Altı Buçuk Trilyon: Borsadan Silinen Para, Sofradan Eksilen Hayat
Fon Krizinin Otuz Yedinci Gününde Bir Hesap Defteri — Okula, Emekliye, Yoksula, Gence Ne Düşmedi?
Altı Buçuk Trilyon: Borsadan Silinen Para, Sofradan Eksilen Hayat
Fon Krizinin Otuz Yedinci Gününde Bir Hesap Defteri — Okula, Emekliye, Yoksula, Gence Ne Düşmedi?
Sevgili Genç Yoldaşlar,
Dün akşamüstü bir X hesabından tek cümlelik bir gönderi düştü ve bir gecede 800 binden fazla kişiye ulaştı:
"16 Eylül fon krizinden bugüne kadar Borsa İstanbul'dan 6.5 trilyon TL silindi. Yaklaşık 130 milyar DOLAR. Bu dünya üzerindeki 75 ülkenin milli servetinden daha fazla." — @finansaljoker, 22 Ekim 2026
Rakam büyük. O kadar büyük ki kafada bir karşılığı yok. Bu yazıda yapmak istediğimiz şey tam olarak bu: Rakamı doğrulamak, sonra onu bu ülkede insanların hayatına dokunan kalemlerin yanına koymak. Okulun, emekli aylığının, öğrenci bursunun, yoksul hanesine giden yardımın yanına.
Ama önce bir uyarı, çünkü bu dosyanın derdi doğru öfke, yanlış öfke değil: Borsadan "silinen" paranın hepsi birinin cebine girmedi. Bir kısmı hiç var olmamış, şişirilmiş kâğıt değerdi. Asıl soru, o kâğıt değer şişerken kimin sattığı, söndüğünde kimin elinde kaldığı. Bunu da anlatacağız.
Önce Özet: Beş Dakikada Ne Bilmeliyiz?
- Rakam kabaca doğru. SPK verisine göre borsada işlem gören şirketlerin toplam piyasa değeri Ağustos sonunda 23,04 trilyon TL iken Ekim ortasında 16,61 trilyon TL'ye indi: 6,43 trilyon TL kayıp, yani yaklaşık %28. Dolar karşılığı 142,5 milyar dolar (kur etkisi hariç ~134 milyar). Dün BIST 100 bir de %3 düştü. Gönderideki "6,5 trilyon / 130 milyar dolar" bu verilerle uyumlu.
- Ama "16 Eylül'den bugüne" ifadesi tam isabetli değil. Kaybın bir kısmı 28 Ağustos'ta SPK'nın fon kurallarını sıkılaştırmasıyla başlayan çıkışlarda yaşandı. Yalnızca 15 Eylül–16 Ekim arası ölçülünce BIST Tüm için kayıp 3,5 trilyon TL'nin üzerinde veriliyor. Yani kriz 16 Eylül'de patladı ama kapıdan çıkış daha önce başlamıştı. Bu ayrıntı önemli, çünkü kimin önceden bildiği sorusu tam burada.
- "75 ülke" lafı abartı değil, tersine az. 130 milyar dolar, IMF'nin 2026 tahminine göre dünyadaki 140'tan fazla ülkenin yıllık milli gelirinden (GSYH) büyük. Gana'nın, Etiyopya'nın, Venezuela'nın bir yıllık üretimi kadar. (Gönderideki "milli servet" kavramı teknik olarak yanlış; doğrusu "milli gelir".)
- Karşılaştırınca: 6,43 trilyon TL, bu yılın eğitim bütçesinin 2,2 katı, bu yıl dağıtılan bütün sosyal yardımların 7 katı, en düşük emekli aylığını alan 4,9 milyon kişiye 4,6 yıl maaş, Türkiye'deki her üniversite öğrencisine 33 yıl KYK bursu, okuldaki her çocuğa yaklaşık 24–40 yıl ücretsiz öğle yemeği demek.
- Fon vurgununun kendisi: 7 portföy şirketi, 131 fon, 455.758 yatırımcı, toplam büyüklük 826 milyar TL (~18 milyar dolar). Bugüne kadar ödenen: 45.747 hesaba 40,8 milyar TL, yani fon büyüklüğünün yalnızca %5'i.
- Kimler var dosyada? 85 tutuklu, 207 kişi hakkında işlem (6 Ekim). AKP Genel Başkan Yardımcısı ve eski Aile Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya istifa etti; eşiyle birlikte kriz öncesinde yaklaşık 2,2 milyar TL kazanç elde ettiği iddia ediliyor, para Hazine hesabına iade edildi. 19 Ekim'de SPK Başkanı istifa etti, damadı gözaltında olan Hazine Bakan Yardımcısı emekliliğe ayrıldı. Hiçbiri hakkında soruşturma açıldığı açıklanmadı.
- Dün Meclis'ten fon yasası geçti. Küçük yatırımcıya 1 milyon TL'ye kadar ara ödeme, TMSF'ye geri alım yetkisi, "kamu kaynağı kullanılmayacak" vaadi. Ama aynı yasa "haksız kazancını gönüllü iade eden" için bir kapı da aralıyor.
- Sınıfsal özet: Kâğıt değer yukarıdayken tepedekiler sattı; aşağıdayken ücretli ve emekli elinde tuttu. Kayıp özelleşmedi, toplumsallaşıyor: faizde, kurda, bütçede, ertelenen her zamda.
Şimdi ayrıntılara geçelim.
Gönderiyi Doğrulamak: Rakam Nereden Geliyor?
Sosyal medyada dolaşan her büyük rakam iki kez kontrol edilmeli. Bizim işimiz öfkeyi körüklemek değil, öfkeye sağlam zemin vermek.
Piyasa değeri: SPK verisi
Nefes gazetesinden Alp Börü, SPK'nın "Payları Borsada İşlem Gören Şirketlerin Piyasa Değerine İlişkin Bilgiler" raporundan şu tabloyu çıkardı:
| Dönem | Toplam piyasa değeri | Değişim |
|---|---|---|
| Ağustos 2026 | 23,038 trilyon TL (479,2 milyar $) | — |
| Eylül 2026 | 17,739 trilyon TL | −5,299 trilyon TL |
| Ekim 2026 (son veri) | 16,609 trilyon TL (336,7 milyar $) | −1,130 trilyon TL |
| Toplam | −6,428 trilyon TL (−%27,9) |
Dolar bazında kayıp 142,5 milyar dolar. Kur sabit tutulursa 133,7 milyar dolar; aradaki 8,8 milyar dolar liranın değer kaybından geliyor.
Buna dünkü (22 Ekim) düşüşü ekleyin: BIST 100 günü %3,08 kayıpla 11.220 puandan kapattı; bütün sektör endeksleri düştü. Yani gönderideki 6,5 trilyon TL / ~130 milyar dolar rakamı, Ağustos sonunu başlangıç alırsanız, sağlam.
"16 Eylül'den bugüne" mi, "Ağustos'tan bugüne" mi?
Burada bir ayrım yapmak gerek. Gazete Oksijen ve Ekonomim'in hesabına göre yalnızca 15 Eylül–16 Ekim arasında:
- BIST 100: 2 trilyon TL'den fazla,
- BIST 30: 1,7 trilyon TL'den fazla,
- BIST Tüm: 3,5 trilyon TL'den fazla kayıp.
Bloomberg HT'nin hesabıyla yalnızca Eylül ayında silinen değer 4,5 trilyon TL. Mayıs zirvesinden (22,64 trilyon) 2 Ekim'e (16,21 trilyon) kayıp ise yine 6,43 trilyon TL.
Farklı rakamlar farklı başlangıç noktalarından, farklı endeks kapsamlarından geliyor. Doğru okuma şu: Çöküş 16 Eylül'de görünür oldu ama 28 Ağustos'ta başladı. O gün SPK fon kurallarını sıkılaştırdı, ardından fonlardan yoğun çıkışlar yaşandı. Kapının kapanacağını bilenler kapıdan önce çıktı. Bu dizinin üçüncü yazısında sorduğumuz soru, Kapı Kapanmadan Kim Çıktı?, bu yüzden hâlâ yerinde duruyor.
"75 ülkenin milli serveti"
Gönderinin en çok paylaşılan kısmı bu, ama kavram kaymış. "Milli servet" bir ülkenin bütün varlıklarının toplamıdır (toprak, bina, makine, finansal varlık); hiçbir ülkenin milli serveti 130 milyar dolardan az değildir denebilecek kadar büyük bir kavramdır. Kastedilen büyük ihtimalle milli gelir, yani bir yıllık GSYH.
O ölçüyle bakınca gönderi abartmamış, eksik söylemiş. IMF'nin 2026 tahminlerine göre GSYH'si 130 milyar doların üzerinde olan yalnızca 70 ülke var. Sınırın hemen altında Gana (128,6 milyar $), Etiyopya (127,1 milyar $), Venezuela (124,2 milyar $), Kongo Demokratik Cumhuriyeti (122,3 milyar $) duruyor. Altında kalan ülke ve bölge sayısı 140'tan fazla.
Yani 37 günde borsadan silinen değer, 130 milyon nüfuslu Etiyopya'nın bir yılda ürettiği her şeye eşit. Türkiye'nin kendi milli gelirinin (1,82 trilyon $) yaklaşık %7'si.
Otuz Yedi Gün: Kısa Kronoloji
Önceki yazılarımızda ilk günleri ayrıntılı anlatmıştık. Burada yalnızca çizgiyi hatırlatalım:
| Tarih | Ne oldu |
|---|---|
| Şubat 2025 | Adalet Bakanı'na göre bazı fon ve hisselerdeki anormal hareket ilk kez fark ediliyor. |
| Ekim 2025 | SPK, Pusula'nın iki yöneticisine kişi başı 8,9 milyon TL ceza kesiyor; fonlar durdurulmuyor. |
| 4 Kasım 2025 | Şimşek'in SPK'yı uyardığı aktarılıyor. |
| Ağustos 2026 | Savcılık soruşturma izni alıyor. |
| 28 Ağustos | SPK fon kurallarını sıkılaştırıyor; fonlardan yoğun çıkış başlıyor. |
| 13–16 Eylül | Pusula'nın beş fonu "net varlık değeri hesaplanamadı" diyor, temerrüt. 16 Eylül'de BIST 100 %5,54 düşüyor, devre kesici çalışıyor. |
| 17 Eylül | SPK, 7 portföy şirketinin 131 fonunu tasfiyeye alıyor. Finansal İstikrar Komitesi: "geçici ve yönetilebilir". |
| 26–29 Eylül | AKP Genel Başkan Yardımcısı Fatma Betül Sayan Kaya istifa ediyor; savcılık çiftin mal varlığının dondurulmasını istiyor. |
| 6 Ekim | Adalet Bakanı Gürlek: 85 tutuklu, 207 kişi hakkında işlem, 5 kişi haksız kazancını iade etti. |
| 7 Ekim | Sayan Kaya ve eşi şüpheli olarak ifadeye çağrılıyor. |
| 8 Ekim | Muhalefetin fon vurgunu hakkındaki araştırma önergeleri AKP-MHP oylarıyla reddediliyor. |
| 16 Ekim | 2027 bütçesi Meclis'e geliyor: 27,3 trilyon TL. |
| 19 Ekim | SPK Başkanı Mahmut Sütçü "sağlık" gerekçesiyle istifa ediyor; damadı gözaltında olan Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı Osman Çelik emeklilik dilekçesi veriyor. |
| 20 Ekim | Şimşek: 131 fonun 66'sında tasfiye bitti, 45.747 hesaba 40,8 milyar TL ödendi. BIST 100 dolar bazında Haziran 2025'ten beri en düşükte. |
| 21 Ekim | Gözaltı sayısı 88'e çıkıyor. |
| 22 Ekim | TCMB faizi 100 baz puan indiriyor (%36). Borsa %3 düşüyor. Akşam fon yasası Meclis'ten geçiyor. |
Bu tabloya bakınca bir şey göze çarpıyor: Uyarı on dokuz ay önce vardı. Ceza on bir ay önce kesildi. Bakan uyarısı on bir ay önce yapıldı. Kural sıkılaştırması krizden üç hafta önce geldi. Kriz bir sürpriz değil, ertelenmiş bir patlamaydı.
"Silindi" Ne Demek? Kâğıt, Cep ve Sınıf
Burada durup bir kavramı netleştirmemiz gerek, yoksa öfkemiz yanlış hedefe gider.
Piyasa değeri, bir şirketin hisse sayısıyla son işlem fiyatının çarpımıdır. Bir hissenin fiyatı 100 liradan 70 liraya düşünce, o şirketin bütün hisseleri bir anda 30 lira "kaybetmiş" sayılır; oysa o gün belki hisselerin yüzde biri el değiştirmiştir. Yani 6,5 trilyon TL'lik kaybın hepsi, bir kasadan çıkıp başka bir kasaya giren nakit değildir.
Marx bunun adını koymuştu: fiktif sermaye. Hisse senedi, gelecekteki kâr üzerinde bir hak iddiasıdır; kendisi değer üretmez, üretilecek değerin kâğıt üstündeki gölgesidir. Bu gölge, gerçek üretimden kopup kendi başına şişebilir. Bu dizinin ilk yazısından beri izlediğimiz Gündoğdu Gıda örneğini hatırlayın: üretimi durmuş bir süt fabrikasının hissesi 25 kat arttı. Sonraki bilançoda çalışan sayısı 2024 sonunda 217 iken 2'ye indi. O artış hiçbir zaman gerçek değildi; söndüğünde de "kaybolan" şey, hiç var olmamış bir değerdi.
O zaman "zarar yok" mu diyeceğiz? Hayır. Çünkü asıl mesele kâğıdın kendisi değil, kâğıdın el değiştirdiği andır.
- Gölge şişerken biri satar ve gerçek parayı alır.
- Biri alır ve gölgeyi elinde tutar.
- Gölge söndüğünde satan çoktan çıkmıştır; alan, emeğiyle biriktirdiği gerçek parayı kâğıda çevirmiş olarak kalır.
İşte vurgun budur: kâğıt değer üzerinden gerçek birikimin el değiştirmesi. Sayan Kaya çifti hakkındaki iddia bunun ders kitabı örneği: Nisan–Temmuz arasında Özata Denizcilik hissesine yaklaşık 63 milyon TL yatırılması ve kriz öncesinde yaklaşık 1,3 milyar TL'ye satılması; eşin 99,7 milyon TL yatırıp 826 milyon TL çekmesi. Toplam ~2,2 milyar TL. Bu rakamlar iddiadır; masumiyet karinesi geçerlidir. Ama yapı iddia değildir: Erken çıkanın kazancı, geç kalanın kaybından ödenir.
Kim geç kaldı? MKK'nın Mart 2026 verisine göre borsadaki 6,8 milyon yatırımcının %72'sinin portföyü 50 bin TL'nin altında; 1 milyon TL üstünde olan yalnızca %0,56. Fon yatırımcısı bunların en temkinlisi: "Ben anlamam, uzman yönetsin" diyen kıdem tazminatı sahibi, emekli ikramiyesini koyan, düğün parasını değerlendirmek isteyen. 455.758 yatırımcının kişi başına ortalaması kabaca 1,8 milyon TL çıkıyor ama bu ortalama yanıltıcıdır; birkaç büyük hesap ortalamayı yukarı çeker, sayıca çoğunluk küçük hesaplardır.
Asıl Hesap: 6,5 Trilyon Neye Yeterdi?
Şimdi rakamı hayatın içine koyalım. Aşağıdaki karşılaştırmalarda temkinli olmak için SPK'nın 6,43 trilyon TL rakamını kullanıyoruz, gönderideki 6,5'i değil.
Bir hatırlatma: Bu bir "bu para şuraya harcanabilirdi" hesabı değil, çünkü borsa değeri bütçeye aktarılabilecek bir kasa değildir. Bu bir ölçek hesabıdır: Bir ayda kâğıt üzerinde buharlaşan değerin, bu ülkenin toplumsal ihtiyaçlarına ayırdığı paranın kaç katı olduğunu görmek için. Ölçek, önceliği gösterir.
Eğitim: Bütün okullar, bütün üniversiteler, iki yıl
| Kalem | Tutar | 6,43 trilyon TL kaç katı? |
|---|---|---|
| 2026 merkezi bütçe eğitim harcaması (tüm kademeler) | 2,896 trilyon TL | 2,2 kat |
| 2027 teklif: toplam eğitim | 3,747 trilyon TL | 1,7 kat |
| 2027 teklif: yalnızca MEB | 2,459 trilyon TL | 2,6 kat |
| 2027 teklif: yükseköğretim | 872 milyar TL | 7,4 kat |
Yani borsadan silinen değer, Türkiye'deki bütün devlet okullarını, bütün öğretmen maaşlarını, bütün üniversiteleri iki yıldan fazla çalıştıracak paraya eşit.
Bu yıl Meclis'te bütçe görüşülürken muhalefet milletvekilleri ücretsiz okul yemeği, zorunlu okul öncesi, atanamayan öğretmenler için kaynak istedi. Cevap hep aynıydı: "Bütçe imkânları."
Okul yemeği: Bir öğün, bir nesil
Eğitim-ekonomi çalışmalarında sık anılan hesaba göre (bianet, Kasım 2025), 2024–25'te örgün eğitimdeki 17,96 milyon öğrenciye 185 gün boyunca birer öğün yemek vermenin maliyeti, kademeye göre öğün başı 36–62 TL ile 120–205 milyar TL arasında. Bunu bir yıllık fiyat artışıyla yaklaşık %30 yukarı çekelim: 160–270 milyar TL.
6,43 trilyon TL, bu ülkedeki her çocuğa okulda 24 ila 40 yıl boyunca her gün bir sıcak öğün demek. Bir neslin tamamının ilkokuldan liseye kadar hiç aç ders dinlememesi demek. Bütçede buna "kaynak yok" deniyor.
Emekli: Elli altı aylık maaş
25 Eylül'de Ankara'da AYM önünde, "Para için değil, onurumuz için" dövizini taşıyan Ali Şekeroğlu yaşamını yitirdi. Para İçin Değil, Onurumuz İçin yazısında anlatmıştık. Şimdi rakamlara bakalım:
- En düşük emekli aylığı Ocak 2026'da 20.000 TL, Temmuz'dan itibaren 23.552 TL.
- Bu aylığı alan kişi sayısı yaklaşık 4,9 milyon.
- Hazine'nin bu "taban tamamlama" için Ocak–Temmuz arasında ödediği tutar 69,5 milyar TL; yıllık karşılığı kabaca 119 milyar TL.
Karşılaştırma:
| Hesap | Sonuç |
|---|---|
| 6,43 trilyon ÷ 4,9 milyon en düşük aylıklı emekli | Kişi başı ~1,31 milyon TL = 56 aylık (4,6 yıl) maaş |
| 6,43 trilyon ÷ yıllık taban tamamlama maliyeti | 54 yıllık taban desteği |
| 6,43 trilyon ÷ ~16,5 milyon emekli ve hak sahibi | Kişi başı ~390 bin TL |
Emekliye 500 lira fazla zam istendiğinde "bütçe dengesi" denildi. 37 günde buharlaşan değer, bu ülkedeki her emekliye bir defalık 390 bin lira demek.
Yoksul: Bütün sosyal yardımlar, yedi yıl
Takvim gazetesinin derlemesine göre 2026'da 44 kalemde dağıtılan sosyal yardımların toplamı 917 milyar TL; bunun 388 milyar TL'si Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı üzerinden. 2027 teklifinde sosyal yardımlar 1,341 trilyon TL.
| Kalem | Tutar | 6,43 trilyon TL kaç katı? |
|---|---|---|
| 2026 tüm sosyal yardımlar (44 kalem) | 917 milyar TL | 7 kat |
| 2027 teklif: sosyal yardımlar | 1,341 trilyon TL | 4,8 kat |
| 2026 ASHB üzerinden yardımlar | 388 milyar TL | 16,6 kat |
| Ödeme gücü olmayanların GSS primi (devlet desteği) | ~100 milyar TL | 64 kat |
| Doğum yardımı (1,18 milyon anneye, Temmuz'a kadar) | 22,5 milyar TL | 286 kat |
Bir ironi de not edelim: Bu krizde adı geçen ve istifa eden siyasetçi, 2016–2018 arasında Aile ve Sosyal Politikalar Bakanıydı. Yoksula giden yardımın bakanlığını yönetmiş biri hakkında, kriz öncesindeki tek bir hisse işleminden bakanlığın bütün yıllık doğum yardımı bütçesinin onda birine yakın kazanç elde ettiği iddia ediliyor.
Genç: Bursun 33 yılı
Üniversitede yaklaşık 4 milyon öğrenci var; Meclis'teki bütçe görüşmelerinde KYK yurtlarının %98 dolu olduğu, özel yurt ücretlerinin 20–30 bin TL'ye çıktığı söylendi. KYK bursu/kredisi lisans için aylık 4.000 TL; muhalefet en az 6.000 TL istedi.
| Hesap | Sonuç |
|---|---|
| Her üniversite öğrencisine 12 ay × 4.000 TL | Yılda ~192 milyar TL → 6,43 trilyon = 33 yıl |
| Her öğrenciye 12 ay × 6.000 TL | Yılda ~288 milyar TL → 22 yıl |
Bugün üniversiteye başlayan bir gencin değil, onun çocuğunun da üniversiteyi bitireceği zamana kadar, istisnasız her öğrenciye karşılıksız burs.
Ve faiz: Kimin önceliği?
Bir kalemi de mutlaka ekleyelim, çünkü sınıfsal öncelik en çıplak hâliyle orada görünür:
| 2026 bütçesi | Tutar |
|---|---|
| Faiz giderleri | 2,742 trilyon TL |
| Eğitim | 2,896 trilyon TL |
| Tüm sosyal yardımlar | 917 milyar TL |
| 2027 teklif: faiz | 3,975 trilyon TL (bütçenin %14,6'sı) |
2027'de devlet faize, eğitimin tamamından daha fazla para ayırıyor. Faizi kim alıyor? Tahvil tutan bankalar, büyük fonlar, varlıklı mudiler. Yani hem kriz yıllarında hem sakin yıllarda, bütçe aynı yöne akıyor: Vergiyi ücretli öder (2027'de KDV 5,7 trilyon, gelir vergisi 5,5 trilyon), faizi sermaye alır.
Tek tabloda toplam
| 6,43 trilyon TL şunlara eşit: |
|---|
| 2026 merkezi bütçesinin üçte biri (18,9 trilyon) |
| 2026 eğitim bütçesinin 2,2 katı |
| 2026 faiz giderinin 2,3 katı |
| 2026 bütün sosyal yardımların 7 katı |
| En düşük aylıklı 4,9 milyon emekliye 4,6 yıllık maaş |
| Her üniversite öğrencisine 33 yıl KYK bursu |
| Her okul çocuğuna 24–40 yıl ücretsiz öğle yemeği |
| Etiyopya'nın, Gana'nın bir yıllık milli geliri |
Fon Vurgununun Boyutları: Kâğıdın Altındaki Gerçek Para
Borsa değeri ölçeği gösteriyor. Ama vurgunun somut, nakit kısmı fonlarda.
Rakamlar
| Gösterge | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| Tasfiyeye alınan fon | 131 (7 portföy şirketi: Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus, Bulls) | SPK, 17 Eylül |
| Etkilenen yatırımcı | 455.758 | Fon yasası gerekçesi |
| Fonların toplam büyüklüğü | 826 milyar TL (~18 milyar $) | Oksijen / Euronews |
| Bugüne kadar ödenen | 40,8 milyar TL, 45.747 hesaba | Şimşek, 20 Ekim |
| Ödenenin fon büyüklüğüne oranı | ~%5 | Hesap |
| Tasfiyesi biten fon | 66 / 131 | Şimşek, 20 Ekim |
| Tutuklu | 85 (6 Ekim); gözaltı 88 (21 Ekim) | Gürlek; Diken |
| Hakkında işlem yapılan | 207 kişi | Gürlek |
| Halka arz endeksi kaybı | 40 günde ~%54 | Oksijen |
| Son bir yılın 36 halka arzından arz fiyatı altında kalan | 23 (%64) | Cumhuriyet |
Bir hesap daha: Ödenen 40,8 milyar TL'nin ortalaması hesap başına yaklaşık 890 bin TL. Önce tasfiyesi kolay, büyüklüğü küçük fonlar ödendi. Asıl düğüm, şişirilmiş hisselerle dolu büyük fonlarda; onların varlıkları tabandaki kâğıtlar.
Siyasetin içinden geçen çizgi
Bu kriz yalnızca "birkaç kötü portföy yöneticisi" hikâyesi değil. Son bir ayda devletin içinden üç isim çekildi:
- Fatma Betül Sayan Kaya — AKP Genel Başkan Yardımcısı, eski Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı. 26 Eylül'de istifa etti. Çift hakkında mal varlığı dondurma talebi, şüpheli sıfatıyla ifade. İddia edilen kazanç ~2,2 milyar TL, Hazine hesabına iade edildi. YENİ Parti milletvekili Gökhan Günaydın'ın sorusu yerinde: SPK mevzuatındaki etkin pişmanlık, kazancın iki katının ödenmesini şart koşarken, bir katının iadesi ne anlama geliyor? Soruşturmadan muafiyet mi?
- Mahmut Sütçü — SPK Başkanı. 19 Ekim'de, krizin 32. gününde, Ekonomi Koordinasyon Kurulu toplantısından birkaç saat sonra "sağlık" gerekçesiyle istifa etti.
- Osman Çelik — Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı. Aynı gün emeklilik dilekçesi verdi. Damadı İskender Balcı (BDDK üyesi Mustafa Balcı'nın oğlu) soruşturmada gözaltında; Balcı'nın, Tera'nın şişirdiği iddia edilen Özata Denizcilik'in yönetim kurulunda olduğu ve kriz patlamadan hemen önce ayrıldığı aktarılıyor.
Murat Yetkin'in başlığı her şeyi söylüyor: "Bakan yardımcısı ve SPK başkanı gitti, soruşturma hâlâ yok." Gidenler istifa ile, emeklilik ile, gönüllü iade ile çıkıyor. Fon yatırımcısı ise "yöntemi Kurulca belirlenecek" tasfiyeyi bekliyor.
Tekrar edelim: Bütün bunlar iddiadır, yargı kararı yoktur. Ama bir düzenin nasıl işlediğini anlamak için mahkûmiyet kararı beklemek zorunda değiliz. Bilginin kime, ne zaman ulaştığı, sınıfsal bir sorudur.
Dünkü Fon Yasası: Ne Getiriyor, Neyi Getirmiyor?
22 Ekim akşamı "Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun Teklifi" yasalaştı. Muhalefet "soygunun kılıfı" dedi; iktidar oylamayla geçirdi. Haksızlık etmeyelim, olumlu yanlarını da yazalım:
Getirdikleri:
- 17 Eylül'deki tasfiye kararı kapsamındaki fonlar için özel tasfiye ve geri alım mekanizması.
- Ara ödeme: Net yatırımı 1 milyon TL'nin altında olan yatırımcı, yatırdığı tutarı (TÜFE-ÜFE ortalamasıyla endekslenmiş olarak) alabilecek; 1 milyon TL ve üzerindekiler en fazla 1 milyon TL. Para yetmezse SPK en küçük yatırımcıya öncelik verebilecek.
- 17 Eylül'de TEFAS'ta talimatı takılı kalanlar da hak sahibi sayılacak.
- Fonlardan hukuka aykırı çıkarılan varlıkların geri alınması için TMSF yetkili; kamu alacağı usulüyle tahsil, mahkeme kararından önce gayrimenkul satışı.
- Manipülasyon, bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığı yapanlar ödemeden yararlanamayacak.
- Ödemelerde Hazine ya da başka bir kamu kaynağı kullanılmayacak.
Getirmedikleri ve kaygı verenler:
- "Gönüllü iade" kapısı: Fondan çıkmış ve enflasyonun üzerinde kazanç elde etmiş olanlar bu fazlayı "gönüllü olarak" SPK'nın bildirdiği hesaba yatırabilecek. Gönüllülük, cezai sorumluluğun yerine geçecek mi? Sayan Kaya örneği bu sorunun soyut olmadığını gösteriyor.
- Bilgiyi önceden alanların tespiti için bağımsız bir mekanizma yok. Muhalefetin Meclis araştırması önergeleri 8 Ekim'de reddedildi. Denetimi, krizin yaşandığı dönemdeki yapı yapacak: SPK.
- Varlıkların değeri: Tasfiye mal varlığı büyük ölçüde şişirilmiş hisseler. "Borsa fiyatı gerçek değeri yansıtmıyorsa" SPK blok satış, hâkim ortağa satış, borsa dışı satış yapabilecek. Kimin, hangi fiyattan alacağı belirsiz; ucuza toplayan büyük sermayenin kriz fırsatçılığına kapı açık.
- "Kamu kaynağı kullanılmayacak" vaadinin sınırı: Bütçeden doğrudan ödeme olmayabilir. Ama krizin maliyeti başka kanallardan zaten kamuya yükleniyor. Bir sonraki bölümde bunu anlatıyoruz.
- İşçiler yok. Bu fonların şişirdiği şirketlerde (Gündoğdu'da 217'den 2'ye) işini kaybeden işçiler için yasada tek bir satır yok.
Zarar Nasıl Toplumsallaştırılır?
"Borsaya girmedim, bana ne?" diyen bir işçi, bir öğrenci, bir emekli bu faturayı nereden ödüyor? Dört kanaldan:
1. Faiz ve kredi. TCMB dün faizi 100 baz puan indirdi ve borsa yine de %3 düştü. Kriz döneminde TCMB bankalara ucuz likidite açtı. Merkez Bankası bilançosundaki her genişleme, eninde sonunda enflasyon olarak, yani ücretin alım gücünün erimesi olarak geri döner.
2. Bütçe. 2027 bütçesinde faize 3,975 trilyon TL ayrıldı. Piyasada güven sarsıldıkça devletin borçlanma maliyeti artar; o maliyeti vergiyle ödeyen ücretlidir. 2027'de KDV ve gelir vergisi birlikte 11,2 trilyon TL: toplam gelirin neredeyse yarısı. Dolaylı vergiyi zengin de yoksul da aynı oranda öder; yani yoksul, gelirine oranla daha fazla öder.
3. Ertelenen talepler. Her kriz, bir sonraki toplu sözleşmede, asgari ücret pazarlığında, emekli zammında "zor dönemden geçiyoruz" cümlesine dönüşür. Ocak'ta emekliye, memura, asgari ücretliye verilecek zam konuşulurken bu cümleyi duyacaksınız. O cümlenin bir kısmının bu krizden geldiğini unutmayın.
4. Küçük birikimin yok oluşu. Fonlarda takılı kalan, borsada %30–50 kaybetmiş 6,8 milyon yatırımcının çoğu, ücretinin enflasyona yenilmemesi için borsaya giren çalışan insanlar. Mevduat enflasyonun altında, konut ulaşılmaz, döviz kısıtlı; "aylık %20 getiri" vaadine yönelmek rasyonel görünüyordu. Bu bireysel bir hata değil, yapının ürünüdür.
Özetle: Kâr özel, zarar kamusal. Yukarıdaki kazanç bireysel hesaplara, aşağıdaki kayıp toplumun bütününe yazılıyor. Bu, kapitalizmin bir "arızası" değil, normal işleyişidir; kriz yalnızca bu işleyişi görünür kılar.
Ne Yapmalı? Talepler ve Görevler
Ahlak dersi vermiyoruz; borsaya giren emekçiyi suçlamıyoruz. Somut iş koyuyoruz.
Talepler
- Bağımsız Meclis araştırma komisyonu. 2025 başından bu yana kimin, ne zaman, hangi bilgiyle fondan ve hisseden çıktığı kamuya açıklansın. SPK ile BIST'in uyarılarının neden işletilmediği sorgulansın.
- "Gönüllü iade" cezasızlık olmasın. Haksız kazancı iade eden hakkında da soruşturma sürsün; etkin pişmanlık için yasal şart (kazancın iki katı) istisnasız uygulansın.
- Ödemede küçükten büyüğe öncelik yasal bir zorunluluk olsun; SPK'nın takdirine bırakılmasın. Emekli ikramiyesi, kıdem tazminatı gibi emek birikimleri belgelenip öncelikli korunsun.
- Tasfiye satışları şeffaf olsun. Blok satışlarda alıcı, fiyat ve tarih kamuoyuna açıklansın; krizden ucuza mal toplayana kapı kapatılsın.
- İşçiler hesaba katılsın. Fonların şişirdiği şirketlerde işini kaybedenlerin sayısı tespit edilsin; geri alınan varlıklardan bu işçilerin hakları da karşılansın.
- Bütçe önceliği değişsin. Faize eğitimden fazla para ayıran bir bütçeye karşı: ücretsiz okul yemeği, en az 6.000 TL karşılıksız burs, en düşük emekli aylığının asgari ücret düzeyine çıkarılması. "Kaynak yok" diyene bu yazıdaki tabloyu gösterin.
Görevler
- Çevrenizi bilgilendirin. Fonda parası olan tanıdıklarınız SPK ve KAP duyurularını izlesin, belgelerini saklasın, tek başına değil birlikte hareket etsin. Örgütlü 455 bin kişi ile dağınık 455 bin kişi aynı muameleyi görmez.
- Rakamı doğru kullanın. "6,5 trilyon çalındı" demek kolay ama yanlış. Doğrusu: "Kâğıt değer şişirildi, tepedekiler gerçek parayla çıktı, söndüğünde küçük birikim elde kaldı; zararı hepimiz ödüyoruz." Bu cümle daha uzun ama karşı tarafın çürütemeyeceği bir cümle.
- Bağı kurun. Borsadaki transfer ile okuldaki aç çocuk, AYM önündeki emekli, yurtta yer bulamayan öğrenci aynı hesabın iki yüzüdür. Sendikada, okulda, mahallede bu bağı anlatın.
Bir ay önce dizinin ikinci yazısında, Devre Kesici'de, borsada hissesi olmayan işçinin de bu faturayı ödeyeceğini yazmıştık. Bu, küçük birikimin büyük sermayeye aktarılma makinesinin kırılma anıdır; kırılma anında bile fatura aynı sınıfa kesilir. Otuz yedi gün sonra fatura netleşti: 6,43 trilyon lira. Ödeyecek olanın kim olduğu da.
Kâğıt yanar, emek kalır. Hesabı soracak olan da emektir.
Dayanışmayla, Bilgi Müşterekleri
Kaynaklar
Gönderi ve piyasa verisi
- Finansal Joker, X gönderisi — 22 Ekim 2026
- "Borsadan 6.4 trilyon TL buharlaştı" (SPK piyasa değeri verisi) — Nefes, 21 Ekim 2026
- "Fon krizi eylülde borsa şirketlerinin piyasa değerinden 4.5 trilyon TL sildi" — Cumhuriyet, 5 Ekim 2026
- "Fon krizinin Borsa İstanbul'a faturası: 6,43 trilyon TL silindi" — YatırımX, 5 Ekim 2026
- "Fon krizi derinleşiyor: Halka arz endeksinde kayıp yüzde 54'e yaklaştı" — Gazete Oksijen, 20 Ekim 2026
- "Fon krizi piyasaları sarstı: BİST100 2025'ten bu yana en düşük seviyede" — YatırımX, 20 Ekim 2026
- "Borsa günü düşüşle tamamladı (22 Ekim 2026)" — CNBC-e
- IMF 2026 nominal GSYH sıralaması — Worldometers
Fon soruşturması ve siyasi gelişmeler
- "Bakan Gürlek fon soruşturmasındaki son durumu açıkladı" — Forbes Türkiye, 6 Ekim 2026
- "Fon soruşturmasında blokeler kalktı, AK Parti başkan yardımcısı hisse iddiasıyla istifa etti" — Euronews, 28 Eylül 2026
- "2,2 milyar lirayı Hazine'ye iade edip kurtulamadı" — Serbestiyet, 29 Eylül 2026
- "Fon soruşturması: Fatma Betül Sayan Kaya ve eşi ifadeye çağrıldı" — Euronews, 7 Ekim 2026
- "Fon krizi: Bakan yardımcısı ve SPK başkanı gitti, soruşturma hâlâ yok" — Yetkin Report, 19 Ekim 2026
- "SPK Başkanı Sütçü istifa etti, Bakan Yardımcısı Osman Çelik emekliliğe ayrıldı" — Memurlar.net, 19 Ekim 2026
- "Fon vurgunu önergeleri AKP ve MHP'nin oylarıyla reddedildi" — sol.org.tr
Fon yasası
- "Fon düzenlemesi Meclis'te kabul edildi" — bianet, 22 Ekim 2026
- "Fon yasası kabul edildi" — Bloomberg HT, 22 Ekim 2026
- "Fon tasfiyesi için kanun teklifi Meclis'ten geçti" — Diken, 22 Ekim 2026
Bütçe, emekli, eğitim, gençlik, sosyal yardım
- "2026 bütçesi 18,9 trilyon TL" — Forbes Türkiye
- "2027 bütçesi açıklandı: 27,3 trilyon liralık harcama" — Dünya, 16 Ekim 2026
- "2027 bütçe teklifi Meclis'te" — BirGün, 16 Ekim 2026
- "Devletten 917 milyar TL'lik sosyal yardım: 44 ayrı kalem" — Takvim, 27 Temmuz 2026
- Noyan Doğan, "En düşük emekli aylığı 20 bin TL" — Hürriyet
- En düşük emekli aylığı (Temmuz 2026: 23.552 TL) — e-Yaşam Rehberi
- "KYK bursu ne kadar oldu?" — GZT, 14 Ağustos 2026
- Gençlik ve Spor Bakanlığı 2026 bütçe görüşmeleri — TBMM
- Aile ve Sosyal Hizmetler ile Milli Eğitim Bakanlıkları 2026 bütçe görüşmeleri — TBMM
- "Tüm öğrencilere bir öğün yemek vermenin maliyeti MEB bütçesinin yüzde 13'ü" — bianet, 4 Kasım 2025
Hesap notları: Karşılaştırmalarda SPK'nın 6,43 trilyon TL'lik piyasa değeri kaybı esas alındı. Okul yemeği hesabı 2024–25 öğrenci sayısı ve öğün maliyetinin ~%30 güncellenmesiyle yapılmış kaba bir aralıktır. Üniversite öğrencisi sayısı (~4 milyon) ve emekli/hak sahibi sayısı (~16,5 milyon) yaklaşık değerlerdir. Fon soruşturmasındaki kişilere ilişkin bütün bilgiler iddia niteliğindedir; kesinleşmiş yargı kararı yoktur.
