Bilgi Müşterekleri
AnasayfaKonularDizilerKılavuzlarPopüler İçeriklerHakkımızdaİletişim

Sağlık Bütçesi Büyüdü, Hemşirenin Payı Neden Büyümedi?

2027 Sağlık Bakanlığı Bütçesinde Sağlık Emekçilerinin Payı, Şehir Hastanelerinin Kirası ve "Kimin Sağlığı?" Sorusu

15 dk okumaYazar: Oğuz Demirkapı
Sağlık Bütçesi Büyüdü, Hemşirenin Payı Neden Büyümedi?

TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu bugün Sağlık Bakanlığının 2027 bütçesini görüşüyor. Bakan Kemal Memişoğlu, Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatı için 1 trilyon 967 milyar TL istedi. Rakam büyük, artış oranı da büyük görünüyor: 2026'daki yaklaşık 1 trilyon 475 milyar TL'ye göre yüzde 33,4. Komisyon salonunun dışında ise başka bir soru soruluyor: Bu artışın ne kadarı hemşirenin, ebenin, asistan hekimin, laborantın, hasta bakıcının, temizlik işçisinin hayatına yansıyacak?

Bu yazıda bütçeyi bir muhasebe tablosu olarak değil, bir paylaşım belgesi olarak okumaya çalışacağız. Önce kısa bir özet, sonra ayrıntılar.


Özet: On Maddede 2027 Sağlık Bütçesi

  1. Bütçe büyüdü ama sağlığın payı küçüldü. Merkezi yönetim bütçesi yüzde 44,1 artarken Sağlık Bakanlığının payı yüzde 7,8'den yüzde 7,2'ye geriledi. Yani pasta büyüdü, sağlığın dilimi inceldi.
  2. Faize giden para sağlığa gidenin iki katı. 2027 için öngörülen 3,975 trilyon TL faiz gideri, Sağlık Bakanlığı bütçesinin yaklaşık iki katı.
  3. Yüzde 33'lük artış enflasyonla birlikte değerlendirilmeli. Sağlık meslek örgütleri, nominal artışın reel anlamda bir iyileşme sağlamadığını savunuyor.
  4. Bütçenin yarısından fazlası personel gideri ama bu otomatik zam demek değil. Yaklaşık 1 trilyon 114 milyar TL personel giderine ayrılmış; bu kalem mevcut kadroların maaşlarını öder, ücret artışını kendiliğinden getirmez.
  5. 18 şehir hastanesine 160,7 milyar TL. Bunun 82,3 milyarı kira (kullanım bedeli), 78,4 milyarı hizmet bedeli. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün tüm bütçesi bu tutarın altıda biri bile değil.
  6. Koruyucu sağlığa yüzde 30, tedaviye yüzde 70. Hastalığı önlemek yerine hastalanmış insanı "hizmet alıcısı" olarak karşılayan bir model sürüyor.
  7. Sağlık emekçisi hem az hem yorgun. Türkiye'de bin kişiye düşen hekim ve hemşire sayısı OECD ortalamasının çok altında; hekime başvuru kişi başı yılda 13'ü geçti, muayene beş dakikaya kadar iniyor.
  8. Ücret sistemi parça başı ücretin hastane biçimi. Performans ve teşvik ek ödemesi, emeği yoğunlaştırır, emekçiyi emekçiyle yarıştırır, emekliliğe yansımaz.
  9. Anayasa Mahkemesi nöbet ücreti sınırını "orantısız külfet" diyerek iptal etti. Sınırı aşan nöbetler ödenmiyordu; bu, ücretsiz artı emeğin yasa eliyle örgütlenmesiydi.
  10. Sorun bütçe teknikleri değil, sınıf tercihi. Para var; şirkete, faize, kiraya gidiyor. Emekçinin payını, emekçinin örgütlü gücü belirleyecek.

Şimdi tek tek açalım.


Bütçe Bir Paylaşım Belgesidir

Bütçe kitapları kalın, tablolar ayrıntılıdır; bu kalınlık çoğu zaman şunu gizler: Bir devletin bütçesi, toplumda üretilen değerin hangi sınıflar arasında nasıl dağıtılacağının siyasal kararıdır. Vergiyi kimin ödeyeceği, harcamanın kime yapılacağı, faizin kime akacağı, kiranın kime ödeneceği teknik değil, sınıfsal sorulardır.

TTB'nin 13 Kasım'daki değerlendirmesine göre 2027'de toplam bütçe gelirinin yüzde 87'sinden fazlası vergi geliri. Bu vergilerin önemli kısmının dolaylı vergi olduğunu, yani markette, faturada, akaryakıtta ödendiğini daha önce enflasyon ve elektrik yazılarımızda konuşmuştuk. Demek ki sağlık bütçesini büyük ölçüde zaten emekçinin kendisi ödüyor. Soru, ödediği verginin kendisine ne kadarının döndüğüdür.

Sağlık hizmeti Marksist açıdan ilginç bir yerde durur. Kapitalizm, iş gücünün her gün yeniden üretilmesine muhtaçtır: işçinin ertesi sabah işe gelebilecek kadar sağlıklı olması gerekir. Sağlık harcaması bu anlamda iş gücünün yeniden üretim maliyetinin bir parçasıdır. Sermayenin bu maliyete bakışı da bellidir: mümkün olan en düşük düzeyde, mümkünse emekçinin cebinden, mümkünse kar getirecek biçimde. Türkiye'de 2003'ten bu yana uygulanan Sağlıkta Dönüşüm Programı tam olarak bunu yaptı: hizmeti genişletti ama piyasalaştırarak; erişimi artırdı ama katılım payı, ilave ücret ve özel hastane eliyle; hastane yaptı ama kamuya değil şirkete kira ödeyerek.


Rakamlar Ne Söylüyor?

Büyüyen pasta, incelen dilim

Rakamları bir arada görelim. TTB verilerine göre 2027 merkezi yönetim bütçesi 27 trilyon 276 milyar TL, Sağlık Bakanlığı bütçesi 1 trilyon 966 milyar 862 milyon TL. Merkezi bütçe yüzde 44,1 büyürken Sağlık Bakanlığının payı yüzde 7,8'den yüzde 7,2'ye düştü. Fonksiyonel sınıflandırmada, yani bütün kurumlardaki sağlık harcamalarına bakıldığında da payın yüzde 8,4'ten yüzde 7,3'e indiği hesaplanıyor.

Geçen yıl da benzer bir tablo vardı. Bianet'te yayımlanan 2026 analizine göre o yıl kağıt üzerinde yüzde 44,6 görünen artış, 2025 fiyatlarıyla hesaplandığında yalnızca yüzde 6'ydı. Bu yıl nominal artış daha da düşük; İstanbul Tabip Odası ve SES'in ortak açıklaması, yüzde 30'u aşan enflasyon karşısında yüzde 33'lük artışın reel bir iyileşme sağlamadığını savunuyor. Reel değişimin kesin hesabı, karşılaştırmada kullanılan dönem ve enflasyon oranına bağlıdır.

Faiz, sağlığın iki katı

Aynı bütçede 2027 için öngörülen faiz gideri 3,975 trilyon TL. Bu, Sağlık Bakanlığı bütçesinin yaklaşık iki katı. İTO ve SES'in hesabıyla faiz, merkezi bütçenin yüzde 14,6'sını alıyor. Faiz, devletin borç verenlere, yani bankalara ve finans sermayesine yaptığı ödemedir. Bir hemşirenin nöbet ücretine "kaynak yok" denirken bu kalemin her yıl şişmesi, bütçenin kimin bütçesi olduğunu ilk bakışta gösterir.

Şehir hastaneleri: Kamunun cebinden şirkete garantili akış

2027'de 18 şehir hastanesi için 160,7 milyar TL ayrılıyor: 82,3 milyarı kullanım bedeli, 78,4 milyarı hizmet bedeli. 2026–2029 orta vadeli tahminlerinde bu hastaneleri işleten şirketlere aktarılacak toplam kaynak 695,3 milyar TL. Karşılaştırma için: Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün 2027 ödeneği 24,5 milyar TL, yani Bakanlık bütçesinin yüzde 1,2'si. Şehir hastanelerine giden para, halk sağlığına gidenin 6,6 katı.

Bakanlık bu konuda bir savunma geliştirmiş durumda. Geçen yılki komisyon görüşmesinde Bakan Memişoğlu, KÖİ ödemelerinin bütçe içindeki payının her yıl düştüğünü, 2022'de yüzde 10,5 olan oranın 2026'da yüzde 5,3'e indiğini söylemişti. Oransal düşüş doğru olabilir; ama sorun oranda değil, mekanizmadadır. Kamu, binası kendisine ait olmayan hastanede çeyrek asır boyunca, çoğu dövize ya da endekse bağlanmış bir garantiyle kira ödüyor. Sayıştay'a göre 17 hastanede nihai tamamlama belgesi bile düzenlenmemiş, 10 hastanede şirketlerin ticari alanlarına ait enerji giderleri tahsil edilememiş. CHP Uşak Milletvekili Ali Karaoba'nın komisyonda kullandığı ifadeyle şehir hastaneleri, Bakanlığın "en büyük kara deliği".

Burada bir ayrıntının altını çizelim: 78,4 milyar TL'lik "hizmet bedeli" kalemi büyük ölçüde temizlik, yemek, güvenlik, otopark, bilgi işlem gibi hizmetlerin şirketlerden satın alınmasıdır. Yani bu paranın arkasında da emek var: şehir hastanelerinde şirket üzerinden, çoğu asgari ücretle çalıştırılan binlerce işçi. Kamu bu işçilerin emeğini doğrudan değil, araya bir şirket koyarak ve o şirketin karını da ödeyerek satın alıyor. Sağlık emekçisinin payını konuşurken bu işçileri unutmak, sermayenin bizi böldüğü yerden bakmak olur.

Önlemek değil, tedavi satmak

İTO ve SES'in hesabına göre 2027 bütçesinde koruyucu sağlık hizmetlerine 585 milyar TL, tedavi edici hizmetlere 1 trilyon 359 milyar TL ayrılmış: yüzde 30'a yüzde 70. Koruyucu sağlık kaleminin içine bakınca tablo daha da netleşiyor; bu kaynağın yüzde 40,8'i sözleşmeli aile hekimliği ödemelerine, yüzde 43,1'i personel giderlerine gidiyor. Gerçek anlamda halk sağlığına, yani aşıya, taramaya, su ve gıda denetimine, iş sağlığına, okul sağlığına kalan pay çok küçük.

Bunun sınıfsal anlamı açık. Koruyucu sağlık, hastalığın toplumsal kökenine, yani yoksulluğa, kötü konuta, kirli suya, ağır ve güvencesiz işe dokunmayı gerektirir. Tedavi edici sağlık ise hastalanmış bireyi bir "başvuru" olarak karşılar, ona hizmet satar. Birincisi müşterek bir iyiliktir; ikincisi bir piyasadır. HABAŞ patlamasından sonra yazdığımız yazıda iş sağlığının nasıl bir "masraf kalemi" olarak görüldüğünü anlatmıştık; aynı mantık, toplum sağlığının bütününe uygulanıyor.


Sağlık Emekçisi: Az, Yorgun, Bölünmüş

Sayılar

Bakan Memişoğlu'nun sunumuna göre sağlık sisteminde yaklaşık 1,5 milyon kişilik insan kaynağı, 251 bin hekim var; 38 bin personel alımı için hazırlıkların son aşamada olduğu söyleniyor. 2025'te hekime başvuru sayısı 1 milyar 138 milyona ulaşmış.

Aynı sayıları emekçinin gözünden okuyalım. İTO ve SES'in aktardığı verilere göre Türkiye'de bin kişiye 2,4 hekim ve 2,9 hemşire düşüyor; OECD ortalaması 3,9 hekim ve 9,2 hemşire. Farklı hesaplamalarda rakamlar biraz değişse de (kimi kaynaklar hekim için 2,70, hemşire ve ebe için 3,07 veriyor) tablo aynı: Hemşire sayısında OECD ortalamasının üçte biri civarındayız. Kişi başı yıllık hekime başvuru 13,2'ye çıkmış, muayene süresi beş dakikaya kadar inebiliyor. Daha az insan, daha çok hastaya, daha kısa sürede bakıyor.

Hedefler bile geri çekiliyor. 2028 için 100 bin kişiye düşen hemşire ve ebe hedefi stratejik planda 500, 2026 programında 400, 2027 bütçe gerekçesinde 395 olarak yazılmış. 2024–2025 döneminde hemşire sayısı 685 azalmış. TTB verilerine göre yalnızca 2025'te 2.234 hekim yurt dışında çalışmak için iyi hal belgesi almış. Bu bir "beyin göçü" değil yalnızca; bir tükenme ve kaçış göstergesi.

Ücret sistemi: Hastanede parça başı ücret

Sağlık emekçisinin ücretini anlamak için Marx'ın Kapital adlı eserinin birinci cildindeki parça başı ücret çözümlemesine bakmak yeterli. Marx, parça başı ücretin zaman ücretinin değiştirilmiş bir biçimi olduğunu, ama emeği yoğunlaştırmak, denetimi işçinin kendisine yüklemek ve işçileri birbiriyle yarıştırmak için en uygun biçim olduğunu söyler.

Türkiye'deki performansa dayalı ek ödeme sistemi tam olarak budur. Hekimin "puanı", muayene ettiği hasta sayısına ve yaptığı işleme göre belirlenir; hemşirenin, teknisyenin ek ödemesi de bu havuzdan pay alır. Sonuçlar bellidir:

  • Emek yoğunlaşır: Beş dakikalık muayene bir sapma değil, sistemin doğal ürünüdür.
  • Emekçi emekçiyle yarışır: Aynı serviste aynı yükü taşıyan iki kişi farklı ek ödeme alabilir; meslek grupları arasında ve kurumlar arasında uçurumlar oluşur.
  • Gelecek güvencesizleşir: Ücretin büyük bölümü emekliliğe yansımaz; emekli olan sağlık emekçisi bir gecede gelirinin önemli kısmını kaybeder.
  • Hasta "müşteriye", hekim "satıcıya" dönüşür: Hekimlikle ticaret arasındaki çizgi silikleşir.

Sendikaların talep listelerinde neden hep "tek kalem, emekliliğe yansıyan, yoksulluk sınırının üzerinde temel ücret" yazdığını buradan anlamak mümkün. SES'in Sağlık Bakanlığı önündeki eylemlerinde dile getirdiği talep budur: Taban, teşvik, nöbet gibi parçalara bölünmüş ödemeler emekliliğe yansıtılarak tek kalemde ödenmeli, en düşüğü yoksulluk sınırının üzerinde olmalı.

Nöbet: Ücretsiz artı emeğin yasayla örgütlenmesi

Sağlık emekçisinin en somut sorunu nöbettir. Gece, hafta sonu, bayram demeden tutulan nöbetler hem bedeni hem aileyi hem toplumsal hayatı yıpratır. Türkiye'de bu nöbetlerin bir kısmı yıllarca hiç ödenmedi. 657 sayılı Kanunun ek 33. maddesi, ödenecek nöbet süresini aile ve toplum sağlığı merkezlerinde ayda 60 saat, diğer kurumlarda 130 saatle sınırlıyordu. Bu sınırın üzerindeki nöbet, zorunlu olsa bile ödenmiyordu.

Anayasa Mahkemesi bu sınırı Kasım 2025'te iptal etti; karar 10 Mart 2026'da Resmi Gazete'de yayımlandı. Gerekçe dikkat çekicidir: Kural, zorla çalıştırma yasağını düzenleyen Anayasanın 18. maddesinin gereklerini karşılamıyor ve sağlık çalışanlarına orantısız külfet yüklüyordu.

Marksist dille söylersek: Devlet, bir kamu işvereni olarak, emekçinin harcadığı emeğin bir kısmının karşılığını yasa eliyle ödemeyi reddediyordu. Bu, artı emeğin en çıplak biçimidir. Mahkeme kararı önemli bir kazanımdır; ama şimdi asıl soru şudur: 2027 bütçesinde bu kararın karşılığı nerede? Sınırın kalkmasıyla ödenmesi gereken nöbetlerin bütçede ayrı ve görünür bir karşılığı var mı, yoksa karar uygulamada yeni sınırlar ve "kadro planlaması" bahaneleriyle sulandırılacak mı? Bu soru, komisyonda ve Genel Kurul'da emekçi temsilcilerinin sorması gereken ilk sorulardan biridir.

İcap nöbeti ise ayrı bir yaradır. Uzman hekim dışındaki pek çok sağlık emekçisi fiilen icap nöbeti tuttuğu halde yönetmelik gereği ücret alamıyor; SES, Sayıştay kararına dayanarak bu ücretin ödenmesini yıllardır istiyor.

Personel gideri kalemi zam demek değildir

Bütçenin yaklaşık 1 trilyon 114 milyar TL'si, yani yarısından fazlası, personel giderine ayrılmış. Bu rakam kimi haberlerde "sağlık çalışanlarına müjde" gibi sunulabilir. Değildir. Kapsam Haber'in de not ettiği gibi, bu kalem mevcut kadroların maaşlarını, sosyal güvenlik primlerini ve planlanan alımları karşılar; maaşların aynı oranda artacağı anlamına gelmez. Memur maaş artışları 2026–2027 toplu sözleşmesiyle ve enflasyon farkıyla zaten çerçevelenmiş durumda. Bütçe, bu çerçevenin dışına çıkmak için siyasal bir irade göstermiyor.

Bölünmüş bir emek gücü

Sağlık emekçilerini tek bir kategori gibi konuşmak, yanıltıcı olur. Aynı hastanede çalışanlar en az dört ayrı statüdedir:

  • Kadrolu memurlar (hekim, hemşire, ebe, teknisyen, idari personel),
  • Sözleşmeli personel,
  • Sözleşmeli aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanları,
  • Hizmet alımıyla, şirket üzerinden çalıştırılan işçiler (temizlik, yemek, güvenlik, hasta bakım, bilgi işlem).

Her statünün ücreti, güvencesi, sendikal hakkı farklıdır. Sendikal tablo da bölünmüştür: Yetkili sendika Sağlık-Sen bütçe görüşmeleri öncesinde taban ödemelerin, teşvik ek ödemelerinin ve nöbet ücretlerinin artırılmasını istiyor ama sistemin kendisini, yani performans mantığını ve şehir hastanesi modelini sorgulamıyor. SAHİM-SEN Genel Başkanı Özlem Akarken, bütçedeki artışın sahada hizmet veren çalışanların hayatına yansıması, nöbet ve ek ödemedeki adaletsizliklerin giderilmesi ve meslek grupları arasındaki ücret farklarının kapatılması gerektiğini söylüyor. SES ve TTB ise sorunu ücretin ötesine, sağlık sisteminin piyasacı yapısına bağlıyor.

Sermaye için bu bölünmüşlük bir zayıflık değil, bir yönetim aracıdır. Hekimle hemşire, kadroluyla taşeron, şehir hastanesiyle aile sağlığı merkezi birbirinden ayrı tutuldukça, toplam ücret yükü düşük tutulabilir. Emeğin Rızası yazımızda konuştuğumuz gibi, rıza yalnızca zorla değil, böyle parçalanmış ve kişiselleştirilmiş ücret yapılarıyla da üretilir.


İki Bütçe Mantığı

Aşağıdaki tablo, bugünkü bütçe mantığı ile sağlık emek ve meslek örgütlerinin talep ettiği kamusal mantığı yan yana koyuyor.

Bugünkü bütçe mantığıKamusal sağlık ve emekçi mantığı
Sağlığın merkezi bütçedeki payı %7,2'ye geriliyorPay en az %10'a çıkarılmalı, koruyucu sağlık %40'a yaklaşmalı
Faize sağlığın iki katı kaynakKaynak önce toplum sağlığına ve emeğe
18 şehir hastanesine 160,7 milyar TL kira ve hizmet bedeliKÖİ modeline ve garantili ödemelere son, hastanelerin kamulaştırılması, kamusal yatırım
Performans ve teşvike dayalı, parçalı, emekliliğe yansımayan ücretTek kalem, emekliliğe yansıyan, yoksulluk sınırının üzerinde temel ücret
Ödenmeyen ya da sınırlı ödenen nöbet, ücretsiz icapHer nöbet saatinin ve icabın ödenmesi, gece ve bayram için ek ödeme
Hizmet alımı ve şirket üzerinden çalıştırılan işçilerBütün sağlık emekçilerinin güvenceli kadroya alınması
Tedaviye %70, hastalık bir "başvuru"Hastalığın toplumsal kökenine yönelen koruyucu sağlık
Katılım payı, ilave ücret, cepten harcamaParasız, eşit, ana dilde sağlık hizmeti
Bütçe yukarıda yazılır, aşağıda okunurSendikaların ve meslek örgütlerinin katıldığı demokratik planlama ve denetim

Tablonun sağ sütunu büyük ölçüde İTO ve SES'in 13 maddelik talep listesinden derlendi. Bu listenin önemli bir özelliği var: Ücret talebiyle halkın sağlık hakkını ayırmıyor. Güvenceli kadro, tek kalem ücret, şiddete karşı önlem, aşı ve ilaçta kamusal güvence, bölgesel eşitsizliklerin giderilmesi, kreş, demokratik denetim ve sermayeden alınan doğrudan vergilerin artırılması aynı listede duruyor. Doğrusu da budur: Hemşirenin nöbet ücreti ile hastanın beş dakikalık muayenesi aynı sorunun iki yüzüdür.


Kimin Elinde, Kimin Denetiminde, Kimin Yararına?

Her zaman sorduğumuz üç soruyu sağlık bütçesine soralım.

Kimin elinde? Sağlık hizmetinin altyapısı giderek kamu elinden çıkıyor. Şehir hastanelerinin binaları şirketlerin; özel hastaneler 25 yılda iki katından fazla artıp 540'a ulaşmış, hastanelerin yüzde 34'ünü oluşturuyor; yenidoğan yoğun bakım yataklarının yarısı özel sektörde. Bakanın kendi hedefi, özel sektör payının yüzde 18'den yüzde 25–30 aralığına çıkarılması. Mülkiyet kaydıkça karar da kayıyor.

Kimin denetiminde? Bütçe, Meclis'te görüşülse de fiilen yürütmenin elinde hazırlanıyor ve değiştirilemez bir paket olarak geçiyor. Sağlık emekçilerinin örgütleri bu sürecin dışında. TTB, bütçe görüşmelerine katılma başvurusuna yanıt alamadığını belirtiyor; veri ve katılım olmadan denetim olmaz.

Kimin yararına? Rakamlar yanıtı veriyor: Faizi alan finans sermayesinin, kirayı ve hizmet bedelini alan inşaat ve hizmet tekellerinin, büyüyen pazardan pay alan özel sağlık sermayesinin. Emekçi ise iki kez ödüyor: Bir kez dolaylı vergiyle bütçeyi finanse ederek, bir kez de katılım payı ve cepten harcamayla hizmeti satın alarak. Sağlık emekçisi ise üçüncü kez ödüyor: Ödenmeyen nöbetle, emekliliğe yansımayan ücretle, tükenmiş bedeniyle.


Neden "Sağlık Emekçisi" Diyoruz?

Bir kavram notu: Biz bu yazıda "sağlık çalışanı" yerine çoğunlukla "sağlık emekçisi" dedik. Bu bir üslup tercihi değil. "Çalışan" sözcüğü, kişiyi kurumun bir kaynağı, bir "insan kaynağı" olarak tarif eder; nitekim Bakan da sunumunda "1,5 milyon kişilik insan kaynağı"ndan söz ediyor. "Emekçi" ise kişiyi, emeğiyle değer üreten ve bu değerin paylaşımında taraf olan bir toplumsal özne olarak tarif eder. Hekim de, hemşire de, temizlik işçisi de aynı hastanede, farklı ücretlerle de olsa aynı sınıfsal konumun parçalarıdır: Emek güçlerini satarak yaşarlar ve emeklerinin denetimi ellerinde değildir. Kelimelerin Sınıfı yazımızda konuştuğumuz gibi, hegemonyadan kurtulmanın bir yolu da kendi dilimizle konuşmaktır.


Somut Görevler

Bütçe Meclis'ten büyük olasılıkla bugünkü biçimine çok yakın çıkacak. Ama bütçe dönemi bitince mücadele bitmez; bütçe, bir yıl boyunca uygulanırken de değiştirilebilir, zorlanabilir, teşhir edilebilir. Önerilerimiz:

  1. AYM kararının takibi. Nöbet sınırının iptalinden sonra ödenmesi gereken nöbet ücretleri için her kurumda kayıt tutulmalı; ödenmeyen nöbetler için toplu başvuru ve dava süreçleri sendikalarca örgütlenmeli. Bütçede bu kararın karşılığının ne olduğu soru önergeleriyle sorulmalı.
  2. Kurum düzeyinde "bütçe okuma" toplantıları. Her hastanede, her aile sağlığı merkezinde, sendika ayrımı gözetmeden, bütçenin o kuruma ne getirdiği ve ne götürdüğü konuşulmalı. Şehir hastanelerinde kira ve hizmet bedeli rakamları duvara asılmalı.
  3. Statüler arası birlik. Kadrolu emekçiler, şirket üzerinden çalıştırılan işçi arkadaşlarının kadro talebini kendi talepleri olarak sahiplenmeli. Hemşire ile temizlik işçisini ayıran duvar, ikisinin de ücretini aşağı çeken duvardır.
  4. Tek kalem ücret için ortak platform. Performans sistemine karşı "tek kalem, emekliliğe yansıyan, yoksulluk sınırının üzerinde temel ücret" talebi, yetkili sendika dahil bütün sendikaların üzerinde birleşebileceği bir asgari müşterek olarak öne çıkarılmalı.
  5. Halkla birlikte. Beş dakikalık muayene, ilaç yokluğu, katılım payı, randevu kuyruğu hastanın da derdidir. Sağlık emekçilerinin talepleri, hasta yakınlarıyla, mahalle dernekleriyle, emekli örgütleriyle birlikte dile getirilmeli. "Hemşireye nöbet ücreti" ile "hastaya on beş dakika" aynı pankartta yazılabilir.
  6. Veri müştereği. Bakanlığın yayımlamadığı verilerin yerine, sendikalar ve meslek örgütleri kendi saha verilerini, yani nöbet saatlerini, hasta sayılarını, şiddet vakalarını, personel açığını açık ve paylaşılabilir biçimde toplamalı. Bilgi müştereği, bütçe denetiminin ön koşuludur.
  7. Örgütlenme. Bütün bunların taşıyıcısı örgüttür. Örgütlenme 2.0 yazımızda önerdiğimiz ağ biçimli, iş yeri temelli, statüleri aşan örgütlenme modeli, en çok da sağlık gibi parçalanmış, vardiyalı, 7/24 çalışan iş kollarına uygundur.

Sevgili Genç Yoldaşlar,

Bir bütçe kitabını açtığınızda karşınıza trilyonlar çıkar ve insan bu rakamların karşısında kendini küçük hisseder. Oysa o trilyonların her kuruşu, birinin emeğidir: markette ödenen KDV, faturadaki vergi, maaş bordrosundaki kesinti. O trilyonların nereye gideceği de birilerinin kararıdır.

Bu yıl o karar yine aynı yönde verildi: Faize iki kat, şirket hastanesine garantili kira, özel sağlığa büyüyen pazar; hemşireye ise "personel gideri" başlıklı bir satır. Gece üçte acil serviste tek başına kırk hastaya bakan hemşirenin, ayda yüz otuz saati aşan nöbetin karşılığını alamayan asistan hekimin, şehir hastanesinin koridorunu asgari ücretle silen işçinin payı, bütçe kitabında değil, örgütlü mücadelenin sonucunda yazılacak.

Sağlık bir meta değildir; sağlık emekçisi de bir "insan kaynağı" değildir. Sağlık, hepimizin müştereğidir ve onu ayakta tutanlar, onu nasıl kuracağımıza da karar verebilmelidir.

Makine yeni, zincir eski. Ama zinciri tutan el, örgütlenen elden güçlü değildir.


Kaynaklar

Bilgi Müşterekleri'nden ilgili yazılar

Bu yazı CC BY-SA 4.0 lisansıyla yayımlanmıştır. Alıntılanabilir, çoğaltılabilir, kaynak gösterilerek ve aynı lisansla paylaşılabilir.

Konular:Emek ve Sendika
Etiketler:#sağlık#emek#sendika#ücret#örgütlenme#ekonomi#finans#sınıf#marksizm#meclis#türkiye#bütçe2027#şehirhastaneleri#nöbet#kamusalsağlık

İlgili Başlıklar

Haber Bülteni Aboneliği