Bilgi Müşterekleri
AnasayfaKonularDizilerKılavuzlarPopüler İçeriklerHakkımızdaİletişim

Sınıfın Şairi Enver Gökçe

Ölümünün 45. Yılında, Şiiri Sınıf Mücadelesinin Bir Cephesi Sayan Bir Komünisti Anarken

14 dk okumaYazar: Oğuz Demirkapı
Sınıfın Şairi Enver Gökçe

Bugün 19 Kasım. Bundan tam 45 yıl önce, 19 Kasım 1981'de, Ankara'da bir yeğenin evinde 61 yaşında bir adamın kalbi durdu. 12 Eylül cuntasının ilk yılıydı. Oysa ölen kişi, Türkçe şiirin türküyle kavgayı aynı nefeste söyleyebilen en sahici seslerinden biriydi: Enver Gökçe.

Bu yazıda onu, alışıldığı gibi yalnızca "acı çekmiş bir halk şairi" olarak değil, kendi deyişiyle sınıf edebiyatı yapan, şiiri sınıf mücadelesinin bir cephesi olarak gören bir komünist olarak anmak istiyoruz.

Önce Kısaca: On Tezde Enver Gökçe

  1. Yoksul bir köyden, türkülerin içinden geldi. 1920'de Erzincan Kemaliye'nin (Eğin) Çit köyünde doğdu, çocukken ailesiyle Ankara'ya göç etti. Eğin türküleri, ömür boyu şiirinin ses kaynağı oldu.
  2. Halk kültürünü bilimsel olarak çalıştı. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde Pertev Naili Boratav'ın öğrencisiydi; bitirme tezi Eğin Türküleri'ydi.
  3. Erken yaşta örgütlü bir aydın oldu. Ant dergisinin yükünü taşıdı, anti-faşist Türkiye Gençler Derneği'nin kurucuları arasında yer aldı.
  4. Önce gençlik mücadelesi nedeniyle yargılandı, 1951'de yeniden tutuklandı. 1951 TKP tevkifatında tutuklandı, avukat tutmadı, savunmasını kendisi yaptı, en ağır cezalardan birini aldı.
  5. Hapishane bedenini kırdı, ama safını değiştirmedi. Yaklaşık yedi yıl içeride, ardından sürgünde kaldı; işkencenin izlerini ömür boyu taşıdı.
  6. Adı yasaklanınca takma adlarla emek verdi. "Mustafa Gökçe" ve "Aydın Tataroğlu" adlarıyla masallar, biyografiler, Neruda çevirileri yayımladı.
  7. "Ben sınıf edebiyatı yapıyorum" dedi. İyi sanatçının halkını sevmesi ve halkın en devrimci sınıfına bağlı olması gerektiğini savundu.
  8. Biçimi de sınıfsal bir seçim olarak kurdu. Bireyci şehirli şiir modasına karşı halk şiirinin ses düzenini savundu; türküyü kavganın diline çevirdi.
  9. Son yıllarını bir huzurevinde, yalnızlık içinde geçirdi. Bu yalnızlık yalnızca devletin değil, onu yeterince sahiplenemeyen hepimizin sorunudur.
  10. Bugün de yol gösteriyor. Algoritmaların kültürü çitlediği bir çağda, halkın ortak dilini derleyip kavganın hizmetine sunan bir şair, bize müşterek kültürün ne demek olduğunu öğretiyor.

Şimdi bu tezleri tek tek açalım.

Sevgili Genç Yoldaşlar,

Enver Gökçe'yi tanımayanınız çoktur, biliyoruz. Onu tanıyanlar da çoğu zaman bir türkünün sözlerinden, bir eylemde söylenen bir marştan tanır; şiirin sahibini değil. Bu yazıyı biraz da bu yüzden yazıyoruz: Bir şiirin dilden dile dolaşması güzeldir, ama o şiiri kimin, hangi bedelle, kimin safında durarak yazdığını bilmek, şiiri ikinci kez sahiplenmektir.

Eğin'den Ankara'ya: Türkünün ve Yoksulluğun Okulu

Enver Gökçe 1920'de Erzincan'ın Kemaliye ilçesine bağlı Çit köyünde doğdu, 1929'da ailesiyle Ankara'ya göç etti. Gökçe yetim büyüdü. Eğin, Anadolu kasabaları içinde türküleriyle ayrışan bir yerdir; Gökçe'nin şiirindeki o kendine özgü ritim, söyleyişteki o yerel sözcükler buradan gelir.

Burada önemli bir şeyin altını çizelim: Gökçe için türkü, nostaljik bir "köy güzellemesi" değildi. Türkü, emekçi halkın yüzyıllardır biriktirdiği ortak bir dil, kimsenin mülkü olmayan bir kültür müştereğiydi. Gökçe'nin bütün şiir serüveni, bu müştereği egemen kültürün "geri, ilkel, folklorik" diye köşeye ittiği yerden alıp, çağdaş bir sınıf kavgasının diline taşıma çabasıdır.

Ankara'da Cebeci Ortaokulu'nu, ardından Gazi Lisesi'ni okudu. Sonra Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nin Türkoloji bölümüne girdi. Hocaları arasında Pertev Naili Boratav, Muzaffer Şerif, Behice Boran ve Abdülbaki Gölpınarlı vardı; İlhan Başgöz de sınıf arkadaşıydı (BirGün, Metin Turan). Bu kadro tesadüf değildir: 1940'ların DTCF'si, Türkiye'de halk kültürünü ve toplumu bilimsel, materyalist bir gözle inceleyen ilk kuşağın yuvasıydı. Aynı kuşak, birkaç yıl sonra devletin "komünist avı"nın ilk hedefleri arasında olacaktı.

Gökçe 1947'de bitirme tezi olarak Eğin Türküleri'ni hazırladı. Bu çalışma kitap olarak ancak 1982'de, ölümünden sonra yayımlanabildi. Bir halk derlemesinin yayımlanması için 35 yıl beklemek: Türkiye'de halkın kendi kültürüne ulaşma hakkının nasıl ertelendiğini bundan daha iyi anlatan az örnek vardır.

Ülkü'den Ant'a: Örgütlü Bir Aydının Doğuşu

Gökçe, Halkevleri'nin yayın organı Ülkü'de düzeltmen olarak çalışmaya başladı. Burada tanıştığı Sefer Aytekin ile birlikte Ant dergisini çıkardılar. 15 Mart 1945'te çıkan ilk sayıdan itibaren dizgi, düzelti, dağıtım ve günlük işlerin yükünü büyük ölçüde Gökçe çekiyordu.

Bu ayrıntıyı önemsiyoruz, sevgili genç yoldaşlar. Gökçe'nin şairliği masa başında, kendi iç dünyasına kapanarak kurulmadı. Dergiyi dizen, düzelten, dağıtan bir emekçinin şairliğiydi. Şiiri, matbaanın mürekkebinden, dağıtım yolunun yorgunluğundan ayrı düşünülemez.

1940'larda, anti-faşist ve demokrat insanları bir araya getirmeyi amaçlayan Türkiye Gençler Derneği'nin kurucuları arasında yer aldı. Bu yıllar, İkinci Dünya Savaşı'nın bittiği, faşizmin askeri olarak yenildiği ama Türkiye'de egemen sınıfın Soğuk Savaş saflarına hızla geçtiği yıllardır. 4 Aralık 1945'te Tan gazetesi basıldı; aynı günlerde DTCF basılarak Boratav'ın Karacaoğlan konferansı engellendi. Türkiye Gençler Derneği de basıldı ve aralarında Gökçe'nin de bulunduğu sekiz kişi "komünizm propagandası" suçlamasıyla yargılanıp üç ay cezaevinde tutuldu. Beraat ettiler, ama izleme, işten atılma ve kovuşturma baskısı bitmedi (BirGün).

Bu ilk davadan bize kalan bir anekdot, Gökçe'nin karakterini çok iyi anlatır. İlhan Başgöz'ün aktardığına göre, kendisini komünistlikle suçlayan ve "milliyetçi" olduğunu söyleyen bir tanığın ifadesi üzerine yargıç Gökçe'nin yanıtını sorduğunda, Gökçe bu tanığın Türkçe gramer dersinden dört kez kalıp fakülteden kovulup kovulmadığının sorulmasını istemişti. Türkçeyi bilmeyen "milliyetçi" ile Türkçenin halk katmanlarını didik didik eden komünist: Bu karşılaşma, Türkiye'de milliyetçiliğin sınıfsal içeriği hakkında uzun bir ders gibidir.

Bir başka küçük ama anlamlı anı da Gökçe'nin kendi kaleminden. İlk şiirlerinden birini, "Köylülerime" adlı şiiri, dönemin otoritelerinden Ahmet Kutsi Tecer'e gösterdiğinde Tecer şiiri çok kötü bulmuş, Gökçe'ye şiiri bırakıp düzyazıya geçmesini salık vermişti. Gökçe ise ona "ben daha kötüsünü de yazarım" diye esprili bir yanıt verdiğini anlatır. Egemen beğeninin "kötü" dediği şiir, sonradan Dost Dost İlle Kavga kitabına girdi. Burada bir sınıf meselesi de saklıdır: Kimin şiiri "iyi", kiminki "kötü" sayılır? Bu ölçütü kim koyar?

1951: Mahkemede Kendi Avukatı

Ekim 1950 civarında İstanbul'da Yurtlar Müdürlüğü'nde göreve başladı, son olarak Kadırga Öğrenci Yurdu'nda çalışıyordu. 1951'de, Türkiye Komünist Partisi'ne yönelik büyük operasyonda oradan alınarak tutuklandı.

1951 tevkifatı, Türkiye'nin Kore'ye asker gönderdiği, NATO'ya girmek için Washington'a sadakat kanıtı sunduğu yılın operasyonuydu. Gözaltına alınanlar İstanbul'da Sansaryan Hanı'nın hücrelerinde sorgulandı. Gökçe, kendi anlatımında yedi yıl hapse ve bu sürenin üçte biri kadar sürgüne mahkum edildiğini belirtir. Başka kaynaklar ceza süresini farklı aktarır. Cezaevinden sonra Çorum'da sürgün yaşadı.

Asıl önemli olan, mahkemedeki tavrıdır. Gökçe avukat tutmadı ve savunmasını kendisi yaptı. Bu, kendi davasını kimseye devretmeyen, düşüncesinin sorumluluğunu sonuna kadar üstlenen bir komünistin tavrıdır. Bu tavrın bedeli ağır oldu: Sansaryan Hanı'ndaki sorgular, tabutluklar ve hücreler Gökçe'nin sağlığından ömür boyu sürecek bir pay aldı. Sağlığı bir daha toparlanamadı.

Burada İlhan Erdost için yazdığımız yazıyı hatırlatmak isteriz. Erdost 1980'de Mamak'ta öldürüldü, Gökçe 1951'de Sansaryan Hanı'nda kırıldı. Arada otuz yıl var, ama yöntem aynı: Düşünceyi, kitabı, şiiri, onları taşıyan bedeni ezerek susturmak.

Takma Adlarla Yaşamak: Bir Sürgün Şairin Ekmek Emeği

Cezaevinden çıkan bir komünistin adının kitap kapağında yer alması o yıllarda neredeyse imkansızdı. Gökçe de yaşamak için çeviri ve derleme emeğine sarıldı; ama kendi adıyla değil. "Mustafa Gökçe" adıyla Kemalettin Kamu ve Ömer Bedrettin Uşaklı biyografilerini (1958), Antil, Hint ve Çin masallarını, 1961'de de Pablo Neruda'nın şiirlerinden seçmeleri; "Aydın Tataroğlu" takma adıyla Dede Korkut masallarını yayımladı. Bunlara Kelile ve Dimne, Pugaçev Ayaklanması ve Vera Panova'nın Çocuk romanı eklenir.

Bu listeye dikkatle bakın, sevgili genç yoldaşlar. Antil'den Hindistan'a, Çin'den Dede Korkut'a uzanan masallar; Rus köylü ayaklanmasının tarihi; Şili'nin komünist şairi Neruda. Adı yasaklı bir şair, ekmeğini kazanırken bile halkların ortak anlatı mirasını Türkçeye taşıyordu. Bu bir enternasyonalizm pratiğidir: Dünyanın ezilenlerinin masallarını, ayaklanmalarını ve şiirlerini birbirine tanıştırmak.

Neruda çevirisinin ayrı bir anlamı var. Neruda ile Gökçe aynı damardan beslenir: Halkın dilini, coğrafyanın sesini, emeğin gündelik nesnelerini şiire taşıyan, şiiri partili bir sorumlulukla yazan şairler. Victor Jara yazımızda anlattığımız Latin Amerika'nın yeni türkü hareketiyle Gökçe'nin Eğin türkülerinden kurduğu şiir arasında görünmez ama sahici bir akrabalık vardır.

"Ben Sınıf Edebiyatı Yapıyorum": Şiir Bir Cephedir

Gökçe'nin şiir anlayışını en açık ifade ettiği metinlerden biri, genç şairlere öğütlerini sıraladığı yazısıdır. O yazıda "Ben sınıf edebiyatı yapıyorum" diyordu. Öğütlerin özü şuydu: İyi bir sanatçı olmak için halkını sevmek ve halkın en devrimci sınıfına bağlılık göstermek gerekir; hayatı iyisiyle kötüsüyle, doğayı suyuyla, dağıyla, toprağıyla sevmek gerekir; sanatçı bu sevgiyi yapıtına yansıtabildiği ölçüde büyük ve yol gösterici olur (soL).

Bu cümlelerde üç katmanlı bir tutum var:

  • Sınıfsal bağlılık: Gökçe "halk" sözcüğünü soyut, sınıfsız bir kitle olarak kullanmaz. Halkın içinde bir sınıfa, en devrimci sınıfa bağlanır. Bu, halkçı romantizmden sınıf bilincine geçiştir.
  • Hayata bağlılık: Sınıf şiiri kuru bir slogan şiiri değildir. Dağı, suyu, gülü, sevdayı şiire almadan sınıfın şiiri olmaz; çünkü emekçi yalnızca öfke değil, sevinç, sevda ve güzellik de taşır.
  • Yapıtın işlevi: Şiir "yol gösterici" olmalıdır. Yani şiir, bir dünyayı yalnızca anlatmaz, onu değiştirme mücadelesine katılır.

Akademik çalışmalar da bunu teslim eder. M. Arif Erzen'in makalesi, Gökçe'nin halk söyleyişlerinin ses imkanlarıyla kurduğu şiirde, sınıf mücadelesinin yalnızca baskın bir tema olarak kalmayıp şiirinin poetik dayanaklarını oluşturduğunu gösterir. Bir başka deyişle: Gökçe'de sınıf, şiirin konusu değil, şiirin iskeletidir.

Biçim de Bir Saf Tutmadır

Gökçe'nin döneminde Türk şiirinde Garip akımı egemendi: gündelik, şehirli, bireysel, çoğu zaman ironik bir şiir. Gökçe bu akıma karşı halk şiirinin yanında durdu; Aşık Veysel, Aşık Ali İzzet gibi halk ozanlarıyla tanıştı, 1944'te Aşık Veysel üzerine yazılmış ilk eleştirel incelemelerden birini kaleme aldı (BirGün).

Bu bir estetik zevk farkı gibi görünebilir, ama özünde sınıfsaldır. Hangi sesin "modern", hangisinin "geri" sayıldığına kimin karar verdiği sorusudur bu. Aşağıdaki tablo, Gökçe'nin halk şiirine bakışını egemen kültürün bakışıyla karşılaştırıyor:

Egemen kültürün halk şiirine bakışıEnver Gökçe'nin halk şiirine bakışı
Türkü, korunacak ama donmuş bir "folklor" malzemesidirTürkü, yaşayan ve çağdaş kavgayı taşıyabilecek bir dildir
Halk ozanı "saf, masum, siyaset dışı" köylüdürHalk ozanı, yüzyılların sınıf deneyimini taşıyan bir tanıktır
Yerel söyleyiş, ulusal dilin "taşra" kalıntısıdırYerel söyleyiş, ortak dili zenginleştiren bir müşterektir
Halk şiiri müzeye, modern şiir salona aittirHalk şiirinin sesi, en modern siyasal içeriği taşıyabilir
Sanat bireyin iç dünyasıdırSanat, kolektif hayatın kurulmasına katılan bir emektir
Şair, kendini ifade ederŞair, en devrimci sınıfın sesini çoğaltır
Şiirlerinden Bölümler

Gökçe'nin şiirini anlatmak, onu dinlemenin yerini tutmaz. Aşağıda yazının akışı içinde, okurun doğrudan şairin sesini duyacağı yerleri işaretledik.

Gökçe'nin “Dost” şiirindeki “Dost dost ille kavga!” dizesi, ilk şiir kitabına da adını verir.

Kitaba adını veren dizeyi taşıyan bu şiir, Gökçe'nin bütün poetikasının özeti gibidir. "Dost" ile "kavga" yan yana durur: Dostluk kavgada sınanır, kavga dostlukla anlam kazanır. Türkünün tekrarlarla ilerleyen yapısı, burada bir yürüyüş adımına, bir eylem sloganına dönüşür. Şiirin dilden dile dolaşan bir marş gibi okunmasının nedeni de budur: Biçim halktan alınmış, içerik halka geri verilmiştir.

“Oy Beni”, şiirin farklı baskıları arasındaki değişikliklerle de Gökçe'nin dil arayışını gösterir.

"Oy Beni"nin küçük ama çok anlamlı bir hikayesi var. 1947'de yazılan şiirin ilk baskılarında bir dize "kardeşçe hayat" diye biterken, Gökçe vurguyu sonradan yetersiz bulup bu dizeyi "kolektif hayat" olarak değiştirmiş, şiirin açılış ve kapanışını da daha keskin bir memleket yakınmasına çevirmişti (soL). Sevgili genç yoldaşlar, buna dikkat edin: Bir şair, otuz yıl sonra kendi dizesine dönüp "kardeşlik" gibi ahlaki bir sözcüğü, "kolektif" gibi toplumsal örgütlenmeye işaret eden bir sözcükle değiştiriyor. Bu, ahlaki bir özlemden sınıfsal bir programa geçişin şiirdeki izidir. Yıllarca hapis yatmış, kırılmış bir adam, sonunda daha yumuşak değil, daha net bir sözcüğü seçiyor.

“Panzerler Üstümüze Kalkar”, kısa ve kesik dizeleriyle şiddetin karşısındaki hayatı anlatır.

1977'de yayımlanan ikinci kitap, 12 Mart'ın ve ardından gelen faşist saldırıların yıllarına seslenir. Panzerin yürüdüğü sokak, işkence odası, gösterideki genç: Gökçe'nin şiiri artık köyden şehre, türküden barikata uzanır. Nihat Behram, bu şiiri anarken onun kısa, kesik dizelerle sokakta, okulda, gösteride, işkencede düşenleri saydığını hatırlatır. Kitabın yayımlanmasından üç yıl sonra panzerler gerçekten "üstümüze kalktı": 12 Eylül 1980.

Celil Denktaş'ın 1977'de Gökçe'yle yaptığı konuşmada ona "küs müsün?" diye sorduğunu, Gökçe'nin ise kesin bir ifadeyle "Hayır, değilim" yanıtını verdiğini biliyoruz. Denktaş'a göre Panzerler Üstümüze Kalkar da Gökçe'nin hala silahı elinden bırakmadığının kanıtıydı. Yirmi altı yıl önce işkenceden geçmiş bir adam küsmüyor; çünkü küsmek bireysel bir tepkidir, oysa onun meselesi bireysel değildi.

“1909-1946”, Saffet Korkut için yazılmış bir ağıttır.

Gökçe, öğrenciliğinde tanıdığı ve diyalog kurduğu öğretmeni Saffet Korkut'un ölümü üzerine bu ağıtı yazdı (soL). Şiirde dikkat çeken şey, bir öğretmenin ardından yas tutanların kimler olduğudur: hasatçı, öğrenci, öğretmen. Gökçe'nin ağıtında bile ölen kişi yalnız değildir; onun arkasında bir emekçi topluluğu durur. Kişisel yas, kolektif bir yasa dönüşür.

“Köylülerime”, şairin erken dönem sesine dönmek için bir başka başlangıç noktasıdır.

Ahmet Kutsi Tecer'in "çok kötü" bulduğu şiir budur. Bu şiiri bugün okurken, bir şiire "kötü" diyen beğeninin kimin beğenisi olduğunu bir kez daha düşünmek gerekir.

Huzurevinde Bir Komünist: Yalnızlık Kimin Ayıbı?

Gökçe'nin son yılları acıdır. 1977'de tedavi için Bulgaristan'a gidip geldi, ardından Ankara'ya yerleşip çevirilerle uğraştı. Son yıllarını Ankara'da Seyranbağları Huzurevi'nde geçirdi; 19 Kasım 1981'de yeğeninin evinde kalp krizi sonucu 61 yaşında yaşamını yitirdi.

Burada dürüst olmamız gerekiyor, sevgili genç yoldaşlar. Gökçe'nin yalnızlığını yalnızca devletin zulmüne bağlamak kolaydır, ama eksik olur. Devlet onu kırdı, bu doğru. Ama bir hareketin, kendi şairini, kendi tanığını huzurevinde yalnız bırakması, o hareketin dayanışma örgütlülüğündeki zaafın da göstergesidir. Ezilenler için en büyük zenginlik birbirine sahip çıkabilmektir. Bunu yapamadığımız her yerde, sermayenin "herkes kendi başının çaresine baksın" ahlakı içimize sızmış demektir.

Bunu bir suçlama olarak değil, bir ders olarak söylüyoruz. Bugün aramızda yaşlanan, hastalanan, işsiz kalan, yalnızlaşan eski yoldaşlar var. Gökçe'yi anmanın en sahici yolu, onların kapısını çalmaktır.

12 Eylül'ün Gölgesinde Bir Ölüm

Gökçe, 12 Eylül darbesinden on dört ay sonra öldü. Nihat Behram, anma yazısında Gökçe'nin geride, her birinde onurlu bir hayatın sesi duyulan şiirler bıraktığını yazar.

12 Eylül dosyamızda ayrıntılı biçimde anlattığımız gibi, 12 Eylül yalnızca örgütleri, sendikaları, partileri değil, toplumsal belleği de hedef aldı. Bir komünist şairin şiirini ve temsil ettiği geleneği hatırlamak, toplumsal belleğe sahip çıkmanın bir yoludur.

Bugün Enver Gökçe'yi Neden Okumalıyız?

Gökçe'yi bugüne bağlayan üç damar görüyoruz.

Birincisi, müşterek kültür. Gökçe'nin Eğin Türküleri çalışması, bir halk derlemesidir: Kimsenin mülkü olmayan, kuşaktan kuşağa aktarılmış bir kültürü yazıya geçirip ortak kullanıma açmak. Bugün aynı müştereklerin, halkın dili, şarkıları, hikayeleri, yazıları, büyük teknoloji tekelleri tarafından toplanıp yapay zeka modellerine yedirildiğini, sonra da bize abonelikle geri satıldığını görüyoruz. Gökçe halkın kültürünü halka geri vermek için derledi; tekeller halkın kültürünü halktan almak için kazıyor. Bilgi Müşterekleri olarak savunduğumuz şey, Gökçe'nin derlemeciliğinin bugünkü karşılığıdır: halkın verisi, halkın kültürü, halkın modeli.

İkincisi, dil ve hegemonya. Kelimelerin sınıfı üzerine yazdığımız yazıda, egemen sınıfın hegemonyasını dilimize nasıl yerleştirdiğini tartışmıştık. Gökçe bunun tersini yapıyordu: Halkın dilini egemen dilin "taşra" saydığı yerden alıp, çağın en ileri siyasal düşüncesini taşıyacak güce kavuşturuyordu. "Kardeşçe hayat"tan "kolektif hayat"a geçen dize, dilin bilinçli bir sınıf tercihiyle nasıl yeniden kurulabileceğinin küçük ama parlak bir örneğidir.

Üçüncüsü, kişinin ilkesi. Avukat tutmayıp kendi savunmasını yapan, yirmi altı yıl sonra "küs müsün" sorusuna "hayır" diyen bir adam. Demir Küçükaydın için yazarken de, Yavuz Yıldırımtürk için yazarken de aynı soruyu sorduk: Bir hayat neden yaşanır? Gökçe'nin yanıtı açıktır: Bir sınıfın safında, o sınıfın sesini çoğaltmak için.

Somut Görevler

Anma, yalnızca hatırlamak değildir; hatırladığımızı bugünün işine çevirmektir. Gökçe'yi anarken üstlenebileceğimiz bazı görevler:

  • Okuma halkaları kuralım. Dost Dost İlle Kavga ve Panzerler Üstümüze Kalkar'ı okuma gruplarımızda birlikte okuyalım; şiirleri tarihsel bağlamlarıyla, 1945, 1951, 12 Mart ve 12 Eylül'le birlikte tartışalım.
  • Sesli okuyalım, besteleyelim. Gökçe'nin şiirleri türkü damarından gelir; sesle yaşar. Etkinliklerimizde şiirlerini sesli okuyalım, bestelenmiş olanları dinleyelim, genç müzisyen yoldaşları yeni besteler yapmaya çağıralım.
  • Yerel derlemeye geri dönelim. Gökçe'nin Eğin'de yaptığını kendi mahallemizde, işyerimizde, köyümüzde yapalım: emekçilerin hikayelerini, iş türkülerini, grev şarkılarını, sözlü tarihlerini derleyip, hak sahiplerinin ve anlatıcıların izniyle açık lisanslarla ortak kullanıma sunalım.
  • Eski yoldaşlarımızın kapısını çalalım. Huzurevlerinde, hastanelerde, yalnız evlerde yaşlanan yoldaşlarımızı ziyaret edelim; onların tanıklıklarını kayda geçirelim. Gökçe'nin yalnızlığının bir daha tekrarlanmaması için dayanışma ağları kuralım.
  • Kültürel müşterekleri savunalım. Halkın dilinin, şarkılarının ve yazılarının tekellerin kapalı modellerine hammadde yapılmasına karşı, açık arşivleri, açık derlemeleri ve kamusal kültür kurumlarını savunalım.
  • Yeni şairlere alan açalım. Gökçe'nin genç şairlere öğütlerini yayınlarımızda, toplantılarımızda paylaşalım; işçi şairlerin, genç emekçilerin yazdıklarına sayfa ve sahne açalım.
Sevgili Yoldaşlar,

Enver Gökçe'nin şiiri bir türkü gibi başlar ve bir yürüyüş gibi biter. Sevdayla kavgayı, dağla barikatı, Eğin'in suyuyla İstanbul'un hücresini aynı dizede buluşturur. O, şiiri bir süs olarak değil, sınıf mücadelesinin bir cephesi olarak gördü. O cephede, bedeni kırılsa da safını terk etmedi.

Devlet onu susturmak istedi; baskı, şiirinin ve adının dolaşımını da zorlaştırdı. Ama şiirleri dilden dile dolaşmaya devam etti; eylemlerde, türkülerde, okuma halkalarında yaşadı. Çünkü halktan alınıp halka geri verilen bir söz, kimsenin mülkü olamaz.

Kırk beş yıl sonra bugün, onun "kolektif hayat" dizesini bir özlem olarak değil, bir görev olarak okuyoruz. Kardeşçe hayatın yolu, kolektif hayatı örgütlemekten geçer.

Yolun açık olsun, Enver Gökçe. Kavgan sürüyor.


Kaynaklar

Bilgi Müşterekleri'nden ilgili yazılar: Kitabın Arkasında Durmak: İlhan Erdost · Victor Jara · 12 Eylül Dosyası · Hegemonya Dilinden Kurtulmak · Demir Küçükaydın · Yavuz Yıldırımtürk

Bu yazı CC BY-SA 4.0 lisansıyla paylaşılmıştır. Kaynak göstererek çoğaltabilir, değiştirebilir, paylaşabilirsiniz.

İlgili Başlıklar

Haber Bülteni Aboneliği