Bilgi Müşterekleri
AnasayfaKonularDizilerKılavuzlarPopüler İçeriklerHakkımızdaİletişim

Yeni Tabela, Eski Sınıf: YENİ Parti Kurultayı Neden İşçi Sınıfına Yanıt Olamaz?

"Türkiye Yenileniyor" Sloganının Arkasındaki Sermaye Aklı, CHP Geleneğinin Sınıfsal Mirası ve Bugünün Siyasi Haritası

20 dk okumaYazar: Oğuz Demirkapı
Yeni Tabela, Eski Sınıf: YENİ Parti Kurultayı Neden İşçi Sınıfına Yanıt Olamaz?

YENİ Parti, 14-15 Kasım'da Ankara Arena'da "Türkiye Yenileniyor" sloganıyla 1. Olağan Kurultayı'nı topladı. 1202 kayıtlı delegenin bulunduğu salonda tek aday Özgür Özel, kullanılan 1157 oydan geçerli 1154 oyun tamamını alarak genel başkan seçildi. Kuruluş Kurultayı Bildirgesi oy birliğiyle kabul edildi, Parti Meclisi ve Yüksek Disiplin Kurulu seçimlerinin blok listeyle yapılmasına karar verildi (ANKA).

Bu yazı, kurultayı "kim kazandı, kim kaybetti" sorusuyla değil, her zamanki dört soruyla okuyor: Kimin partisi? Ne vaat ediyor? Bedeli kime yazılıyor? Sınıfın kendi örgütlülüğüne ne yapıyor?


Özet: On Tez

  1. Kurultay bir yenilenme değil, bir aktarımdır. CHP'nin ana gövdesi, programı, kadrosu ve sınıfsal pusulası yeni bir tabelaya taşındı. Programın kamuculuk ve sosyal devlet bölümleri bile büyük oranda eski CHP metninden aynen alındı.
  2. Mutlak butlana karşı durmak demokratik bir görevdir, ama bu partiyi sınıfın partisi yapmaz. Yargı eliyle muhalefeti biçimlendirmeye karşı çıkmakla, bu muhalefetin sınıfsal içeriğini eleştirmek çelişmez. Tersine, ikisi birlikte yapılmazsa ikisi de eksik kalır.
  3. Konuşmanın en öğretici cümlesi asgari ücrete dairdi. Asgari ücreti açlık sınırının üstüne çıkarmak, ama "bu artış yükünü işverenin sırtına yıkmadan, devlet desteğiyle" karşılamak. Bu formül ücret artışını sermayenin karından değil, kamu bütçesinden, yani yine emekçinin vergisinden ödetir.
  4. Konuşmada grev, taşeron, kıdem tazminatı, özelleştirme ve IMF yok. Emek, "emekçiler, emekliler, çiftçiler" sayımında, bir seçmen kategorisi olarak var. Örgütlü bir sınıf olarak yok.
  5. "Türk milletinin yeni partisi" ifadesi bir tercihtir. Kimlikleri tek tek sayan bir kapsayıcılık var, ama ortak payda sınıf değil millettir. Sınıfı millete eriten her siyaset, son kertede o milletin içindeki egemen sınıfa hizmet eder.
  6. Dış politikanın ekseni Batı'dır. AB'ye tam üyelik, "Batı ittifakının bir parçası" olunduğunun bilinci ve savunma sanayii vurgusu, AKP sonrasında Türkiye'nin emperyalist sistemdeki yerinin değiştirilmesini değil, düzeltilmesini öneriyor.
  7. "Yeni siyaset" biçimde katılımcı, özde plebisitçidir. Üyenin doğrudan oyu, mahalle meclisleri iyi niyetli araçlardır. Ama tek adaylı, yüzde yüzlük, blok listeli, şarkılı ve şiirli bir kurultay; lideri seçen değil onaylayan bir üye kitlesi kuruyor.
  8. CHP geleneğinin sınıfsal tarihi bugünü açıklıyor. Devlet eliyle burjuvazi yaratan tek parti döneminden 1978 IMF programına, SHP-DYP koalisyonunun 5 Nisan 1994 kararlarına kadar bu gelenek, kriz anlarında hep sermayenin yükünü emekçiye yükleyen tarafta durdu. Kurultay divanına başkanlık eden Murat Karayalçın'ın kendisi o koalisyonun başbakan yardımcısıydı.
  9. YENİ Parti, burjuvazinin yedek iktidar seçeneğidir. AKP'nin yarattığı hukuksuzluk, öngörülemezlik ve yağmanın sermayenin bir bölümü için de maliyetli hale gelmesi, "liyakatli kadro, hukuk, AB, kurumlar" vaadine alan açıyor. Bu, rejim krizine burjuva bir çıkış önerisidir.
  10. Yanıtımız ne kayıtsızlık ne kuyrukçuluk olmalı. Demokratik haklar mücadelesinde yan yana durulur. Ama işçi sınıfının bağımsız siyasal örgütlülüğü başkasının seçim kampanyasına ertelenemez. Sorun, YENİ Parti'nin ne olduğu kadar, sosyalistlerin ne yapacağıdır.

Şimdi ayrıntıya geçelim.


Kurultayda Ne Oldu?

Takvim ve Rakamlar

YENİ Parti, 21 Mayıs 2026'da Ankara Bölge Adliye Mahkemesi'nin Özel'in seçildiği CHP 38. Olağan Kurultayı'nı iptal etmesinin ardından kuruldu. Olağanüstü kurultay talepleri karşılanmayınca Özel ve 90 milletvekili 24 Temmuz'da CHP'den istifa edip yeni partinin Kurucular Kurulu'nu oluşturdu (Rudaw, NTV).

Ardından hızlı bir örgütlenme süreci geldi:

TarihGelişme
24 Temmuz 202691 milletvekiliyle kuruluş, Özel'in oy birliğiyle genel başkanlığı
31 Ağustos 2026Özel: bağışlarla 539 milyon liralık bütçe, 600 bini aşan üye (Evrensel)
Eylül-Ekim 2026Mahalle sandıkları, ilçe ve il başkanı ön seçimleri, resmi kongreler
5 Kasım 202617 başlıklı "Kuruluş Kurultayı Çalışma Programı" (Evrensel)
8 Kasım 2026Genel başkanlık ön seçimi: 2 bin 502 sandıkta 639 bin 454 üye oy kullandı (Evrensel)
9 Kasım 2026Tüzük değişikliği: Parti Meclisi bir dönemliğine 80'den 150 üyeye çıkarıldı, Etik Kurul kuruldu (Medyascope)
14-15 Kasım 20261. Olağan Kurultay, Ankara Arena

Bu kurultayla parti, 15 Mayıs 2027 itibarıyla seçime girme yeterliliğine kavuşmuş olacak (Medyascope).

Salonun Görüntüsü

Sahnenin karşısındaki duvarda Özel'in önceki CHP genel başkanları Altan Öymen, Murat Karayalçın ve Hikmet Çetin ile fotoğrafları vardı. Gençlik Kolları, İmamoğlu ile Özel'in fotoğraflarının yer aldığı bir pankart asmıştı. Kurultay için "Teyzem Sağ Olsun", "Kara Düzen Bitiyor", "Yürürüz İktidara" gibi şarkılar bestelendi (ANKA). İstiklal Marşı'nın ardından delegeler "Mustafa Kemal'in askerleriyiz" sloganı attı (Koza24). Divan başkanlığını Murat Karayalçın üstlendi (BirGün).

İlk günün siyasi sürprizi, tutuklu yedi İstanbul ilçe belediye başkanının ortak bir mektupla partiye katılması oldu. İmamoğlu yapay zekayla üretilmiş bir video mesajı gönderdi. Avrupa Sosyalistler Partisi'nden Stefan Löfven video mesaj, Sosyalist Enternasyonal adına Pedro Sánchez mektup yolladı (ANKA).

Davetli listesi de kendi başına bir harita: DEM Parti, Zafer Partisi, Yeni Yol, Saadet, Yeniden Refah, EMEP, SOL Parti, HKP, DİSK, KESK ve Eğitim-İş temsilcileri salondaydı. AKP ve MHP katılmadı, CHP davet edilmedi (ANKA). DEM'den Zafer'e uzanan bu yelpaze, "Türkiye İttifakı" fikrinin pratikteki genişliğini ve aynı zamanda içeriksizliğini gösteriyor: herkesin sığabildiği bir çatı, hiçbir sınıfsal tercihe bağlanmayan bir çatıdır.

Bu yazı yazılırken kurultayın ikinci günü, yani 150 kişilik Parti Meclisi'nin blok listeyle seçimi sürüyordu. Liste bileşimi kesinleştiğinde ekonomi kurmaylarının profili ayrıca ele alınmaya değer.


Önce Bir Ayrım: Butlana Karşı Durmak ve Partiyi Eleştirmek

Bu yazının tonunu baştan netleştirelim. Mahkeme eliyle bir partinin genel başkanını görevden almak, tutuklu belediye başkanlarıyla bir muhalefeti kuşatmak, gazetecileri ve öğrencileri tutuklamak demokratik hakların açık bir gaspıdır. Bunlara karşı durmak, kimin hedef alındığına bakmaksızın her sosyalistin görevidir. Daha önce İBB davası ve Halk TV'ye kayyım üzerine yazarken de bu çizgide durmuştuk.

Ama demokratik hak mücadelesinde yan yana durmak, o mücadelenin bayrağını taşıyan partinin sınıfsal içeriğini tartışmamayı gerektirmez. Tersine, tam da bu anlarda tartışmak gerekir. Çünkü baskı, bir partinin etrafında "eleştirilemez" bir dokunulmazlık havası yaratır: ona yöneltilen her soru "iktidarın ekmeğine yağ sürmek" diye karşılanır. Bu havaya teslim olmak, işçi sınıfının kendi gündemini bir kez daha bir sonraki seçime ertelemek demektir. Temmuz'da partinin doğuşunu Yeni Parti: Sermaye Sahnesinde Yeni Bir Perde yazısında ele alırken de "yeter ki AKP gitsin" illüzyonuna karşı bağımsız sınıf siyasetini savunmuştuk. Kurultay, o değerlendirmeyi doğruluyor.

Kurultaydaki EMEP ve SOL Parti temsilcileri de, DİSK ve KESK de bu ikili tutumun içinde duruyor olmalı: hukuksuzluğa karşı dayanışma, sınıf siyasetinde bağımsızlık.


Konuşmanın Sınıfsal Okuması: Ne Var, Ne Yok?

Özel'in kurultay konuşması, onun iyi bir hatip olduğunu bir kez daha gösterdi. Konuşma, AKP'nin yağmasını somut örneklerle teşhir etti: fon vurgunu, vakıflar, "Türkiye Yüzyılı masalı anlatıp Yüzyılın Vurgunu'nu yaptılar" cümlesi (Cumhuriyet). Bu teşhirlerin çoğu doğrudur ve fon krizini bu sayfalarda biz de ayrıntılarıyla yazdık.

Sorun, teşhirin nerede durduğudur. Konuşma, yağmayı bir ahlak ve yönetim sorunu olarak koyuyor: kötü kadrolar, liyakatsizlik, kayırmacılık. Çözüm de buna uygun: "Türkiye'nin en iyi ekonomi kadroları", "liyakatli kadrolar", "kurumları ayağa kaldıracak reformlar". Yağmanın bir birikim rejimi olduğu, yani sermayenin belirli bir kesiminin devlet aygıtı üzerinden zenginleşme biçimi olduğu fikri konuşmada yok. Oysa yağma kişilerin değil, sermaye birikiminin belli bir evresinin ürünüdür. Kadroyu değiştirip birikim modelini koruyan her yönetim, aynı yağmayı daha temiz bir faturayla sürdürür.

Asgari Ücret Cümlesi

Konuşmanın sınıfsal olarak en öğretici yeri şuydu: YENİ Parti asgari ücreti açlık sınırının üstüne çıkaracak, ama "bu artış yükünü işverenin sırtına yıkmadan, devlet desteğiyle" karşılayacak (konuşmanın tam metni, 10Haber).

Bu cümle, partinin ağustosta Meclis'e verdiği kanun teklifiyle de uyumlu: net asgari ücretin 45 bin 800 liraya çıkarılması ve sigorta primi işveren payının bir kısmının Hazine tarafından karşılanması (BirGün).

Bunun ne anlama geldiğini açalım, çünkü genç yoldaşların burjuva sosyal politikasını okumayı öğrenmesi için iyi bir örnek:

  • Ücret, emek gücünün fiyatıdır. Ücret ile işçinin ürettiği yeni değer arasındaki fark, artı değerdir. Ücret arttığında artı değer oranı düşer. Sınıf mücadelesinin ekonomik özü budur.
  • "Artışı işverene yüklemeden devlet karşılasın" demek, ücret artışının artı değerden değil, kamu bütçesinden ödenmesini istemektir. Yani patronun kar oranı korunur, fark toplumsallaştırılır.
  • Kamu bütçesinin gelir yapısı bellidir. Özel'in kendi konuşmasında hatırlattığı gibi, her 100 liralık verginin 62'si dolaylı vergilerden, yani market sepetinden toplanıyor. Dolaylı vergiler düşürülse bile, bütçenin ana yükünü ücretliler taşımaya devam eder.
  • Sonuç: İşçi, kendi ücret artışının önemli bir bölümünü vergi olarak kendisi öder. Sermaye ise ucuz emeğin üzerine bir de devlet sübvansiyonu almış olur.

Bu yöntem yeni değil. İşveren prim teşvikleri, istihdam destekleri, asgari ücret desteği adıyla AKP de yıllardır aynı mekanizmayı kullanıyor. Bütçe yazılarımızda gösterdiğimiz gibi sermayeye giden teşviklerin bir kısmı tam da bu kalemlerden oluşuyor; enflasyon ve ücret yazımızda da ücretin bu düzende nasıl eridiğini anlatmıştık. YENİ Parti'nin önerisi, AKP'nin ücret politikasının cömert bir versiyonu, ama mantığı aynı: sınıflar arası bölüşümü sermayeye dokunmadan, bütçe üzerinden yönetmek.

Burada iyi niyeti tartışmıyoruz. Asgari ücretin açlık sınırının üstüne çıkması, emekli aylığının bir asgari ücrete yükselmesi milyonlarca insanın hayatında gerçek bir fark yaratır. Ama sınıf siyaseti şunu sorar: Bu farkı kim ödüyor? Yanıt "patronun karı" değil de "hepimizin vergisi" ise, ortada bir yeniden bölüşüm değil, bir yük kaydırması vardır.

Temel Vatandaşlık Geliri

Kurultayda Özel, "Geliri olmayana Temel Vatandaşlık Geliri sözünü verenler YENİ Partililerdir" dedi (Cumhuriyet). Partinin "7 söz" metninde de her haneye asgari bir gelir güvencesi ve ev kadınlarına sigorta ile emeklilik hakkı yer alıyor (Halk TV).

Ev emeğinin görünür kılınması önemli bir adımdır. Ama temel gelir fikrinin dünyada kimlerin dilinde dolaştığına bakmak gerekir: Silikon Vadisi'nin tekno-kapitalistleri de, yapay zekanın yaratacağı işsizliği "yönetilebilir" kılmak için temel geliri savunuyor. Tekno-kapitalistlerin "gereksizler sınıfı" söylemi üzerine yazdıklarımızda bunu tartışmıştık. Temel gelir, mülkiyet ilişkisine dokunmadan yedek sanayi ordusunu hayatta tutmanın, yani sistemin dışına itilenleri sisteme bağlı tutmanın bir aracı olabilir. İşsizlik bir "kader" değil, sermayenin ihtiyacıdır. Ona karşı asıl yanıt, gelir desteği kadar, çalışma süresinin kısaltılması, istihdamın kamusal planlanması ve üretim araçları üzerinde toplumsal denetimdir.

Konuşmada Olmayanlar

Bir metni okurken söylediği kadar söylemediğine de bakarız. Konuşmanın tam metninde şunlar yok:

  • Grev hakkı. Programda "özgür sendikacılık, toplu sözleşme ve grev hakkı güvence altına alınacaktır" cümlesi var (Halk TV). Ama grev yasaklarının, "milli güvenlik" ve "genel sağlık" gerekçeli ertelemelerin kaldırılması kurultay kürsüsüne çıkmadı.
  • Taşeron. Kamuda ve özelde taşeron sisteminin kaldırılması yok.
  • Kıdem tazminatı. Sermayenin yıllardır fona devretmek istediği kıdem tazminatına dair bir güvence yok.
  • Özelleştirme. Edirne'deki bir konuşmada otoyol ve köprülerin yeniden kamuya kazandırılması sözü verilmişti (İstiklal). Ama genel bir özelleştirme karşıtı ilke, kamulaştırma programı ya da kamu-özel iş birliği garantilerinin iptali yok.
  • IMF ve borç. Dış borç, faiz ödemeleri ve uluslararası finans kurumlarıyla ilişki yok.
  • Piyasa. Kelime olarak bile geçmiyor. Bu bir tesadüf değil, bir uzlaşmadır.

İş cinayetleri ise geçiyor: madenler, Aliağa'daki fabrika faciası ve uluslararası iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin yazılı hale getirilmesi sözü. HABAŞ patlamasını yazarken söylediğimizi tekrar edelim: Sorun tedbirlerin yazılı olmaması değil, denetimin ve yaptırımın sermayenin kar hesabına tabi kılınmasıdır. İSG mevzuatı Türkiye'de zaten yazılıdır. Yazılı olmayan, işçinin tehlikeli işi durdurma hakkının fiilen kullanılabilmesi ve iş yerinde örgütlü işçi denetimidir.

"Arkamızda Servet Sahipleri Yok" Cümlesi

Özel konuşmasında "Arkamızda güçlü servet sahipleri yok" dedi. Bu cümlenin bir parti olarak bağış bütçesi açısından doğru bir yanı olabilir. Ama bir partinin sınıfsal karakteri, kimden bağış aldığıyla değil, hangi mülkiyet düzenini koruduğuyla ölçülür. soL'da yayımlanan bir analiz, partinin ekonomi kurmayı olarak öne çıkan isimlerinin ortak noktasının "sermaye ve piyasa dostu" olmaları olduğunu, programın "planlı ekonomi" ve "devletçilik" kavramlarını kullanmasına karşın bütünüyle sermaye düzeninin sınırları içinde kaldığını ileri sürüyor (soL). Bu tespiti 150 kişilik Parti Meclisi listesiyle sınamak gerekecek.


"Türk Milletinin Yeni Partisi"

Konuşmanın merkez cümlelerinden biri şuydu: "Biz AK Parti'nin suni barışına değil, milletin samimi barışına talibiz... YENİ Parti, Türk milletinin yeni partisidir" (Artı Gerçek). Hemen ardından bir sayım geliyor: Kürdüyle, Arabıyla, Zazasıyla, Lazıyla, Alevisiyle, Sünnisiyle, Romanıyla, Boşnağıyla "tüm Türkiye'nin yeni partisi" (10Haber).

Bu ikili cümle, Türkiye'deki burjuva siyasetinin sıkıştığı yeri iyi gösteriyor. Bir yandan Zafer Partisi'nin de oturduğu salonda "Türk milleti" ortak paydası korunuyor, öte yandan Kürt seçmenine bir kapsayıcılık mesajı veriliyor. "Süreç" kelimesi ise hiç geçmiyor. Yani Cumhur İttifakı'nın yürüttüğü çözüm sürecine karşı somut bir demokratik çözüm programı yerine, "milletin barışı" gibi her kesimin kendi anlamını yükleyebileceği bir formül konuyor.

Sınıfsal açıdan asıl sorun şu: Toplumun kimliklere göre sayılması, sınıflara göre sayılmasının yerini alıyor. Kürt işçi ile Kürt toprak ağası, Alevi işçi ile Alevi müteahhit, Türk işçi ile Türk sanayici aynı "millet" sayımının içinde eşitleniyor. Kelimelerin sınıfı yazısında söylediğimiz gibi, hegemonya en çok böyle "herkesi kucaklayan" kelimelerle kurulur. "Millet" kavramı, Türkiye'de 1920'lerden beri sınıf çatışmasını bastırmanın resmi dilidir. "Sınıfsız, imtiyazsız, kaynaşmış bir kitle" formülünden bu yana değişmeyen şey budur.

Delegelerin "Mustafa Kemal'in askerleriyiz" sloganı da bu çerçeveye oturuyor. Cumhuriyet temel bilgi kılavuzunda ve Kongar'a yanıtımızda ayrıntılı tartıştığımız gibi, Cumhuriyet'in ilerici kazanımlarını savunmak ile Kemalizmi sınıflar üstü bir ideoloji olarak sunmak ayrı şeylerdir. Cumhuriyet bir burjuva devrimiydi. Onun mirasını sahiplenmek, o mirasın sınıfsal sınırlarını da görmeyi gerektirir.


Dış Politika: Batı'nın İçinde, Batı'ya Rağmen Değil

"7 söz" metninde AB'ye tam üyelik, iktidarın ilk döneminde gerçekleştirilecek bir hedef olarak tanımlanıyor. Savunma sanayiine yatırım ve "Orta Doğu'da barış" da aynı başlıkta yer alıyor (Halk TV). Kurultay konuşmasında NATO adıyla anılmıyor, ama Türkiye'nin "Batı ittifakının bir parçası olduğunun farkında olan" bir yönetim vaat ediliyor. AKP ise KAAN uçağının motorlarını temin edememekle eleştiriliyor.

Bu, AKP'nin dış politikasının emperyalizmle ilişkisine yönelik bir eleştiri değil, o ilişkinin daha verimli yönetilmemesine yönelik bir eleştiridir. Savunma sanayii vurgusu, NATO'nun silahlanma baskısının arttığı bir dönemde, bütçeden silaha ayrılan payın tartışılmasını değil, daha iyi yönetilmesini öneriyor.

AB üyeliği konusunda da bir hatırlatma yapalım. Bulgaristan yazısında gösterdiğimiz gibi, AB'nin çevre ülkeleri için anlamı çoğu zaman demokrasi değil, ucuz iş gücü deposu olmak, sanayisizleşmek ve gençlerin Batı'ya göçüdür. AB, bir hukuk normu kadar bir sermaye birliğidir. Türkiye'nin AB'ye entegrasyonu, Türkiye burjuvazisinin Avrupa sermayesiyle eklemlenmesinin derinleşmesidir. İşçi sınıfı açısından bunun bedeli, Gümrük Birliği'nin otuz yılında görüldüğü gibi, ucuz emek üzerinden rekabettir.


"Yeni Siyaset": Katılımcı Biçim, Plebisitçi Öz

YENİ Parti'nin en çok öne çıkardığı yenilik örgütlenme modeli. Özel daha ağustostaki ilk grup toplantısında delegeliğin "teknik bir görev" olarak kalacağını, her üyenin ilçe başkanını, il başkanını ve genel başkanı doğrudan seçeceğini açıklamıştı (Diken). Kurultayda da mahalle, ilçe ve il meclislerinin kurulacağı söylendi (Canlı Gaste).

Bunu küçümsemeyelim. Türkiye'de delege sisteminin parti aygıtlarını nasıl kapalı oligarşilere dönüştürdüğü biliniyor ve 600 bini aşan üyenin sandığa gitmesi, toplumdaki siyasal enerjinin bir göstergesi. Evrensel'de Barış Avşar'ın yazdığı gibi, bu model "halksız siyaset" aklına karşı bir fırsat olarak görülebilir (Evrensel).

Ama sınıf açısından şu soruyu sormak gerekiyor: Üye neye karar veriyor?

  • Genel başkanlık ön seçimi tek adaylıydı.
  • Kurultayda genel başkan geçerli oyların tamamını aldı.
  • Parti Meclisi blok listeyle seçiliyor ve bu liste genel başkan tarafından hazırlanıyor.
  • Program, kurultay tartışmasından değil, genel merkezden geldi ve büyük ölçüde eski CHP programının özetidir (Sözcü).

Yani üye, liderleri onaylıyor ama politikayı belirlemiyor. Doğrudan oy, tartışmanın ve alternatif programların yarıştığı bir düzlem yoksa, demokrasiyi değil plebisiti büyütür. Plebisit ise siyaseti liderin şahsında toplar: şarkılar, şiir, "Özgür gelecek" pankartları bu kişileştirmenin estetiğidir.

Burada Sırbistan'daki öğrenci hareketinin plenum modelini ve Örgütlenme 2.0 önerimizi hatırlatalım. Gerçek katılım, oy vermekle değil, karar sürecine sahip olmakla ölçülür: delegenin geri çağrılabilirliği, gündemin tabandan kurulması, programın tartışarak yazılması ve en önemlisi iş yerinde, mahallede, okulda kalıcı örgütlülük. Seçim dönemlerinde açılıp kapanan bir "mahalle meclisi", sınıfın kendi meclisi değildir.


Geçmişin Ağırlığı: CHP Geleneğinin Sınıfsal Kısa Tarihi

YENİ Parti "yeni" adını taşısa da, kurultay salonu bir süreklilik iddiasıyla dolu: önceki genel başkanların fotoğrafları, divanda Karayalçın, Altan Öymen'in anılması. Bu sürekliliği sınıfsal bir gözle izlemek, bugünkü vaatlerin sınırlarını anlamanın en kısa yoludur.

1923-1946: Devlet Eliyle Burjuvazi

Tek parti döneminde CHP, ulusal bir burjuvazi yaratmayı devletin görevi saydı. Devletçilik, özel sermayenin yetersiz kaldığı alanlarda devletin yatırım yapması ve bu birikimi zamanla özel ellere aktarması anlamına geliyordu. 1936 İş Kanunu grevi yasakladı. 1942 Varlık Vergisi, gayrimüslim burjuvazinin mülksüzleştirilip Müslüman-Türk burjuvazisine servet aktarımının aracı oldu. Köy Enstitüleri gibi ilerici deneyler de bu dönemin ürünüydü, ama çok partili hayata geçişte ilk feda edilenler arasında yer aldılar. Cumhuriyet temel bilgi kılavuzunda bu dönemi ayrıntılı anlattık.

1960'lar-1970'ler: "Ortanın Solu" ve Ecevit Umudu

1965'te "ortanın solu" söylemi, yükselen işçi hareketine ve TİP'in Meclis'e girişine verilen bir yanıttı: sosyalizme kayabilecek tabanı sosyal demokrasiyle tutmak. 1970'lerde Ecevit, "toprak işleyenin, su kullananın" sloganıyla milyonlarca emekçinin umudu oldu ve 1977'de CHP yüzde 41 oy aldı. Ama 1978'de kurulan Ecevit hükümeti, kriz derinleşince IMF'yle stand-by anlaşmasına gitti ve kemer sıkma paketlerini uyguladı. Kriz anında sosyal demokrasinin seçtiği taraf, sermayenin istikrar programı oldu. Ardından 24 Ocak kararları ve onları uygulamak için gelen 12 Eylül geldi. 12 Eylül Dosyası bu zinciri anlatıyor.

1990'lar: Koalisyon ve 5 Nisan

12 Eylül sonrasında sosyal demokrat gelenek SHP çatısında toplandı. 1991'de kurulan DYP-SHP koalisyonu, 1994 krizinde 5 Nisan kararlarını uyguladı: devalüasyon, ücretlerin dondurulması, özelleştirmenin hızlandırılması, kamuda işten çıkarmalar. O dönemin SHP Genel Başkanı ve Başbakan Yardımcısı Murat Karayalçın'dı. Bugün YENİ Parti kurultayına başkanlık eden de o.

Bunu kişisel bir suçlama olarak söylemiyoruz. Söylediğimiz şu: Bu gelenek, sermayenin krizine yanıt vermek zorunda kaldığı her tarihsel anda, krizin bedelini emekçiye ödeten programları uyguladı. Çünkü sermaye düzeni içinde kalan bir siyaset için krizde başka bir yol yoktur.

2000'ler-2026: Millet İttifakı'ndan Türkiye İttifakı'na

Kılıçdaroğlu döneminde CHP, merkez sağa açılımı stratejinin merkezine koydu ve 2023'te Altılı Masa'yla seçime girdi. Özel döneminde 2024 yerel seçim başarısı geldi. Ama CHP'li belediyelerde yaşanan ücret ve toplu sözleşme uyuşmazlıklarında, bu belediyelerin işveren olarak tutumu, sosyal demokrasinin "işveren" olduğunda nasıl davrandığını da gösterdi. YENİ Parti programı da soL'daki bir başka analizin vurguladığı gibi, eski CHP belgelerinden çok Altılı Masa mutabakatının izlerini taşıyor (soL).

Kurmayların daha kuruluş aşamasında partinin "sol" değil, "Türkiye İttifakı" çizgisinde konumlanacağını söylemesi de bu tarihin doğal devamıdır (soL).


Bugünün Haritası: Burjuvazinin İki Projesi

YENİ Parti'yi anlamak için Türkiye'deki rejim krizini sınıfsal olarak okumak gerekiyor.

Birinci proje, Cumhur İttifakı'nın projesidir. Yargıyı, medyayı ve kamu kaynaklarını tek merkezde toplayan, sermayenin bir kesimini devlet ihaleleri, kamu-özel iş birliği garantileri ve fon düzenekleriyle zenginleştiren, muhalefeti mahkemeler eliyle biçimlendiren bir yönetim. Fon krizi, bu modelin içeriden bilgiyle nasıl kar ettiğini gösterdi.

İkinci proje, AKP sonrası restorasyon projesidir. Hukukun öngörülebilirliği, kurumların yeniden işlerliği, AB çapası, "liyakatli" ekonomi yönetimi. Bu, sermayenin AKP'nin keyfiliğinden zarar gören, uluslararası sermayeyle eklemlenmesini derinleştirmek isteyen kesiminin ihtiyacıdır. YENİ Parti, bu projenin bugünkü en güçlü taşıyıcısıdır.

İki proje arasındaki çatışma gerçektir ve demokratik haklar açısından önemlidir. Ama ikisi de aynı soruyu sormaz: Üretilen zenginlik kimin? İkisi de bölüşüm sorusunu sermayenin kar oranına dokunmadan yanıtlamaya çalışır. Birincisi bunu yoksulluğu yardım ağlarıyla yöneterek, ikincisi bütçe üzerinden sosyal transferlerle yapar.

ABD seçim sonuçlarını değerlendirirken Demokratların neden bir alternatif olamayacağını anlatmıştık. Benzer bir mantık burada da işliyor: Faşizan bir sağa karşı kurulan liberal-sosyal demokrat cephe, iktidara geldiğinde çoğu zaman o sağın doğmasına yol açan koşulları, yani güvencesizliği, ücret baskısını ve sermayenin serbest dolaşımını yeniden üretir. Sonra öfke yeniden sağa akar. Bu döngüden çıkmanın yolu daha iyi bir merkez değil, örgütlü bir sınıf siyasetidir.


Neden Sınıfa Yanıt Olamaz?

Buraya kadar söylediklerimizi beş başlıkta toplayalım:

1. Mülkiyet sorusunu sormuyor. Programda "kamu yararı" ve "planlı ekonomi" kavramları var, ama üretim araçlarının mülkiyetine, sermayenin yatırım kararları üzerindeki tekeline, finans sektörünün denetimine dair bir öneri yok. Mülkiyete dokunmayan bir "kamuculuk", kamuyu sermayenin hizmetinde tutmaya devam eder.

2. Bölüşümü bütçeye havale ediyor. Asgari ücret artışının "devlet desteğiyle" karşılanması, emekli aylıkları, temel gelir; hepsi kamu bütçesinden finanse edilecek. Sermayenin vergilendirilmesi, kurumlar vergisinin artırılması, servet vergisi, teşviklerin kaldırılması kurultay kürsüsünde açıkça yer almadı. Bu durumda sosyal transferlerin faturası yine ücretlilere çıkar.

3. Sınıfı seçmen olarak örgütlüyor, sınıf olarak değil. Parti, işçiyi oy vermeye ve üye olmaya çağırıyor. Ama iş yerinde örgütlenmeye, sendikalaşmaya, grev hakkının fiilen kullanılmasına dair bir çağrı yok. İşçi sınıfının kendi örgütlerini değil, partinin seçim makinesini güçlendiren bir mobilizasyon bu.

4. Ortak paydayı millet olarak kuruyor. "Türk milletinin yeni partisi" formülü, sınıf karşıtlıklarını millet birliği içinde eritiyor. Bu, emekçinin "kendi" patronuyla aynı safta olduğu yanılsamasını besler.

5. Uluslararası eksende emperyalist sisteme eklemleniyor. AB üyeliği, Batı ittifakı ve savunma sanayii vurgusu, Türkiye'nin dünya kapitalizmindeki yerini sorgulamıyor, daha iyi bir konum arıyor.


Karşılaştırma: YENİ Parti'nin Önerdiği ve Sınıfın İhtiyacı

YENİ Parti kurultayında öne çıkanİşçi sınıfının bağımsız gündemi
Asgari ücreti açlık sınırının üstüne çıkarmak, artışı devlet desteğiyle karşılamakAsgari ücreti işçi örgütleriyle belirlemek, artışı sermayenin karından karşılamak, vergisiz asgari ücret
Dolaylı vergileri düşürmek, ilk dilimi yükseltmekServet vergisi, kurumlar vergisinin artırılması, sermayeye teşviklerin kaldırılması
Temel Vatandaşlık GeliriÇalışma süresinin ücret kaybı olmadan kısaltılması, kamusal istihdam, güvenceli iş
Programda grev hakkı cümlesiGrev yasaklarının ve ertelemelerin kaldırılması, genel grev ve dayanışma grevi hakkı
Kürsüde yokTaşeronun kaldırılması, kıdem tazminatına dokunulmaması
İSG tedbirlerini yazılı hale getirmekİşçinin tehlikeli işi durdurma hakkı, örgütlü işçi denetimi, iş cinayetlerinde patron sorumluluğu
Otoyolların kamuya kazandırılmasıKamu-özel iş birliği garantilerinin iptali, stratejik sektörlerin toplumsal mülkiyete alınması
"Liyakatli kadrolar"Kamu yönetiminin emekçilerin denetimine açılması
Üyenin doğrudan oyu, blok listeGeri çağrılabilir delegeler, tabandan kurulan gündem, iş yeri örgütlülüğü
"Türk milletinin yeni partisi"Halkların eşitliği, sınıf kardeşliği
AB tam üyelik, Batı ittifakı, savunma sanayiiEmperyalist bloklardan bağımsızlık, silahlanma yerine sosyal harcama

Peki Ne Yapmalı? Somut Görevler

Eleştiri, kendi ödevlerimizi tanımlamıyorsa eksik kalır. YENİ Parti'nin sınıfa yanıt olamaması, sınıfın yanıtsız kalacağı anlamına gelmek zorunda değil. Yanıtı biz üretmezsek kimse üretmeyecek.

  1. Demokratik haklar mücadelesinde ilkeli dayanışma. Butlan, kayyım, tutuklama, sansür karşısında her muhalefet kesimiyle yan yana durmak; ama bu yan yana duruşu, sınıf talepleriyle birlikte ve kendi bayrağımızla yapmak.
  2. Asgari ücret tartışmasını sınıf ekseninde kurmak. Aralık ayına giden asgari ücret sürecinde "artışı kim öder?" sorusunu merkeze koymak. Devlet desteği formülünün sermaye sübvansiyonu olduğunu iş yerlerinde anlatmak.
  3. Sol partilerin ortak eylem zemini. Kurultaya temsilci gönderen EMEP ve SOL Parti'den TİP'e kadar sol partilerin, Kurtuluş Bildirgesi tartışmasında önerdiğimiz gibi, grupçuluğu aşan bir ortak sınıf programı etrafında buluşması. TİP Dosyası'nda sorduğumuz "kitle mi, sınıf mı" sorusu, bugün bütün sol için geçerli.
  4. Seçim takvimine değil, örgüt takvimine göre çalışmak. Meydan yetmez yazısında söylediğimiz gibi, kitle hareketi kalıcı örgüte dönüşmezse bir sonraki seçimde başkasının hanesine yazılır. İşyeri komiteleri, mahalle dayanışma ağları, sendikalaşma kampanyaları.
  5. YENİ Parti tabanındaki emekçilerle konuşmak. 600 bin üyenin büyük bölümü işçi, emekli, işsiz genç. Onları "kandırılmış" diye küçümsemek değil, kendi talepleriyle partinin programı arasındaki mesafeyi birlikte görmek. Örnek sorular: Asgari ücret artışını kim ödeyecek? Taşeron kalkacak mı? Grev ertelemeleri bitecek mi?
  6. Parti Meclisi listesini ve ilk icraatları izlemek. Ekonomi kurmaylarının kim olduğu, YENİ Parti belediyelerinin toplu sözleşmelerde nasıl davrandığı ve bütçe görüşmelerindeki tutum, sözlerden daha öğreticidir.
  7. Teknoloji ve emek gündemini siyasete taşımak. Yapay zeka, platform emeği, algoritmik yönetim ve dijital gözetim, hiçbir burjuva partisinin programında sınıf sorunu olarak yer almıyor. Gig ekonomisi dosyamızda ve fabrikadaki dijital gözetim yazımızda olduğu gibi, bu alanı sınıf siyasetinin gündemine biz koymalıyız.

Sevgili Genç Yoldaşlar

Ankara Arena'daki coşkuyu küçümsemeyin. O salonda ve dışında, AKP'nin yirmi yılı aşkın yönetiminden bunalmış, çocuğunun geleceğini göremeyen, kirasını ödeyemeyen milyonlarca insanın umudu vardı. O umut gerçektir ve saygıyı hak eder.

Ama umut bir programın yerini tutmaz. Tarih bize defalarca gösterdi ki, sermaye düzenine dokunmayan her umut, iktidara geldiğinde ilk krizde bedeli yine aynı insanlara ödetir. 1978'de de, 1994'te de böyle oldu. Bunu söylemek karamsarlık değil, öğrenmektir.

Bizim işimiz, o umudu küçümsemek değil, ona bir sınıf zemini kazandırmaktır. Bir partiye oy vermekle bir sınıfın kendi kaderini eline alması arasındaki farkı anlatmaktır. Fabrikada, ofiste, depoda, kampüste, mahallede kendi örgütümüzü kurmadıkça, her "yeni" tabela bizi eskinin içinde tutacak.

Yenilenmesi gereken bir parti değil, siyasetin kendisi. Ve o yenilenme, kürsüden değil, örgütlü emekçinin kendi meclisinden gelecek.

Daha güzel bir gelecek için, örgütlü ve inatla.


Kaynaklar

Kurultay haberleri
Kuruluş süreci ve program
Değerlendirmeler
Bilgi Müşterekleri'nden ilgili yazılar

Bu yazı CC BY-SA 4.0 lisansıyla yayımlanmıştır.

İlgili Başlıklar

Haber Bülteni Aboneliği