milyon TL'nin üzerinde kazanan gerçek kişi. 13–16 Eylül'de fondan çıkanlar inceleniyor; isimler TMSF'ye bildirildi (BirGün).
14 Ekim	Bakan Şimşek, eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül hakkında "görevi kötüye kullanma"dan soruşturma izni veriyor (Evrensel).
16–17 Ekim	SPK bülteni: Vişne Madencilik ve Işıklar Enerji paylarındaki işlemler için 37 kişiye suç duyurusu, 21 kişinin lisansı iptal; listede Tera'dan Emre Tezmen ve Erkan Kilimci, Atlas Portföy'ün sahibi Nusret Altınbaş da var (BirGün).
20 Ekim	SPK Başkanı Mahmut Sütçü görevden ayrılıyor; bazı haberlerde "sağlık gerekçesiyle istifa", Evrensel ve Bloomberg'in aktarımında "görevden alma". Bakan Yardımcısı Osman Çelik emekliliğe ayrılıyor (Olay).
21 Ekim	Tek günde: SPK Alnus, Bulls ve Pusula Yatırım'ın faaliyetlerini durduruyor; Altınbaş Holding'in sahibi Nusret Altınbaş dâhil 31 kişiye gözaltı kararı; Erdoğan grup toplantısında "cerrah titizliğiyle" çalıştıklarını söylüyor, ardından yeni görevden alma sorusunu yanıtsız bırakıyor; Meclis'te tasfiye kanun teklifi görüşülüyor; Gürlek'in bilançosu: 404 kişiye adli işlem, 88 tutuklu, 195 adli kontrol, 42 firari, 351 kişi ve 102 şirketin mal varlığına tedbir (Evrensel).

Mekanizmanın kendisini —fiktif sermayenin şişirilmesini, kapalı devre fon döngüsünü, tedbirlerin kimi koruduğunu— Borsa Dosyası'nın önceki yazılarında ayrıntılı tartışmıştık. Bu yazının konusu mekanizma değil; krizin siyasete nasıl çevrildiği.

Bahadır Özgür Ne Diyor? Beş Tespit

Tespit 1: Bu kez taban gerçekten rahatsız

Özgür, uzun zamandır AKP tabanının bu kadar rahatsız olduğu bir konu görmediğini söylüyor. Kamu ihalelerindeki yolsuzluk ya da atamalardaki kayırmacılık tabanı sarsmamıştı; çünkü "bu almazsa öteki alacak" deniyordu. Fon meselesi farklı, çünkü üç şey üst üste bindi: ağır bir yoksulluk dönemi, borsadan gelen kazançla maliyetlerinin bir kısmını karşılayan küçük işletmelerin batması ve "milyar" kelimesinin gündelik hayata girmesi.

Özgür'ün bu son gözlemi incedir. Milyar, halkın gündelik ölçüsü değildir; dünya nüfusunu ya da devlet bütçesini konuşurken kullanılır. "Beş ayda iki milyar lira kazanmak" insanların hayal edemediği bir şeydir. Ve hayal edilemeyen rakam, asgari ücretin ve emekli maaşının yanına konduğunda soru kendiliğinden doğar: Bu kadar para vardıysa, neden biz asgari ücrete mahkûmuz?

Özgür'e göre halk artık her yeni isimle ilgilenmiyor; kafası tek bir yere takılı kaldı: "Milyarları siz götürdünüz, bize de bu düştü."

Tespit 2: Kavga, atanmışlarla seçilmişler arasında

Özgür, AKP içindeki tartışmayı bir "klik çatışması" olarak görmüyor. Ona göre elde somut bir gösterge var: Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemiyle bakanlıklardan kurullara her yere atamayla gelen, kendi ağlarını kuran, seçilmemiş, hesap vermeyen, denetlenmeyen bir bürokratik kadro oluştu. Meclis'e sıkışmış siyasi kadrolar —Özgür Hayati Yazıcı ve Abdullah Güler'i anıyor— fon krizini bu kadroya karşı bir fırsat olarak görüyor. Gerekçeleri: "Halkla yüz yüze kalan biziz, seçim kazanması gereken biziz."

Tespit 3: Büyük revizyon olmayacak, çünkü ayıramazsınız

Peki bu kavgadan sistemde bir değişiklik çıkar mı? Özgür'ün yanıtı hayır. İsim bazında değişiklik olur, siyasi kadroların "gönlü hoş edilir", ama 25 yılda bürokrasi, siyaset ve ticaret öyle simbiyotik bir hâle geldi ki "balığı kılçığından ayırır gibi" ayıramazsınız. Bir parmaktan kurtulmaya kalkarsınız, kolunuz gider. Başkanlık sisteminin temel işleyişine, 50+1'e, gücün tek elde toplanmasına seçim öncesinde dokunulmayacak.

Dikkat çektiği nokta şu: AKP içindeki sert eleştirilerin bile talebi yargı değil. "Kim sorumluysa yargılansın" denmiyor; "gücü elinden alınsın" deniyor. Mesele Erdoğan'ın öfkesine havale edilmiş durumda ve o öfke muhtemelen üst düzey bürokratları görevden almakla sınırlı kalacak.

Tespit 4: Ortada bir soruşturma yok

Özgür'ün belki de en çarpıcı iddiası bu. Gözaltılar, tutuklamalar var; ama ona göre hukuki anlamda asgari düzeyde bir soruşturma yok. Borsada örgütlü suç arıyorsanız telefon incelemesi, irtibat tespiti, fiziki takip, muhasebe kayıtlarına el koyma gerekir; Özgür bunların dosyaya yansımadığını söylüyor. Tutuklananların çoğu orta ve üst düzey portföy yöneticileri, yani "beyaz yakalılar". Buna karşılık vurgunu yapıp parayı yatıranlar çıkıp gidiyor, isimleri açıklanıyor, ama suçlanmıyorlar.

Özgür'e göre olan şey bir soruşturma değil, bir siyasi yönetim sorusu: Ortaya çıkan skandalın siyasi maliyetini kim üstlenecek ve en az hasarla nasıl çıkılacak?

Tespit 5: Asıl kopuş esnafta

Ve en önemli tespit. Programda Ercüment Akdeniz, sahada AKP'lilerin 52 bin liralık asgari ücret ve 36 bin liralık emekli maaşı beklediğini aktarıyor; soru şu: Verilirse taban "tamam" der mi? Özgür'ün yanıtı: Verebilirler, ama eskisi kadar işe yaramaz. Çünkü AKP'nin sorunu ücretli tabanda değil.

"AKP hiçbir zaman işçi ve emekli partisi olmadı."

Özgür'e göre Milli Görüş geleneğinden bu yana bu çizgiyi ayakta tutan asıl toplumsal ağ esnaf, tüccar, Anadolu'ya yayılmış küçük ve orta işletmedir. Bu kesim 2001 krizinden bu yana en ağır dönemini yaşıyor, nakdi fonlarda kaldı ve Özgür'ün ifadesiyle ilk kez sağ bir partiden kopma eğiliminde. Bu kesim maaş zammıyla ikna edilemez; ancak ekonomi politikasında köklü bir değişim sinyaliyle, yani Mehmet Şimşek programından uzaklaşmakla ikna edilebilir. Sanayi ve ticaret odası seçimlerine dikkat çekiyor ve yandaş basının odaları tehdit etmeye başladığını söylüyor. Gençler 2019'da, emekliler 2024'te gitti; şimdi omurga sarsılıyor.

Videonun Ötesi: Evrensel ve BirGün Son Günlerde Ne Yazdı?

Özgür'ün değerlendirmesi 21 Ekim'de yayımlandı. Aynı gün ve önceki günlerde Evrensel ile BirGün'e yansıyan haberler, tespitlerinin bir kısmını güçlendiriyor, bir kısmını düzeltiyor. Tespit tespit bakalım.

"Soruşturma yok" mu? Rakamlar büyüdü, soru aynı kaldı

Özgür'ün "ortada asgari düzeyde bir soruşturma yok" iddiası, aynı akşam Adalet Bakanı'nın açıkladığı bilançoyla yan yana konmalı: 404 kişiye adli işlem, 88 tutuklu, 453 kişi ve şirketin mal varlığına tedbir. Bir ayrıntıyı da düzeltelim: Özgür'ün andığı "141 kişi" tutuklu sayısı değil; Gürlek'in 9 Ekim açıklamasında 100 milyon liranın üzerinde kazanç sağlayan gerçek kişilerin sayısı. Tutuklu sayısı 88.

Ama rakamların büyümesi Özgür'ün asıl sorusunu ortadan kaldırmıyor; tersine keskinleştiriyor. Asıl mesele gönüllü iade. Evrensel'in aktardığı Meclis görüşmelerinde YENİ Parti milletvekili Ümit Özlale şunu sordu: Bakan Şimşek haksız kazanç sağlayanların "hepsinin kaydı bizde, algoritmadan tespit ettik" diyorsa, neden önce gönüllü iade bekleniyor? Özgür Karabat da Bakan'ın "eski bakanla beraber üç kişi daha ödedi" dediğini, ama kimin ne kadar ödediğinin komisyonda bile açıklanmadığını söyledi. Bağımsız bir tasfiye kurulu önerisi kabul edilmedi; tasfiyenin denetimi yine SPK'ya bırakıldı.

Yani tablo şu: Kazanç sahibi kim olduğu açıklanmadan parayı iade edip süreçten çıkabiliyor; mağdur ise kimin ne kadar iade ettiğini bilmeden tasfiyeyi bekliyor. Özgür'ün "parayı yatıran çıkıp gidiyor" cümlesinin hukuki karşılığı budur.

"Görevden almayla sınırlı kalacak": öngörü tutuyor

Özgür, Erdoğan'ın öfkesinin "üst düzey bürokratları görevden almakla" sınırlı kalacağını söylemişti. Son haftanın listesi bunu doğruluyor: SPK Başkanı Sütçü gitti, Bakan Yardımcısı Osman Çelik emekliliğe ayrıldı, eski SPK Başkanı Gönül için soruşturma izni çıktı, Türkiye Sigorta Genel Müdürü Taha Çakmak istifa etti (BirGün). Erdoğan ise 21 Ekim'de yeni görevden almalar olup olmayacağı sorusunu yanıtsız bıraktı.

Aynı gün Erdoğan, grup toplantısında krizi üç kategoride yönettiklerini anlattı: birikimlerin yatırımcıya ödenmesi, haksız kazanç sağlayanlardan yargı önünde hesap sorulması, benzer sorunların önlenmesi. Aynı konuşmada muhalefetin bakanlara yönelik iddialarını "iftira siyaseti" olarak niteledi. Üç kategoride bir eksik var: Bu düzenin neden kurulduğu.

"Seçilmişler" kampı da yapının içinde

Özgür, kavgayı atanmışlar ile Meclis'e sıkışmış siyasi kadrolar arasında görüyordu. BirGün'ün 21 Ekim'de derlediği liste, iki kampın da aynı ağın içinde olduğunu gösteriyor. Listede iddialar ve doğrulanmış bilgiler karışık; ama yan yana konunca bir desen çıkıyor:

Hayati Yazıcı'nın oğlu Mustafa Yazıcı'ya yurt dışı çıkış yasağı;
eski bakan Nihat Zeybekci'nin ortağı olduğu dört şirketin Tera'nın TP2 fonunda parasının kalması;
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın özel kalem müdürünün fonda kayba uğradığını Yılmaz'ın kendisinin açıklaması;
Tera yönetimindeki isimlerin Cumhurbaşkanlığı danışmanlığı ve kurullarına atanmış olması;
Pusula Portföy'ün sahibi Muhammed Yarız'ın eski AKP İstanbul Gençlik Kolları yöneticisi olması.

Muhalefet de başka bağlantılara işaret ediyor: CHP'li Faik Öztrak, Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Başkanı Erişah Arıcan'ın "paltosundan çıkmış" bürokratlar ağına; Ümit Özlale ise Berat Albayrak dönemiyle bağlantılara dikkat çekti. Albayrak avukatları aracılığıyla dava açacaklarını duyurdu ve iddiaları "17–25 Aralık'taki uluslararası aklın" yöntemlerine benzetti (Evrensel). Özgür'ün "balığı kılçığından ayıramazsınız" benzetmesi burada somutlaşıyor: Hangi ismi çekseniz, ardından bir ağ geliyor.

Uyarılar vardı, mekanizma çalışmaya devam etti

Bloomberg'in araştırmasını aktaran Evrensel ve BirGün haberlerine göre Borsa İstanbul denetçileri şüpheli hareketleri defalarca üstlerine bildirmiş. Şimşek Kasım 2025'te fonlar üzerinden manipülasyon yapıldığını bildiklerini söylemiş, MSCI haziranda koordineli işlemlere dair endişesini açıklamış. Tera'nın karşılayamadığı geri alım talepleri 300 milyar lirayı aşmış.

Bu bilgi, Borsa Dosyası'nda yazdığımız tezi doğruluyor: Mekanizma düzenleyicinin gözü önünde çalıştı. Sorun "fark edilmemesi" değil, fark edildiği hâlde durdurulmaması. Bunun nedeni de BirGün'ün listesinde: Durdurması gerekenlerle kazananlar aynı ağın içindeydi.

İşsizlik Sigortası Fonu: İşçinin parası da oradaydı

Son haftanın belki de en az konuşulan ama sınıfsal açıdan en ağır iddiası, Meclis görüşmelerinde CHP Karabük Milletvekili Cevdet Akay'dan geldi. Akay'ın aktardığına göre İşsizlik Sigortası Fonu'ndan ağustosta 3,4 milyar, 15 Eylül'e kadar toplam 3,8 milyar TL bu fonlarda değerlendirilmiş. Akay, başka kamu kurumlarının da para yatırıp yatırmadığını sordu.

Bu iddia doğrulanırsa tablo değişir. İşsizlik Sigortası Fonu, işçinin ücretinden kesilen primlerle oluşan, işsiz kalan işçiye ödenmesi gereken paradır. Bu paranın aylık %20 vaat eden fonlara yatırılması, krizin yalnızca "küçük yatırımcının" değil, örgütlü ya da örgütsüz bütün işçi sınıfının krizi olduğunu gösterir. Özgür'ün "AKP hiçbir zaman işçi partisi olmadı" tespiti burada kendini bir kez daha gösteriyor: İşçinin işsizlik güvencesi, işçiye sorulmadan spekülasyona açılmış olabilir.

Haberi yazana ceza

Programın açıklamasında yer alan ama konuşmada az yer bulan basın baskısı, son günlerin haberlerinde netleşti. Bağımsız İletişim Ağı'nın Temmuz–Eylül raporuna göre üç ayda yedi gazeteci tutuklandı, en az 52 habere erişim engeli getirildi; rapor, fon vurgununu ve piyasadaki usulsüzlükleri haberleştiren gazetecilerin ve yayın organlarının X hesaplarına erişim engeli getirildiğini kaydediyor. Engellenenler arasında BirGün muhabirleri de var (Evrensel).

Burada da aynı desen: Vurgunun listesi açıklanmıyor, vurgunu yazanın hesabı kapatılıyor. Kimin ne kazandığını öğrenme hakkı "lekelenmeme hakkı" ve "yatırımcı mahremiyeti" ile korunurken, gazetecinin haber yapma hakkı "dezenformasyon" maddesiyle sınırlanıyor.

Mağdurun yüzü

Meclis'te Yeni Yol milletvekili Sadullah Kısacık, mağdur sayısını 455 bin 700 olarak verdi ve bir mağdurun mesajını okudu: birikimler annenin tedavisi, askerlik, çeyiz, ev ve araba için yıllarca biriktirilmişti. Kriz yönetimini de eleştirdi: Yarım milyon kişiyi doğrudan ilgilendiren bir krizde SPK'dan, Borsa İstanbul'dan kimse kamuoyunun karşısına çıkmıyor; açıklamaları İletişim Başkanlığı yapıyor.

Bu ayrıntı küçük değil. "Yatırımcı" kelimesi bir sınıfı gizler; mesajdaki kalemler ise o sınıfı açığa çıkarır. Tedavi parası, çeyiz parası, askerlik parası sermaye değildir; ücretlinin geleceğe karşı biriktirdiği güvencedir.

Güçlü Yan: Partiyi Sınıfıyla Okumak

Önce teslim edelim: Özgür'ün değerlendirmesinin en değerli yanı, bir partiyi oy oranıyla ya da liderinin karakteriyle değil, dayandığı toplumsal kesimle okuması. Türkiye'deki siyasi yorumların büyük kısmı "Erdoğan ne yapacak?" sorusunda takılır. Özgür ise "Erdoğan'ın üzerinde durduğu zemin nedir ve o zemin neden kayıyor?" diye soruyor. Bu, Marksist çözümlemeye en yakın sorudur.

İkinci güçlü yan, "simbiyotik yapı" tespiti. Bürokrasi, siyaset ve sermaye arasındaki kaynaşmayı ahlaki bir yozlaşma olarak değil, 25 yılda kurulmuş bir yapı olarak görüyor. Bu yüzden "birkaç çürük elma" söylemine düşmüyor.

Üçüncüsü, adalet eleştirisi. "Parayı yatıran çıkıp gidiyor, portföy yöneticisi içeride" gözlemi, adaletin sınıfsal yapısını doğrudan gösteriyor. Evrensel'in manşeti bunu tek cümleye sığdırdı: 2,2 milyar liralık vurguna gözaltı yok, 75 kilo fıstık için var.

Şimdi değerlendirmenin geliştirilebilecek yerlerine geçelim.

Derinleştirme 1: "Atanmışlar–Seçilmişler" Kavgası Neyin Kavgası?

Özgür'ün tarif ettiği tablo —seçilmemiş, hesap vermeyen, kendini ülkenin sahibi ilan etmiş bir bürokratik kadro— Marksist literatürde tanıdık bir tablodur. Marx, Louis Bonaparte'ın 18 Brumaire'i'nde yürütme gücünün devasa bir memur ordusuyla toplumun üzerine çıktığı, devletin "kendini tümüyle bağımsızlaştırmış" göründüğü durumu anlatır. Bonapartizm dediğimiz şey budur: Sınıflar arasındaki denge bozulduğunda yürütme, her sınıfın üzerinde hakem gibi görünür.

Ama Marx'ın asıl uyarısı şudur: Bu bağımsızlık görünüştedir. Yürütme havada asılı durmaz; belirli bir mülkiyet düzenini korur. Bu yüzden atanmışlarla seçilmişler arasındaki kavgayı okurken şu soruyu sormak gerekir: İki taraf neyin üzerinde ayrışıyor?

Yanıt: Rantın kimin eliyle dağıtılacağı üzerinde. İki taraf da aynı birikim modelini savunuyor; ayrıştıkları nokta, o modelin nimetlerini hangi ağın dağıtacağı ve faturasının hangi ağa kesileceği. Özgür'ün "AKP içindeki eleştiri yargı değil, güç talep ediyor" gözlemi tam bunu gösteriyor. Siyasi kadrolar "vurgun yapılmasın" demiyor; "vurgunun siyasi faturası bize kesilmesin" diyor.

Bunun somut bir işareti de var: Özgür'ün siyasi kadroların sesi olarak andığı Hayati Yazıcı'nın oğlu Mustafa Yazıcı'nın mal varlığına da tedbir konulduğu haberleri basına yansıdı. Yani "seçilmişler" kampı da yapının dışında değil. Özgür'ün kendi "kılçık" benzetmesi burada kendi tespitini aşıyor: Kılçık ayrılamıyorsa, kavga da balığın kendisi hakkında değildir.

Poulantzas'ın kavramıyla söylersek, bu bir iktidar bloku içi fraksiyon mücadelesidir. Blok dağılmıyor; blok içinde ağırlık merkezi kayıyor. Bu ayrım önemli, çünkü muhalefetin bir kısmı AKP içi her çatlağı "sistem çöküyor" diye okuma eğiliminde. Oysa fraksiyon mücadeleleri bloğu bazen zayıflatır, bazen de yeniden örgütleyerek güçlendirir. SPK Başkanı'nın ve bir bakan yardımcısının gitmesi, eski SPK Başkanı'na soruşturma izni, Erdoğan'ın yeni görevden almalar sorusunu yanıtsız bırakması: Bunlar Özgür'ün öngördüğü "görevden almayla sınırlı" çözümün adımları gibi duruyor.

Derinleştirme 2: "Hiçbir Zaman İşçi Partisi Olmadı" Ne Demek?

Özgür'ün "AKP hiçbir zaman işçi ve emekli partisi olmadı" cümlesi doğru; ama dikkatli okunmalı.

Doğru olan şu: AKP işçinin çıkarını temsil eden bir parti olmadı. Taşeron düzeni, kıdem tazminatına yönelik girişimler, grev ertelemeleri, iş cinayetleri tablosu bunun kanıtıdır. Özgür'ün tarifiyle işçiye ve emekliye yalnızca "sadaka gibi" para verildi.

Ama eksik olan şu: Milyonlarca işçi yirmi yıl boyunca AKP'ye oy verdi. Bu, işçilerin "yanlış bilinçte" olmasıyla değil, hegemonyanın nasıl kurulduğuyla ilgilidir. Bir parti bir sınıfın çıkarını temsil etmeden de o sınıfın oyunu alabilir: sosyal yardım ağlarıyla, cemaat ve hemşehri ilişkileriyle, kimlik siyasetiyle, örgütsüz işçinin tek tek devlete bağımlı kılınmasıyla. Acemoğlu tartışmasında yazdığımız gibi, işçinin sağa oy vermesi her şeyden önce örgütsüzlüğün ifadesidir.

İkinci bir nokta: "Sadaka" kelimesi AKP'nin bakışını iyi anlatıyor; ama bizim kelimemiz olamaz. Asgari ücret sadaka değildir; emek gücünün fiyatıdır, yani işçinin kendini ve ailesini yeniden üretebilmesinin bedelidir. 52 bin lira bekleyen işçi bağış beklemiyor, alacağını istiyor. Özgür'ün "para dağıtmak artık işe yaramaz" tespiti iktidarın seçim hesabı için doğru olabilir; ama işçi açısından ücret talebi, seçimde işe yarasın yaramasın meşrudur ve fon krizinden sonra daha da meşrudur. Çünkü fon krizi "kaynak yok" söyleminin yalan olduğunu herkesin göreceği biçimde ortaya koydu.

Derinleştirme 3: Kopan Esnaf Nereye Gider?

Özgür'ün en önemli tespiti, esnafın ve küçük-orta işletmenin sağdan kopma eğilimi. Bu tespiti ciddiye almak, ardından gelen soruyu da ciddiye almayı gerektirir: Kopan nereye gider?

Marksist literatürde bu kesimin adı küçük burjuvazidir: kendi emeğiyle çalışan ama aynı zamanda küçük de olsa mülk sahibi olan, işçi de çalıştırabilen, iki büyük sınıf arasında sıkışmış kesim. Marx, 18 Brumaire'de bu kesimin siyasi davranışını tek kelimeyle tarif eder: salınım. Küçük burjuvazi, kriz anlarında bir o yana bir bu yana savrulur; çünkü hem büyük sermayeden korkar hem de mülksüzleşmekten, yani işçileşmekten.

Tarih bize bu savrulmanın iki yönü olduğunu gösteriyor. Kriz dönemlerinde küçük burjuvazi kimi zaman işçi hareketiyle ittifaka girmiş, kimi zaman ise daha sert bir sağın kitle tabanı olmuştur. 1930'ların Avrupası'nda iflas eden esnaf ve küçük mülk sahipleri faşizmin ilk kitle tabanını oluşturdu. Yani "esnaf AKP'den kopuyor" haberi tek başına iyi haber değildir. Kopanın gideceği yer, onu kimin örgütlediğine bağlıdır.

Ve şu ayrıntıya dikkat edin: Özgür'e göre bu kesimin talebi Şimşek programının terk edilmesi. Bu talep, sermaye fraksiyonları arasındaki bir çelişkiyi işaret ediyor. Sıkı para politikası finans sermayesi ve büyük sermaye için istikrar demektir; kredisi kısılan, faiz yükü altında ezilen küçük işletme için ise ölüm. Esnafın "ucuz kredi" talebiyle işçinin "insanca ücret" talebi aynı şey değildir; hatta zaman zaman çatışır, çünkü esnaf aynı zamanda işverendir. Ama ikisi de aynı programın —ücreti baskılayan, krediyi kısan, birikimi finansa taşıyan programın— altında eziliyor.

Solun görevi tam burada: Esnafın öfkesini ne görmezden gelmek ne de işçi siyasetini esnaf siyasetine eritmek. Kooperatif kredisi, kamu bankacılığının küçük üreticiye açılması, büyük zincirlere karşı yerel üreticinin korunması gibi taleplerle bu kesimi işçi sınıfı önderliğinde bir ittifaka çekmek. Bu yapılmazsa, boşluğu başka biri dolduracak.

Derinleştirme 4: "Soruşturma Yok"un Sınıfsal Anlamı

Özgür'ün "ortada soruşturma yok" iddiası hukuki bir değerlendirme. Ama bu iddianın arkasında sınıfsal bir yapı var ve onu adıyla söylemek gerekir.

Kriz yönetiminin bugüne kadarki üç ayağına bakın:

Fona parasını koyan küçük yatırımcı: Kanun teklifine göre tasfiye fonların "kendi kaynakları" ile yapılacak, bütçeden kaynak kullanılmayacak. Yani zarar, tasfiye fiyatından ne çıkarsa ona kilitlenecek.
Tepeden çıkan büyük kazanç sahibi: Kaya çifti, kazancı TMSF'nin belirlediği hesaba gönderdiklerini söylüyor. Kanun teklifi "gönüllü iade" yolunu açıyor; kimin ne kadar iade ettiği açıklanmıyor. Kazanç iade edilebiliyor; iade eden için süreç bir "uzlaşma"ya dönebiliyor.
Ara kademe: Portföy yöneticileri, borsacılar, aracılar tutuklanıyor. Kriz bir isim, bir yüz istiyor; o yüz ara kademeden seçiliyor.

Bu üç ayak yan yana konunca bir desen çıkıyor: Alttakinin kaybı kesinleşiyor, üsttekinin kazancı pazarlığa açılıyor, ortadaki cezalandırılıyor. Hukuk burada sınıflar arasında tarafsız bir hakem değil; krizin faturasını dağıtan aygıt olarak çalışıyor. Özgür'ün "bu bir soruşturma değil, siyasi maliyet yönetimi" tespiti, bu desenin hukuki görünümüdür.

Derinleştirme 5: Muhalefet Eleştirisi ve Eksik Halka

Özgür muhalefete nazik ama net bir eleştiri yöneltiyor: Skandalı ortaya çıkaran muhalefet oldu ve bu belki de 10–15 yıldır ilk kez yaşanan bir şey. Ama sonrasında "üst üste isim" açıklamak yanlıştı. Halk zaten takılı kaldı; artık çözüm istiyor.

Bu eleştiriye katılıyoruz ve bir adım ileri taşıyoruz. İsim siyaseti, krizi bir ahlak sorununa indirger: "Kötü insanlar çaldı." Bu çerçevede çözüm, kötü insanların gitmesi ve iyi insanların gelmesidir. Oysa fon krizi, Borsa Dosyası'nın önceki yazılarında gösterdiğimiz gibi, tek tek halkaları yasal olan bir zincirin ürünüdür: imtiyazlı paylar, serbest fonlar, ilişkili taraf işlemleri, kaldıraç. İsimler değişse zincir yerinde kalır.

Muhalefetin eksik halkası şu: Halk "çözüm" istiyor ama hangi çözüm? "Daha temiz bir yönetim" mi, yoksa ücretli birikimini spekülasyona iten düzenin kendisinin değişmesi mi? Fon krizine yanıt olarak "daha iyi bir SPK" önermek, sorunu düzenleyicinin beceriksizliğine indirgemektir. Sınıfsal yanıt ise şudur: Ücret yeniden üretim maliyetinin altında kaldıkça, mevduat enflasyonun gerisinde kaldıkça, konut ulaşılmaz oldukça küçük birikim bir sonraki "aylık %20" vaadine akacaktır.

Derinleştirme 6: Seçime Giden Yol — Anayasa ve Muhalefetin Parçalanması

Programın son bölümünde konu seçime geliyor. Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum, 15 Ekim'de yeni anayasa yapımının 1 Ekim itibarıyla başladığını ve seçimin büyük olasılıkla Mart ya da Nisan 2028'de yapılacağını söylemişti (Euronews).

Özgür'e göre henüz bir karar verilmiş değil. Anayasayı değiştirip Erdoğan'ın adaylığının önünü açmak, seçimi bir "onaylama mekanizmasına" çevirmek, anayasayı seçimden sonraya bırakmak: Bütün senaryolar aynı anda işliyor. Ama bir öncelik net: muhalefetin birliğini parçalamak, güçlü alternatif adayları etkisizleştirmek. Belediye operasyonlarının sürmesi de bu önceliğin parçası. Özgür'ün verdiği örnekler: Esenyurt Belediye Başkanı Ahmet Özer'in suçsuz bulunmasına rağmen görevine dönememesi, Ahmet Türk'ün dönememesi.

Özgür'ün buradaki önemli gözlemi, fon krizinin bu planı da değiştireceği. Bürokratik bir iç tasfiye yaşanıyorsa, Meclis'e sıkışmış güçlü siyasi figürler öne çıkabilir ve seçim kampanyası onların eline geçebilir.

Bunu sınıfsal okumayla birleştirelim. Anayasa tartışması bir hukuk tartışması gibi sunulur; oysa her anayasa, belirli bir sınıf ilişkileri düzeninin hukuki kaydıdır. 1982 Anayasası, 12 Eylül'ün sendikaları kapatan, grevi yasaklayan düzenini kayda geçirdi. Bugün tartışılan anayasa da şu soruyla okunmalı: Fon krizinin ortaya koyduğu düzeni —seçilmemiş, hesap vermeyen, rantı kendi içinde paylaşan yürütmeyi— sınırlayacak mı, yoksa kalıcılaştıracak mı?

İkinci nokta: Belediyeler sıradan bir yönetim kademesi değildir. Kent bütçeleri, kamusal hizmetler, istihdam ve ihaleler oradan dağıtılır. Seçilmiş başkanın yerine atanmış birinin getirilmesi, Özgür'ün fon krizinde tarif ettiği "atanmışların seçilmişlere üstünlüğü"nün yerel ölçekteki karşılığıdır. Yani fon krizi ile belediye operasyonları ayrı başlıklar değildir; aynı yönetme biçiminin iki yüzüdür. Bir yanda seçilmiş belediye başkanı görevine dönemiyor, öte yanda iki milyar liralık kazanç TMSF hesabına iade edilerek pazarlığa açılıyor.

Tespit ile Okuma Yan Yana

Bahadır Özgür'ün tespiti	Sınıfsal okumanın eklediği
Taban, "milyar"ı asgari ücretin yanına koyunca öfkelendi.	Öfke kendiliğinden ve henüz siyasal değil; siyasete dönüşmesi örgütlenmeye bağlı.
Kavga atanmış bürokratlarla seçilmiş siyasetçiler arasında.	Bu bir iktidar bloku içi fraksiyon mücadelesi; ayrılık rantın kimin eliyle dağıtılacağı üzerinde, düzenin kendisi üzerinde değil.
Yapı simbiyotik; büyük revizyon olmaz, görevden almalarla sınırlı kalır.	Simbiyoz, Bonapartist yürütmenin mülkiyet düzeniyle bağını gösterir; fraksiyon mücadelesi bloğu yeniden örgütleyerek güçlendirebilir de.
Ortada hukuki anlamda soruşturma yok, siyasi maliyet yönetimi var.	Hukuk, krizin faturasını dağıtan aygıt olarak çalışıyor: alttakinin kaybı kesinleşiyor, üsttekinin kazancı pazarlığa açılıyor.
(Son haftanın haberleri) 88 tutuklu, 404 adli işlem; ama haksız kazanca "gönüllü iade" yolu.	Rakam büyüdükçe soru keskinleşiyor: Kazanç sahibi isimsiz iade edip çıkabiliyor, mağdur kimin ne iade ettiğini bilmiyor. İşsizlik Sigortası Fonu iddiası doğrulanırsa kriz doğrudan işçi sınıfının krizidir.
AKP hiçbir zaman işçi partisi olmadı; para dağıtmak artık işe yaramaz.	İşçinin çıkarını temsil etmedi ama oyunu aldı; bu örgütsüzlüğün ifadesi. Ücret sadaka değil, emek gücünün fiyatıdır; talep meşrudur.
Asıl kopuş esnafta, KOBİ'de, Anadolu tüccarında.	Küçük burjuvazi krizde salınır; kopanın gideceği yer onu kimin örgütlediğine bağlı. Boşluk soldan doldurulmazsa sağdan doldurulur.
Muhalefet isim açıklamayı bırakıp çözüm sunmalı.	Çözüm "daha temiz yönetim" değil; ücretli birikimini spekülasyona iten düzenin değişmesi.
Anayasa senaryoları açık; öncelik muhalefeti parçalamak.	Anayasa sınıf ilişkilerinin hukuki kaydıdır; belediyelerde atanmışın seçilmişe üstün tutulması, fon krizindeki yönetme biçiminin yerel karşılığıdır.

Peki Ne Yapmalı?

Okumak ve izlemek

Oda seçimlerini izleyin. Özgür'ün dikkat çektiği sanayi ve ticaret odası seçimleri, sermayenin kendi içindeki çatlakları görmenin en iyi yeridir. Hangi isim aday oluyor, hangi isim çekiliyor, yandaş basın kimi hedef alıyor? Bu, sınıf mücadelesinin burjuvazinin kendi saflarındaki yansımasıdır.
Tasfiye kanununu satır satır okuyun. "Bütçeden kaynak kullanılmayacak" cümlesinin anlamı, zararın kime yazılacağıdır. Kanun teklifinin TBMM sayfasındaki metnini takip edin; küçük yatırımcı önceliği, kurucuların kişisel sorumluluğu ve tepeden çıkanların iadesine dair hüküm var mı, yok mu?
"Kim içeride, kim dışarıda" tablosu tutun. Tutuklananların unvanlarını ve kazanç sahiplerinin akıbetini yan yana yazın. Adaletin sınıfsal deseni en iyi böyle bir tabloda görünür.

Konuşmak ve örgütlemek

İşsizlik Sigortası Fonu'nun hesabını sorun. Meclis'te dile getirilen 3,8 milyar liralık iddia, sendikaların ve işçi örgütlerinin doğrudan konusu. Fonun bu yatırımlara hangi kararla, kimin onayıyla girdiği ve ne kadarının geri alınamadığı soru önergeleriyle, sendika açıklamalarıyla, bilgi edinme başvurularıyla sorulmalı. Bu para işçinin primidir.
Haberi yazanı savunun. Fon vurgununu haberleştirdiği için hesabı kapatılan gazetecilerin haberlerini paylaşın, yayın organlarına abone olun. Vurgunun listesi açıklanmıyorsa, listeyi arayanı yalnız bırakmamak gerekir.
Mahallenizdeki esnafla konuşun. Fon krizinden etkilenen bakkalı, tamirciyi, küçük atölye sahibini dinleyin. Ona "AKP'ye oy verdin, hak ettin" demeyin; ne kaybettiğini ve neden kaybettiğini birlikte konuşun. Kredi, kira, faiz, büyük zincirlerin baskısı: Ortak düşman bu düzenin kendisidir.
İşçi talebini geri çekmeyin. "Para dağıtmak işe yaramaz" tartışması, ücret talebinin önemsizleştirilmesine dönüşmemeli. Asgari ücret ve emekli aylığı talepleri, fon krizinden sonra "kaynak yok" yalanının çöktüğü bir zeminde daha güçlü savunulabilir.
Tartışmayı ahlak dilinden yapı diline çekin. Çevrenizde fon krizi konuşulduğunda "kim çaldı" sorusunun yanına "neden çalınabildi" sorusunu koyun. İsimler bir sonraki skandalda değişir; yapı aynı kalır.

Kolektif alternatifler

Küçük birikimin kolektif biçimlerini tartışın. Kooperatif, dayanışma sandığı, esnaf kredi kooperatifi. Bunlar "aylık %20" vaat etmez; güvenlik ve özerklik vaat eder. Fon krizinin yarım milyon mağduru bu farkın ne demek olduğunu artık biliyor.

Sevgili Yoldaşlar,

Bahadır Özgür programı bir soruyla bitiriyor: Anadolu'ya yayılmış esnafı, tüccarı, küçük ve orta işletmeyi AKP nasıl toparlayacak?

Bu soru iktidarın sorusu. Bizim sorumuz başka: O kesimi kim örgütleyecek? Ve ondan da önce: Yarım milyon yatırımcının büyük kısmını oluşturan ücretliyi, kıdem tazminatını fona koyan işçiyi, ikramiyesini "uzmana" emanet eden emekliyi kim örgütleyecek?

Fon krizi bir şeyi herkesin göreceği biçimde ortaya koydu: Bu ülkede para var. Milyar diye bir ölçü, birilerinin gündelik hayatına girmiş. Bunu gören halk kızgın, kırgın ve takılı kalmış. Ama Özgür'ün de dediği gibi, bu tepki henüz siyasal bir tepki değil.

Sevgili genç yoldaşlar, bu yazıdan tek bir şey kalacaksa şu olsun:

Öfke kendiliğinden doğar ama kendiliğinden yön bulmaz. Omurgasından çatlayan bir iktidarın boşluğunu, kimin örgütlü olduğu doldurur. "Milyarları siz götürdünüz, bize bu düştü" cümlesini bir siyasi programa çevirmek, bizim işimizdir.

Kaynaklar

Kuram

Karl Marx, Louis Bonaparte'ın 18 Brumaire'i (yürütmenin görünüşteki bağımsızlığı; küçük burjuvazinin salınımı)
Nicos Poulantzas, Siyasal İktidar ve Toplumsal Sınıflar (iktidar bloku ve fraksiyonlar)
Karl Marx, Kapital, Cilt III, Beşinci Kısım (fiktif sermaye)

Bağlantılı yazılarımız

Bilgi Müşterekleri — Bilgi Herkesindir. Bu yazıdaki soruşturma bilgileri iddia aşamasındadır; kesinleşmiş mahkûmiyet yoktur, masumiyet karinesi geçerlidir. Videodaki değerlendirmeler Bahadır Özgür'e aittir; aktarımlar konuşmanın transkriptinden özetlenmiştir. Haberler 21 Ekim 2026 akşamı itibarıyla Evrensel ve BirGün'e yansıyan haliyle aktarılmıştır. Yazı yatırım tavsiyesi değildir. CC BY-SA 4.0.

Konular:Hukuk, Devlet ve Siyaset Ekonomi, Kapitalizm ve Ekoloji

Etiketler:#finans #ekonomi #sınıf #akp #devlet #meclis #türkiye