Bilgi Müşterekleri
AnasayfaKonularDizilerHakkımızdaKılavuzlarPopüler İçeriklerİletişim

Teknolojide Haftanın Sınıfsal Gelişmeleri — 13–19 Ekim 2026

Kâr Bizden, Karar Onlardan

40 dk okumaYazar: Oğuz Demirkapı
Dizi:Teknolojide Haftanın Sınıf Mücadelesi(2. yazı / 2)
Teknolojide Haftanın Sınıfsal Gelişmeleri — 13–19 Ekim 2026

Teknolojide Haftanın Sınıf Mücadelesi

13–19 Ekim 2026

Dizi notu: Her pazartesi, bir önceki haftanın teknoloji dünyasında sınıfı ilgilendiren gelişmelerini derliyoruz. Her başlığa üç soruyla bakıyoruz: Ne oldu? Sınıfsal anlamı ne? Bizim için neden önemli? Haberi değil, haberin arkasındaki ilişkiyi görmeye çalışıyoruz. Bu, dizinin ikinci sayısı; ilk sayıya buradan ulaşabilirsiniz. Geçen hafta "izleyeceğiz" dediğimiz başlıkların akıbetini de bu sayıda aktarıyoruz.

Teknolojide Haftanın Sınıfsal Gelişmeleri — Sayı 2 · 13–19 Ekim 2026

Önce Kısa Özet

Sevgili Genç Yoldaşlar,

Bu haftanın on beş gelişmesini tek bir cümleye sığdırmak gerekirse şunu söyleriz: Yapay zekâ kârı büyüdükçe, o kârın kime ait olduğu sorusu da büyüyor ve sermaye bu soruya her yerde aynı yanıtı veriyor: "Size değil." Tayvan'daki çip işçisi kârdan pay istiyor, hükümet "uzlaşın" diyor. ABD'deki oyun emekçisi sendika kuruyor, şirket "tarafsız değiliz" diyor. Oregon'da halk veri merkezine suyunu ve elektriğini vermek istemiyor, Amazon siyasetçilere bağış yapıyor. Türkiye'de ise devlet, sosyal medyaya girişi e-Devlet kimliğine bağlıyor ve muhalif hesapları birer birer karartıyor.

Kısaca haftanın tablosu:

Asya — kâr payı cephesi

  • Tayvan: Micron sendikaları, faaliyet kârının %15'ini isteyerek bugün (19 Ekim) Taipei'de Ketagalan Bulvarı'nda toplanıyor. Cumhurbaşkanı Lai, şirketin yeni fabrikasının açılışında tarafları "samimi müzakereye" çağırdı.
  • Güney Kore: Samsung Biologics sendikası da kârın %15'ini istiyor. Mahkeme, grevde bile dokuz üretim sürecinin tam kadroyla çalışmasına hükmetti.

İşten çıkarmalar — "yapay zekâ" ve "disiplin" dili

  • Netflix yaklaşık 1.000 kişiyi, Kroger üç yılda 3.000 kurumsal çalışanını çıkarıyor. Wipro'nun kadrosu bir çeyrekte 6.716 kişi azaldı. YZ veri platformu Mercor en az 50 çalışanını çıkardı; bazıları binadan güvenlik eşliğinde çıkarıldı.

ABD ve Avustralya — örgütlenme cephesi

  • Wizards of the Coast: D&D ve Studio X ekiplerinin sendikasını gönüllü olarak tanımayı reddetti. Bu yıl ikinci kez.
  • Activision: Kalite güvence (QA) test emekçileri, Call of Duty'nin yeni oyununun çıkışından günler önce grev yetkisi aldı. Talepleri arasında "yapay zekâ kullanımına sınır" da var.
  • AEMO: Avustralya enerji piyasası operatörünün mühendisleri eylemleri genişletti. İkinci bir sendika da grev oylamasına gidiyor.
  • Platform işçileri: Londra'da uygulama sürücüleri Uber'in sürücüsüz araç denemelerini protesto etti. Lagos'ta Bolt ve inDrive sürücüleri süresiz kontak kapattı.

Mekânda ve toplumda — altyapının ve gözetimin bedeli

  • Oregon: Vali, veri merkezlerine yeni çevre izni verilmesini Temmuz 2027'ye kadar durdurdu. ABD'de ara seçimde 8 eyalette en az 39 yerel veri merkezi oylaması var.
  • Batam ve Hindistan: Batam'da (Endonezya) musluklarından aylardır su akmayan halk bir veri merkezi parkının kapısını kapattı. Hindistan, veri merkezlerinin elektrik faturalarını yükseltmemesi için bir politika hazırlayacağını açıkladı.
  • Gartner: Yapay zekâ altyapı harcamalarını "sürdürülemez" buldu. Borçla finanse edilen balonun söndüğü yerde faturayı kimin ödeyeceği sorusu masaya geldi.
  • Gözetim: Amazon'un işçilerin Reddit paylaşımlarına kadar izlediği "Atlas" modeli Avustralya Senatosu'nda soruldu. Flock Safety üzerindeki iki partili baskı sürüyor.
  • ABD göçmen emeği: Microsoft, sekiz teknoloji ve hizmet şirketinin yeşil kart başvurularının askıya alınmasına itiraz etti.

Türkiye

  • Yaş doğrulama yönetmeliği: 1 Kasım'da yürürlüğe giriyor. İFÖD'e göre bu düzenleme sosyal medyadaki anonimliği bitiriyor.
  • Sansür: Halk TV'ye kayyum atandı ve kanalın bütün sosyal medya hesapları erişime kapatıldı. TİP'in 582 bin takipçili X hesabı ve gazeteci Bahadır Özgür'ün hesabı da engellendi.
  • Motokuryeler: İstanbul'da fırtına gerekçesiyle 33 saat çalışamadılar. Bursa'da motokurye Mehmet Açık 56 günlük yaşam mücadelesini kaybetti.

Aşağıda önce bu hafta bizim yayımladığımız teknoloji yazılarını kısa özetleriyle hatırlatıyoruz, sonra her gelişmeyi ayrıntılı açıyoruz. En sonda bu gelişmelerin ortak sınıfsal anlamını dört eksende topluyor, gelecek haftanın izleme listesini ve bize düşen somut görevleri sıralıyoruz.

Bu Hafta Bilgi Müşterekleri'nde: Teknoloji Yazılarımız

Haftanın gündemini yalnızca derlemedik, yazdık da. 13–19 Ekim arasında yayımladığımız teknolojiyle ilgili on altı yazıyı üç başlıkta topladık. Kaçırdıysanız buradan başlayabilirsiniz.

Yapay zekâ, emek ve mülkiyet
  • Kimse Kovulmadı, Kadrolar Eridi (18 Ekim) — Yale'deki büro ve teknik işçilerin sendikası Local 34'ün "Yapay Üniversite" raporunu tanıttık. Yale 2024'te yapay zekâya 150 milyon dolar ayırdı. Sendikanın üye sayısı ise Nisan 2025'te 4.112 iken Ağustos 2026'da 3.933'e indi. Kimse kovulmadı; boşalan kadrolar doldurulmadı ve sözleşmedeki 90 günlük bildirim yükümlülüğü yerine getirilmedi. Bu "pasif otomasyona" karşı aynı ücretle kısa çalışma talebini ve Türkiye'deki bilişim emekçileri için bir örgütlenme önerisini tartıştık.
  • Işıkları Kapalı Fabrikanın Sahibi Kim? (18 Ekim) — Alphan Manas, yapay zekâ ve robotların ücret gelirini eriterek kapitalizmi 2040'lara doğru bitireceğini ve devletin üretim sermayesine azınlık ortağı olması gerektiğini savunuyor. Yanıtımız: soru doğru ama değeri yalnızca canlı emek yaratır ve kapitalizmin sonunu takvim değil sınıflar arası güç dengesi belirler. Türkiye Varlık Fonu ve İsveç'teki Meidner planının akıbeti, sessiz ortaklığın yetmediğini gösteriyor.
  • Burjuvazi Teknolojiyle Zaman Kazanıyor, Kapitalizmi Biz Gömeceğiz (13 Ekim) — Fikret Başkaya'nın "teknoloji kapitalizmi kurtaramaz" tezini benimseyip ileri taşıdık. Palantir'in ICE için geliştirdiği platformu, veri merkezlerinin artan enerji tüketimini ve "gereksizler sınıfı" distopyalarını ele aldık. Vardığımız yer: kapitalizmi teknoloji değil, örgütlü emek sona erdirir.
  • Uzaylıyı Gören Göz, Sahibini Görmeyen Göz: Geoffrey Hinton Ne Yapmaya Çalışıyor? (16 Ekim) — Hinton'un Guardian röportajını ve yapay zekânın insanlık için yüzde 10–20 felaket riski taşıdığı uyarısını okuduk. Bize göre sorun makinenin doğasında değil mülkiyette: insanlığın ortak birikimiyle kurulan sistemler birkaç şirketin elinde olduğu için bize "uzaylı" gibi görünüyor. Hinton çözümü bilim insanlarının vicdanında ve devlet düzenlemesinde arıyor, işçilerin örgütlenmesini hesaba katmıyor.
  • Kafesin Anahtarı Kimde? (14 Ekim) — 406 bilim insanının siber yetenekli yapay zekâ modellerinin internetten yalıtılmasını ve uluslararası bir denetim kurumu kurulmasını isteyen mektubunu sınıf gözüyle okuduk. Mektup olayları teknik bir eksiklik olarak görüyor. Oysa bir OpenAI ajanının Avustralya'nın Medicare portalına izinsiz girmesi ve olayın yaklaşık 84 gün sonra bildirilmesi, kâr ve gizlilik baskısının sonucu. Denetim masasında emekçiler ve halk da olmalı.
  • Ortak Ürün, Ortak Mülk Olmadan Ortak Olmaz (15 Ekim) — Cengizhan Kaptan'ın açık kaynak alternatifler yazısına yoldaşça bir yanıt. Açık kaynak tek başına müşterek yaratmaz; mülkiyet ve altyapı olmadan kod yeniden çitlenebilir. Açık kaynağın şirketlere sağladığı değer 8,8 trilyon dolar olarak hesaplanıyor, buna karşılık bakımcıların yüzde 60'ı ücret almıyor. Copyleft lisans, kamusal ya da kooperatif altyapı ve bakımcı emeğinin karşılığı birlikte kurulmalı.
  • Odak 2026'ya Davet ve Bizim Başvurumuz (15 Ekim) — Özgür Yazılım Derneği ve Hackerspace İstanbul'un 13 Aralık'ta Kadıköy'de düzenleyeceği Odak 2026'ya "Bilgi Müşterekleri Nedir? Halkın Verisinden Halkın Modeline" konuşmasıyla başvurduk. Konferans ücretsiz; konuşma önerileri 22 Kasım'a kadar alınıyor. Siz de başvurun.
  • Demir Küçükaydın'ı Genç Yoldaşlara Anlatmak (18 Ekim) — Hücreden bloğa, Kıvılcımlı'dan robotlara bir devrimci ömür. Teknoloji açısından öne çıkanlar: robotların değer üretemeyeceği tezi, Bitcoin'in ekonomi politiği, 2018'de seçim güvenliği için blok zinciri önerisi ve kitabını açık lisansla yayımlaması.
  • Yeniden Basılan İnsan: Mickey 17'yi İzlemeden Önce Bilmeniz Gereken Felsefe (16 Ekim) — Kültür köşemiz. Kopyalanabilir işçi distopyası üzerinden kimlik, ölüm ve harcanabilir emek. Makine yeni, zincir eski.
Gözetim, sansür ve dijital haklar
  • Tabağı Boş, Hesabı Kayıtlı (17 Ekim) — 1 Kasım'da yürürlüğe girecek yaş doğrulama yönetmeliği, çocukları korumaktan çok bütün kullanıcıları e-Devlet üzerinden doğrulayan bir gözetim altyapısı kuruyor. "Çocuk" gerekçesini, iktidarın çocuk politikasıyla yan yana koyduk. Ücretsiz okul yemeği yalnızca yaklaşık 1 milyon öğrenciye veriliyor. Türkiye çocuk yoksulluğunda Avrupa'da birinci. Son eğitim yılında en az 95 çocuk işçi iş cinayetinde öldü. (Ayrıntı: aşağıda 13. başlık.)
  • İkinci Sandığın Anahtarı Kimde? (17 Ekim) — Folha'nın sızıntılarına göre Meta, Brezilya'daki ikinci tur öncesinde Lula kampanyasının erişimini kısıttı ve Flávio Bolsonaro'yu öne çıkardı. Kampanyanın tek günde yaklaşık 1,3 milyon kişiye ulaşamadığı iddia ediliyor. Türkiye'de ise devletin kararlarını platformun uyguladığı bir ittifak var. Yaklaşan seçim öncesinde erişim engellerini, e-Devlet kimliklendirmesini ve yapay zekâ sahteciliğini konuştuk. "Kasıt aramak, mülkiyet sorusunu sormamanın en kibar yoludur."
  • Ekranı Kim Kararttı? (14 Ekim) — Halk TV'ye kayyum atanmasının süreci, gerekçesi ve sınıfsal okuması. Can Holding ve TELE1'den sonra üçüncü büyük medya el koyması. Asıl bedeli medya emekçileri ödüyor; alacakların belgelenmesini ve sendikal örgütlenmeyi önerdik.
  • TİP'in Hesaplarına Erişim Engeli Neden Bambaşka Bir Kategoridir? (14 Ekim) — Mülk ve mali suç üzerinden yürüyen Halk TV kayyumundan farklı olarak, burada sansür doğrudan siyasal temsile yöneliyor ve Anayasa'nın 69. maddesindeki kapatma davası yolu atlanıyor: dava açmadan bir partinin sesini kesmek.
  • Sınıfın Gözü, Kulağı, Yüreği: Bahadır Özgür (16 Ekim) — Haberi yazan içeride, vurgunu yapan dışarıda. Fon soruşturmasını haberleştiren gazetecinin gözaltısı, sınıfın bilgi alma hakkına yönelik bir saldırı.
  • Murat Ağırel ve İsmail Saymaz'ın Ev Hapsi (13 Ekim) — Hukuksuzluğun anatomisi ve elektronik kelepçenin bilinmeyenleri. Bilekteki verici, evdeki baz ünitesi ve 7/24 izleme merkezi: soru soranı caydırmak için kullanılan bir gözetim teknolojisinin teknik anatomisini anlattık.
Göçmen teknoloji emeği
  • Kelepçe Değişir, Zincir Aynı Kalır (13 Ekim) — Trump Amerikası'nda çalışma rejiminin sınıfsal haritası: H-1B, yeşil kart ve "Gold Card". Emek piyasası üç katmana ayrılıyor: parayla oturum alan sermaye sahibi, işverene kelepçeli diplomalı göçmen ve korkuyla çalışan belgesiz işçi. (Ayrıntı: aşağıda 12. başlık.)

Haftanın Tablosu: Sermayenin Dili, Emeğin Sorusu

GelişmeSermayenin diliEmeğin sorusu
Micron Tayvan, %15 kâr payı talebi"Ekibimize değer veriyoruz", "tek seferlik rekor ikramiye"Yapay zekâ çiplerinin kârını biz üretiyorsak, neden bahşiş gibi tek seferlik?
Samsung Biologics'e mahkeme kısıtı"Üretim sürekliliği", "kritik süreçler"Grevde de tam kadro çalışmak zorundaysak, grev hakkı neye dönüşür?
Netflix, Kroger, Wipro, Mercor"Disiplin", "iş akışlarını yeniden tasarlamak", "küçük ve hızlı ekipler"Verimlilik artışı neden hep işten çıkarma olarak geri dönüyor?
Wizards of the Coast"Sendikalaşma konusunda tarafsız değiliz"Yapay zekânın yaratıcı işimize nasıl gireceğine biz karar veremeyecek miyiz?
Activision QA grev yetkisi"Pazarlık sürüyor"İki yıldır sözleşmesiz çalışan biz miyiz, yoksa şirket mi?
AEMO eylemleri"Çalışanların yalnızca %5'i", "Fair Work yollarına başvururuz"Elektrik şebekesini ayakta tutan yazılım emeğinin pazarlık gücü ne kadar?
ADCU ve sürücüsüz Uber"Geleceğin ulaşımı", "güvenlik"Direksiyonu algoritma tutarken hukuki sorumluluk neden hâlâ bizde?
Oregon moratoryumu"Binlerce iş kaybı", "aniden çıkarıldı"Elektrik ve su kimin önceliği: hane mi, hiper ölçekli veri merkezi mi?
Batam su protestoları"Kuraklık, El Niño"Musluğumuz kuruyken neden yanımızda veri merkezi kampüsü büyüyor?
Gartner balon uyarısı"Altyapı yatırımı", "yeni bulutlar"Balon söndüğünde zarar yazılan trilyonları kim ödeyecek?
Amazon "Atlas", Co-op çağrı puanlama"İşgücü sorunlarını erken görmek", "kalite"Patron kendi paylaşımlarımızı izliyorsa, örgütlenmek nasıl mümkün olur?
PERM askıya alma"Önce Amerikalı işçi"Göçmen mühendisi yerli işçiye karşı kullanan aynı patron değil mi?
Yaş doğrulama yönetmeliği"Çocukları korumak"Çocuğu korumak için neden herkesin kimliği devlete bağlanıyor?
Halk TV, TİP, Bahadır Özgür"Yolsuzluk soruşturması", "5651/8-A"Haberi yapanı, paylaşanı, yayımlayanı susturmak kimin işine yarar?
Motokurye yasağı, Mehmet Açık"Vatandaşın güvenliği"Çalışamadığımız günün parasını ve yolda ölen arkadaşımızın hesabını kim verecek?

I. Üretim Hattında: Yapay Zekâ Kârı Kimin?

1. Micron Sendikaları Bugün Taipei'de: Yapay Zekâ Belleğinin Kârından %15

Tarih: 6–19 Ekim 2026 · Bölge: Tayvan · Konu: Yarı iletken, kâr paylaşımı

Ne oldu? Geçen hafta Taoyuan'daki Micron sendikasının grev yetkisi aldığını yazmıştık. Ayrıntılar netleşti: oy sayımı 6 Ekim'de yapıldı. Sendikanın 2.258 üyesinden 2.012'si oy kullandı, 1.994'ü "evet" dedi. Bu, kullanılan oyların yaklaşık %99'u, tüm üyelerin %88'i demek. Taoyuan ve Taichung'daki iki sendikanın ana talebi, Micron Tayvan'ın faaliyet kârının %15'inin üç ayda bir çalışanlara dağıtılması. Şirket Eylül'de kişi başı tek seferlik 1 milyon Tayvan doları (yaklaşık 31.650 ABD doları) ikramiye önermişti. Sendika bunu reddetti: istenen bir kerelik ödeme değil, kalıcı bir paylaşım düzeni.

Micron yönetim kurulu 8–9 Ekim'de toplandı ve ortaya bir paylaşım planı çıkmadı. Bunun üzerine sendikalar üyelerini 19 Ekim'de izin alıp Taipei'deki Ketagalan Bulvarı'nda toplanmaya çağırdı. Sendika bunun "grev değil" olduğunu söylüyor. Ancak grev tarihi belirlenmiş değil ve kısa mesajla duyurulacak bir "ani grev" ihtimali dışlanmıyor. Taichung sendikasının arabuluculuk görüşmesi 22 Ekim'de.

15 Ekim'de Cumhurbaşkanı Lai Ching-te, Micron'un Taichung'daki yeni ileri paketleme ve test tesisinin açılışında konuştu. Tarafları "samimi biçimde müzakereye" çağırdı ve hükümetin yüksek bant genişlikli bellek (HBM) Ar-Ge'sine destek verdiğini hatırlattı. Aynı törende Micron'un genel müdürü Manish Bhatia, yeni fabrikanın 2027 kapasitesinin şimdiden satıldığını söyledi. Micron'un Tayvan'da yaklaşık 15.000 çalışanı var ve şirket adaya 1,6 trilyon Tayvan dolarından (yaklaşık 49 milyar ABD doları) fazla yatırım yaptığını açıklıyor.

Sınıfsal okuma: Bu sahnede bütün sınıf ilişkisi tek bir törende görünüyor. Aynı kürsüde şirket, kapasitenin iki yıl sonrasına kadar satıldığını, yani kârın garanti olduğunu ilan ediyor. Devlet de hem şirketin Ar-Ge'sini sübvanse ettiğini söylüyor hem de işçilere "uzlaşın" diyor. Yapay zekâ patlamasının en somut kârı, bellek çipi gibi fiziksel bir üründe ve onu üreten emekte kristalleşiyor. Sendikanın %15 talebi, bu kârın "piyasanın" değil üretimin eseri olduğunu söylüyor. Tek seferlik ikramiye ise sermayenin klasik hamlesi: kârı paylaşmak yerine bir kere ödeyip ilişkiyi değiştirmemek. Bir kere verilen para yarın geri alınabilir; kural ise kalıcıdır.

Bizim için neden önemli? "Yapay zekâ işleri yok edecek" tartışmasının öbür yüzü burada: yapay zekâ, onun maddi altyapısını üreten işçilere muazzam bir pazarlık gücü de veriyor. Tedarik zincirinin darboğazında çalışan işçi, örgütlüyse kârdan pay alabilir. Bizim yazılımcılarımız, veri merkezi teknisyenlerimiz, ağ mühendislerimiz de bu zincirin bir halkası. Bugünkü mitingin sonucunu gelecek sayıda aktaracağız.

2. Samsung Biologics: Grevde de Tam Kadro mu?

Tarih: 16 Ekim 2026 (karar), 18 Ekim (haber) · Bölge: Güney Kore · Konu: Grev hakkı, kâr paylaşımı

Ne oldu? Seul Yüksek Mahkemesi'nin Incheon dairesi, Samsung Biologics'teki olası grevde dokuz üretim sürecinin normal kadroyla sürdürülmesine hükmetti. Sendika, faaliyet kârının %15'i oranında bir ikramiye havuzu ve doğrudan Samsung Electronics ile pazarlık istiyor. 26 Ekim'den itibaren üç haftalık bir grev planlanıyordu, tarih değişebilir.

Sınıfsal okuma: Samsung Biologics bir biyoteknoloji şirketi, çip üreticisi değil. Ama talep aynı: %15. Kore'de SK hynix'in kârın %10'unu dağıtan bir düzeni zaten var. Doğu Asya'nın yüksek teknoloji işçileri, ayrı ayrı şirketlerde aynı formülde buluşuyor: kârın sabit bir yüzdesi emeğe. Mahkemenin kararı ise grev hakkını kâğıt üzerinde bırakıp üretimi sürdürmenin hukuki yolu. "Kritik süreç" tanımı genişledikçe grev bir hak olmaktan çıkıp sembolik bir gösteriye dönüşür.

Bizim için neden önemli? Türkiye'de de "genel sağlığı ve millî güvenliği bozucu" gerekçesiyle grev yasakları ve ertelemeleri tanıdık. Teknoloji sektöründe "kritik altyapı" kavramı genişledikçe aynı silahın bilişim işçisine de çevrileceğini öngörmek zor değil. Grev hakkı savunmasını bugünden bilişimi de kapsayacak biçimde düşünmeliyiz.

3. İşten Çıkarmaların Dili: "Disiplin", "Yeniden Tasarım", "Küçük Ekipler"

Tarih: 12–16 Ekim 2026 · Bölge: ABD, Hindistan · Konu: İstihdam

Ne oldu?

  • Netflix (14 Ekim): Yaklaşık 1.000 kişiyi, yani küresel çalışanlarının %6'sını çıkarıyor. Kesintiler en çok ürün, teknoloji, hukuk ve insan kaynakları ekiplerini vuruyor. Eş-CEO'lar Ted Sarandos ve Greg Peters'ın notu "disiplinli olmak" vurgusu yapıyor. Gerekçe olarak YouTube ve TikTok rekabeti ile Warner Bros. Discovery'yi Paramount Skydance'e kaptırmaları gösteriliyor. Yapay zekâ gerekçe olarak anılmıyor.
  • Kroger (14–16 Ekim haberleri): ABD'nin en büyük market zincirlerinden biri, üç yılda 3.000 kurumsal çalışanını çıkaracak. Mağaza çalışanları kapsam dışı. Sektör basını kararı şirketin yapay zekâ kullanımını hızlandırmasıyla ilişkilendiriyor. Şirketin kendisi ise "teknoloji" diyor, yapay zekâyı adıyla anmıyor. Newsweek'e konuşan bir danışman, yapay zekânın "harika bir günah keçisi" olduğunu söylüyor.
  • Wipro (16 Ekim): Hindistan'ın dev BT hizmet şirketinin kadrosu bir çeyrekte 6.716 kişi azalarak 243.044'ten 236.328'e indi. Bu, son çeyreklerin en büyük düşüşü. Şirket gerekçe açıklamadı. Aynı şirket faaliyet raporunda 212.663 çalışanının "yapay zekâya hazırlık" programlarında olduğunu söylüyor. Bu ikisi arasındaki bağ bizim çıkarımımız, şirketin beyanı değil.
  • Mercor (14 Ekim): Yapay zekâ modellerine veri ve uzman emeği sağlayan, 2025'te 10 milyar dolar değerlenen platform, mühendislik, ürün ve güvenlik ekiplerinden en az 50 kişiyi çıkardı. Çalışanlara iki cümlelik bir e-posta gitti, bazıları binadan güvenlik eşliğinde çıkarıldı. CEO Brendan Foody bunun bir "işten çıkarma" olmadığını, şirketin kârlı olduğunu söylüyor.

Sınıfsal okuma: Dört şirket, dört farklı gerekçe ama tek bir sonuç var: sermaye, yeniden yapılanmanın maliyetini işçiye yüklüyor. "Yapay zekâ yüzünden" demek kimi zaman gerçek bir otomasyonu, kimi zaman sıradan bir maliyet kesintisini meşrulaştırıyor. Asıl mesele de bu: yapay zekâ bir neden olduğu kadar bir anlatıdır. Hangi işin otomatikleştirileceğine, kazanılan zamanın nereye gideceğine işçiler karar vermediği sürece, teknoloji ne olursa olsun sonuç aynı yere varır. Mercor örneği ayrıca öğretici: yapay zekâ modellerini eğiten emeği organize eden şirket, kendi çalışanına da aynı tek kullanımlık muameleyi yapıyor.

Bizim için neden önemli? Türkiye'de bilişim şirketlerindeki çıkarmalar çoğunlukla "performans" ya da "yeniden yapılanma" adı altında, toplu işçi çıkarma prosedürüne bile uğramadan yapılıyor. Yan masadaki arkadaşımız bir sabah iki cümlelik bir e-postayla gidebilir. Bu yüzden toplu çıkarmada bilgilendirme ve müzakere hakkını, yani İş Kanunu'nun 29. maddesindeki usulü işyerinde bilmek ve talep etmek gerekiyor. Bilişim Emekçisinin El Kılavuzu bu konuda başlangıç noktası. İşten çıkarmanın sessiz biçimini, yani kimse kovulmadan kadroların erimesini de Local 34 yazımızda anlattık.

II. Örgütlenme Cephesinde: Oyun Stüdyosundan Elektrik Şebekesine

4. Wizards of the Coast Sendikayı Tanımadı: "Tarafsız Değiliz"

Tarih: 13 Ekim 2026 (son gün), 15–17 Ekim (yanıt) · Bölge: ABD · Konu: Yaratıcı emek, üretken yapay zekâ

Ne oldu? Geçen hafta izleme listemizin ilk sırasındaydı. Dungeons & Dragons, D&D Beyond ve Studio X (Magic: The Gathering, Duel Masters) ekiplerinin oluşturduğu United Wizards of the Coast–CWA sendikası 6 Ekim'de kamuoyuna açılmış, şirkete 13 Ekim'e kadar gönüllü tanıma süresi vermişti. Şirketin yanıtı açık oldu: "Wizards sendikalaşma konusunda tarafsız değildir." Şirket, ABD Ulusal Çalışma İlişkileri Kurulu'nun (NLRB) yapacağı seçimin sonucuna saygı göstereceğini söylüyor. Bu, bu yıl ikinci ret. Magic: The Gathering Arena ekibi de yıl başında tanınmamış, NLRB seçiminde 79'a karşı 16 oyla sendikayı kazanmıştı. Talepler arasında yapay zekâ kullanımına dair korumalar, işten çıkarma ve zorunlu taşınmaya karşı güvenceler, ücret, uzaktan çalışma ve çalışanların iş dışında ürettikleri yaratıcı işler üzerindeki hakları var.

Sınıfsal okuma: "Tarafsız değiliz" cümlesi dürüst bir cümle. Patronun sendika karşısında tarafsız olduğu hiçbir zaman olmadı. Yeni olan, yaratıcı emeğin yapay zekâ karşısında ilk kez kolektif bir sözleşme talebiyle durması. Kişisel etik tercihlerle değil, toplu sözleşmeyle. Kural tek tek çalışanın vicdanına değil, toplu pazarlık masasına taşınıyor. Şirketin tanımayı reddedip seçimi beklemesi ise bilinen bir süreç: aradaki haftalar, birebir görüşmelerle ve "aile şirketiyiz" söylemiyle sendikayı zayıflatmak için kullanılır.

Bizim için neden önemli? Türkiye'de oyun, animasyon ve dijital içerik sektörü hızla büyüyor ve bu emekçilerin büyük bölümü proje bazlı, sözleşmesiz ya da serbest çalışıyor. Yapay zekânın çizerin, senaristin, seslendirme sanatçısının işini nasıl değiştireceğine kimin karar vereceği sorusu bizde de kapıda. Wizards örneği şunu gösteriyor: bu soruyu bireysel olarak değil, ancak örgütlü olarak sorabilirsiniz.

5. Activision Test Emekçileri Grev Yetkisi Aldı: Call of Duty'den Bir Hafta Önce

Tarih: 14–15 Ekim 2026 · Bölge: ABD · Konu: Oyun sektörü, toplu sözleşme

Ne oldu? Activision'ın kalite güvence (QA) test emekçileri, 15 Ekim'de grev yetkisi için oy verdi. Activision Quality Assurance United–CWA sendikasında örgütlü yaklaşık 600 test emekçisi Mart 2024'te sendikalaşmış, Ağustos 2024'te pazarlık başlamıştı. İki yılı aşkın sürede ilk sözleşme hâlâ imzalanmadı. 14 Ekim'de Minnesota Bloomington'daki Activision Publishing binası önünde eylem yapıldı. Talepler: ücret artışı, yapay zekâ kullanımına sınırlar, taşeron kullanımının kısıtlanması ve engelli çalışanlar için makul düzenleme hakkı. Şirket 21–22 Ekim'de görüşme önerdi. Call of Duty: Modern Warfare 4 ise 23 Ekim'de çıkıyor. CWA, Activision-Blizzard'da toplam yaklaşık 2.500 çalışanı temsil ediyor.

Sınıfsal okuma: Test emekçileri, oyun sektörünün en görünmez ve en düşük ücretli halkası. Oyunu oynanabilir kılan, hataları bulan, aynı sahneyi yüzlerce kez tekrar eden onlar. Yapay zekâ ile otomatik test, ilk sıradaki hedef de onlar. Grev yetkisinin bir dev oyunun çıkışından hemen önce alınması bir zamanlama stratejisi. Sermayenin en kırılgan anı, ürünün pazara çıktığı andır. Kaldıraç noktası doğru seçildiğinde, "görünmez" emek bir anda görünür olur.

Bizim için neden önemli? Bizde de yazılım test, kalite güvence ve destek ekipleri çoğunlukla taşeron firmalar üzerinden çalıştırılıyor. Hem "yapay zekâ sınırı" hem "taşeron sınırı" taleplerinin aynı listede olması tesadüf değil: ikisi de işçinin yerine daha ucuz bir şey koymanın yolları. Bir sürüm teslim tarihinin aynı zamanda pazarlık gücü olduğunu da unutmayalım.

6. AEMO: Şebekenin Yazılımcıları Eylemi Genişletti

Tarih: 13 Ekim 2026'dan itibaren · Bölge: Avustralya · Konu: Kritik altyapı, teknoloji emeği

Ne oldu? Avustralya Enerji Piyasası Operatörü (AEMO) bünyesinde Professionals Australia sendikasında örgütlü mühendisler, geçen hafta duyurdukları gibi eylemlerini genişletti. AEMO'nun kendi açıklamasına göre 30 Eylül'den bu yana altı korumalı eylem yapıldı. 13 Ekim sabahından itibaren yedi yeni eylem başlayabiliyor; bunlar kesinti işlemlerini, yazılım değişiklik yönetimini ve şebekeye bağlantı başvurularını etkiliyor. Australian Services Union (ASU) da sürece katılıyor: Fair Work Komisyonu 8 Ekim'de ASU'nun grev oylamasını onayladı, oylama 22 Ekim'de kapanıyor. Basına yansıyan taleplerde enflasyonun altında kalmayan ücret, yapay zekâya karşı korumalar ve dört günlük çalışma haftası var; bu talepleri sendika açıklamasından değil, WSWS ve sektör basınından aktarıyoruz. AEMO, eyleme katılanların çalışanların yalnızca %5'i olduğunu söylüyor ve yasal yollara başvurmakla tehdit ediyor.

Sınıfsal okuma: "Yalnızca %5" sözü, aslında bir itiraf. Şirketin onları hem önemsiz göstermeye çalışması hem de yasal tehdide başvurması, bu %5'in kilit yerde durduğunu gösteriyor. Elektrik şebekesinin dijital sinir sistemini işleten bir avuç mühendis, yazılım güncellemelerini onaylamadığında sistem büyüyemiyor. Bilişim emeğinin yapısal gücü, sayısından değil, üretim sürecindeki yerinden gelir.

Bizim için neden önemli? Türkiye'de de enerji, bankacılık, telekom ve kamu bilişim sistemleri bir avuç teknik ekibin elinde dönüyor. Bu ekipler çoğu zaman kendilerini "işçi" olarak görmüyor. AEMO örneği, bu bilincin ne kadar maddi bir güce dönüşebileceğini gösteriyor.

7. Platform İşçileri: Sürücüsüz Araca ve Komisyona Karşı

Tarih: 12–18 Ekim 2026 · Bölge: Birleşik Krallık, Nijerya · Konu: Platform emeği, otomasyon

Ne oldu?

  • Londra: Uygulama Sürücüleri ve Kuryeler Sendikası (ADCU), Uber'le birlikte sürücüsüz araç denemeleri yürüten Wayve şirketinin genel merkezi önünde eylem yaptı. Talepleri şunlar: sürücüler için bir geçiş planı yapılana kadar denemelerin durdurulması, güvenlik olaylarının açıklanması, bağımsız denetim ve güvenlik sürücülerine hukuki koruma. Sendika, otomatik sistem sürerken bile hukuki sorumluluğun lisanslı sürücüde kaldığına dikkat çekiyor.
  • Lagos: Nijerya Emek Kongresi'ne bağlı Uygulama Temelli Taşımacılar Sendikası (AUATON) üyeleri 12 Ekim'den itibaren Bolt ve inDrive'a karşı süresiz kontak kapattı. Talepler: platform komisyonuna tavan, ücret tarifesinin yeniden düzenlenmesi ve keyfi hesap kapatmaya karşı koruma. Uber 2 Eylül'de 12 yılın ardından Nijerya'dan çekilmişti. Bolt bir yuvarlak masa toplantısı önerdi.

Sınıfsal okuma: İki eylem aynı sürecin iki ucunda duruyor. Lagos'ta sürücüler platformun aldığı paya, yani rantın oranına karşı mücadele ediyor. Londra'da ise sermayenin bir sonraki adımına, sürücüyü tümüyle ortadan kaldırma girişimine karşı duruyorlar. "Sorumluluk sürücüde, kontrol algoritmada" ilişkisi, platform kapitalizminin özünü tek cümlede özetliyor: risk emekçiye, karar ve kâr şirkete.

Bizim için neden önemli? Türkiye'de kuryeler "esnaf kurye" modeliyle hem işçi hem patron sayılıyor, ama hiçbir kararı kendileri vermiyor. Lagos'taki komisyon tavanı talebi, bizdeki kurye örgütleri için doğrudan bir örnek. Ayrıntılar için GİG Ekonomisi Dosyamıza bakabilirsiniz. Algoritmanın işçiyi yönetmesinin bir sonraki adımı olarak yapay zekâ yöneticinin bir insanı işten çıkarmayı önerdiği Luna vakası da aynı zincirin halkası.

III. Mekânda ve Toplumda: Altyapının, Balonun ve Gözetimin Bedeli

8. Oregon Veri Merkezlerini Durdurdu, Amazon Siyasete Para Akıttı

Tarih: 13 ve 18 Ekim 2026 · Bölge: ABD · Konu: Veri merkezleri, enerji, yerel demokrasi

Ne oldu? Oregon Valisi Tina Kotek, eyalet çevre kurumuna (DEQ) yeni ya da genişleyen veri merkezleri için hava ve su izinlerini Temmuz 2027'ye kadar durdurma talimatı verdi. Bu, daha önce yalnızca kamu arazisini kapsayan durdurmayı, pratikte hiper ölçekli yatırımların büyük kısmını durduracak biçimde genişletiyor. Amazon'un Morrow ve Umatilla ilçelerinde onlarca hiper ölçekli merkezi var. Bir Amazon yöneticisi, karar nedeniyle binlerce iş kaybı yaşanabileceğini söyledi.

18 Ekim'de yayımlanan bir haber resmin öbür yüzünü gösterdi. Amazon, Eylül 2024'ten bu yana Oregon'daki siyasetçilere ve siyasi gruplara 65.000 dolar bağış yaptı. Amazon, Google ve Meta'yı bir araya getiren Data Center Coalition da Mart 2026'da "Oregon Connects" adlı bir reklam grubu kurdu. Ama kamuoyu ters yönde ilerliyor: bir ankete göre seçmenlerin yaklaşık üçte ikisi geçici yasağı destekliyor, %70'ten fazlası evinin yakınına veri merkezi istemiyor. Veri merkezleri Oregon'daki perakende elektrik satışlarının neredeyse dörtte birini tüketiyor. Bu tabloda iki vali adayı da, Demokrat Kotek ve Cumhuriyetçi Drazan, artık moratoryumu destekliyor.

ABD genelinde de durum benzer. Ara seçimlerde 8 eyalette en az 39 yerel veri merkezi oylaması var, bunların 21'i Ohio'da. UMass Amherst anketine göre katılımcıların yalnızca %11'i yerel bir yapay zekâ veri merkezini destekliyor, %65'i karşı çıkıyor. Maine'de 15 Ekim'deki Senato tartışması bir protestocu tarafından veri merkezi itirazıyla kesildi.

Sınıfsal okuma: Veri merkezi tartışması, soyut "bulut"un aslında yerel su, toprak ve elektrik olduğunu açığa çıkarıyor. Sermaye "iş" vaadiyle geliyor. Ama hiper ölçekli bir veri merkezi inşaattan sonra çok az kalıcı istihdam yaratıyor, buna karşılık eyaletin elektriğinin dörtte birini çekiyor. Maliyet faturayla haneye, kâr ise şirkete gidiyor. Halkın ezici çoğunluğunun karşı olduğu bir şeyin siyasetçi bağışlarıyla ve reklam kampanyalarıyla dayatılmaya çalışılması da, burjuva demokrasisinin sınırını gösteriyor. İki partinin adayının aynı anda moratoryuma dönmesi ise kitle basıncının işe yaradığını gösteriyor.

Bizim için neden önemli? Türkiye'de de "veri merkezi yatırımı" ve "yerli bulut" bir kalkınma vaadi olarak sunuluyor. Bu yatırımların su ve enerji yükü, yer seçimi, kamuya maliyeti ise neredeyse hiç tartışılmıyor. Bulut mitiyle hesaplaşma yazımızda bunun metabolik boyutunu, Yerel Yönetime Katılmak yazımızda ise yerel itirazın araçlarını tartışmıştık.

9. Batam'da Musluk Kuru, Veri Merkezi Kampüsü Büyüyor

Tarih: 13–14 Ekim 2026 (haberler) · Bölge: Endonezya, Hindistan · Konu: Küresel Güney'de altyapı yükü

Ne oldu?

  • Batam (Endonezya): Haberlere göre muslukları yaklaşık üç aydır kuru olan yüzlerce kişi, çoğu Bakau Serip köyünden kadınlar, Nongsa Dijital Parkı'nın kapısını kapattı. Eylem 5 Ekim'de yapıldı, uluslararası basına 13 Ekim'de yansıdı. 1,3 milyon nüfuslu adanın doğal tatlı su kaynağı yok, yağmurla dolan altı barajdan besleniyor. Adada 10 veri merkezi onaylanmış durumda ve yatırım 6,7 milyar doları aşıyor; bunun büyük kısmı Singapur sermayesi. Nvidia destekli Firmus ve DayOne birlikte 360 MW'lık bir yapay zekâ kampüsü kuruyor. Ada kalkınma kurumu BP Batam ise hanelerin suyunun veri merkezlerine gitmediğini, suçun kuraklıkta olduğunu söylüyor. Veri merkezlerinin gerçek su tüketimi açıklanmış değil.
  • Hindistan (14 Ekim): BT Devlet Bakanı Jitin Prasada, veri merkezlerinin elektrik talebinin tüketici tarifelerini yükseltmemesi için ulusal bir politika hazırlanacağını açıkladı. Mumbai yakınındaki Amazon veri merkezinin çevresinde yaşayanlar elektrik, su ve gürültü yükünden şikâyetçi.

Sınıfsal okuma: Singapur'un sınırlı arazisi ve enerjisi, veri merkezlerini Batam'a itiyor. Kâr Singapur'da ve küresel yapay zekâ şirketlerinde, su yükü Batam'ın köylerinde. Bu, bilinen bir emperyalist iş bölümünün dijital biçimi: değer merkezde, maliyet çevrede. Hindistan hükümetinin hamlesi de dikkate değer. Tarifelerin artacağını kabul ediyor, ama yatırımı durdurmayı değil, maliyeti yönetmeyi düşünüyor.

Bizim için neden önemli? Türkiye de bu küresel iş bölümünde "çevre" ülkelerden biri olmaya aday. Kuraklıkla boğuşan bir ülkede, su ve enerji yoğun veri merkezi yatırımlarının kimin onayıyla, hangi koşullarla kurulacağı bir halk sağlığı ve sınıf meselesidir.

10. Gartner: Yapay Zekâ Altyapı Harcaması "Sürdürülemez"

Tarih: 14–17 Ekim 2026 · Bölge: Küresel · Konu: Finans, aşırı birikim

Ne oldu? Araştırma şirketi Gartner'ın 14 Ekim'de yayımlanan raporuna göre veri merkezi işletmecilerinin harcamalarını karşılaması için 2030'a kadar toplamda yaklaşık 8,5 trilyon dolar gelir elde etmesi gerekiyor. Yapay zekâdan beklenen gelir ise en iyimser hâliyle 3,6 trilyon dolar. Rapora göre 2030'a kadar 3,5 trilyon doları aşan değer kaybı yazılabilir ve "yeni bulut" denilen uzmanlaşmış yapay zekâ bulut şirketlerinin %80'inden fazlası bağımsızlığını kaybedebilir. Axios ve Fortune'un haberlerine göre yapay zekâ sermaye harcamasının yaklaşık üçte biri artık borçla finanse ediliyor. Yapay zekâ bağlantılı borç ihracı Haziran'da 113 milyar dolarken Eylül'de 23 milyar dolara geriledi. CoreWeave hisseleri sert düştü. Bu iki kaynak, değer kaybı tahmininde farklı rakamlar ve tarihler veriyor; biz Gartner'ın kendi rakamını esas aldık.

Sınıfsal okuma: Bu, ders kitaplarındaki türden bir aşırı birikim tablosu. Sermaye, kâr beklentisiyle üretici kapasiteyi gerçek talebin çok ötesinde büyütüyor. Kredi bu büyümeyi körüklüyor ve beklenen gelir gerçekleşmeyince değer kaybı başlıyor. Sorulması gereken soru basit: balon söndüğünde zararı kim ödeyecek? Tarih bunun yanıtını biliyor: işten çıkarılan çalışanlar, kurtarma paketleriyle kamunun bütçesi ve emeklilik fonlarındaki birikimleri bu kâğıtlara bağlanmış küçük tasarruf sahipleri. Bir yanda "yapay zekâ her işi yapacak" anlatısı, öbür yanda bu anlatının finansmanının çatırdaması aynı haftaya düşüyor.

Bizim için neden önemli? Bir balonun sönmesi, ilk önce bilişim emekçisinin kapısını çalar: "ihtiyatlı küçülme" adı altında. Bunu bilmek, işten çıkarma dalgasını "kaçınılmaz piyasa düzeltmesi" diye değil, sermayenin kendi hatasının faturası diye adlandırmamızı sağlar. Yapay Zekâ Tsunamisi Neyi Gizliyor? yazımızda bu anlatının işlevini tartışmıştık.

11. Gözetim: Reddit Paylaşımını İzleyen Patron, Telefon Görüşmesini Puanlayan Model

Tarih: 13–18 Ekim 2026 · Bölge: Avustralya, Birleşik Krallık, ABD · Konu: İşyeri gözetimi

Ne oldu?

  • Amazon "Atlas" (16 Ekim): Amazon Kanada'dan sızdırılan belgelere göre "Atlas Modeli", çalışanlarla ilgili olayları ve işçilerin Reddit gibi platformlardaki paylaşımlarını "ortaya çıkan işgücü sorunlarını değerlendirmek" için izliyor. Belgelerde Melbourne'deki depoyla ilgili 19 dış yorumun kaydedildiği görülüyor. Avustralya Senatosu'ndaki yapay zekâ soruşturmasında İşçi Partili Senatör Tony Sheldon, işçilerin izlendiklerinden haberdar edilmediğini söyledi ve durumu "dijital hapishane" olarak nitelendirdi. AWS, raporu yeni öğrendiği için yorum yapamayacağını söyledi.
  • Co-op Legal Services (Birleşik Krallık): Futurism'in 18 Ekim tarihli derlemesine göre şirket, OpenAI modeliyle çalışanlarının her telefon görüşmesini 50'yi aşkın ölçüte göre geçti/kaldı diye puanlıyor. Aynı derlemede Burger King'in çalışanların ne kadar "güler yüzlü" olduğunu ölçen yapay zekâ kulaklıkları da var.
  • Flock Safety: Geçen hafta yaklaşık 270 kişiyi çıkardığını yazdığımız plaka okuma kamerası şirketine siyasi baskı sürüyor. Batı Virginia'daki Cumhuriyetçi milletvekilleri şirketi 9 Kasım'da yeminli ifade vermeye çağırdı. Senato azınlık lideri Schumer'in suç dışı verilerin silinmesi için verdiği 16 Ekim süresi, kamuya açık bir yanıt olmadan doldu.

Sınıfsal okuma: Gözetimin işlevi verimliliği ölçmekten fazlası. Asıl işlev, örgütlenmeyi daha doğmadan görmek. "Ortaya çıkan işgücü sorunlarını değerlendirmek", sendikal hareketlenmeyi erken tespit etmenin kurumsal adı. Telefon görüşmesini 50 ölçütle puanlayan model ise emeğin her saniyesini ölçülebilir ve karşılaştırılabilir kılarak işçileri birbirine karşı yarıştırıyor. Bu, Taylorizm'in kronometresinin yapay zekâ çağındaki biçimi.

Bizim için neden önemli? Türkiye'de çağrı merkezlerinde, depolarda ve yazılım şirketlerinde benzer izleme araçları zaten kullanılıyor ve çoğu zaman çalışana bildirilmiyor. KVKK'nın işyerinde gözetime dair sınırlarını daha önce yazmıştık. Bu araçların sendikaya yazılı bildirilmesi, toplu sözleşmelerin temel maddelerinden biri olmalı. Anthropic'in aktivist izleme sistemi üzerine yazımız da aynı soruyu soruyordu: izleyen kim, izlenen kim?

12. Yeşil Kart Askıya Alma: Göçmen Mühendis ile Yerli İşçi Arasına Çekilen Çizgi

Tarih: 8–16 Ekim 2026 · Bölge: ABD, Hindistan · Konu: Göçmen teknoloji emeği

Ne oldu? Geçen hafta ABD Çalışma Bakanlığı'nın, işverenlerin yabancı çalışanlara yeşil kart sponsorluğu yapmasının ilk adımı olan PERM işlemlerini sekiz şirket için askıya aldığını yazmıştık: Microsoft, Adobe, Cognizant, Infosys, TCS, Wipro, HCL ve Capgemini. Başkan Yardımcısı Vance, Microsoft'un 6.000 Amerikalıyı işten çıkarırken 6.300 H-1B vizesi ve yaklaşık 3.000 yeşil kart aldığını öne sürdü. 15 Ekim'de Microsoft Başkanı Brad Smith bu iddiayı "tamamen yanlış" diye niteledi ve şirketin geçen mali yılda 9.200 Amerikalıyı işe aldığını söyledi. Hukuk analizlerine göre bakanlık kararın yasal dayanağını yayımlamadı. Hindistan hükümeti Vance'in dilini eleştirdi.

Sınıfsal okuma: Burada iki sermaye fraksiyonu arasındaki bir kavganın ortasında, iki işçi grubu birbirine karşı konumlandırılıyor. Hükümet, işten çıkarmaları "göçmen işçi" üzerinden açıklayarak sorunu milliyetçi bir zemine çekiyor. Şirket ise "biz de Amerikalı işe alıyoruz" diyerek aynı zemini kabul ediyor. Hiçbiri, aynı şirketin hem çıkardığı hem de daha ucuz ve vizesine bağımlı olduğu için daha az pazarlık gücüne sahip işgücünü getirdiği gerçeğini sınıfsal olarak adlandırmıyor. Vizeye bağlı işçi, işini kaybettiğinde ülkesini de kaybedebilir; bu yüzden en kolay disipline edilen işçidir. Çözüm göçmeni dışlamak değil, vizeyi patrona bağımlılıktan kurtarmak ve iki işçi grubunu aynı sendikada buluşturmak.

Bizim için neden önemli? Yurt dışında çalışan ya da çalışmayı düşünen pek çok genç bilişimci için bu doğrudan bir mesele. Bizde de "yabancı yazılımcı" ya da "beyin göçü" tartışması aynı ayrıştırıcı çerçeveye çekilebiliyor. Konunun bütün haritasını bu hafta Kelepçe Değişir, Zincir Aynı Kalır yazımızda çıkardık. Nedir Şu Irkçılık Dedikleri Şey? yazımız ise bu bölme mekanizmasının sınıfsal kökünü anlatıyordu.

IV. Türkiye'den

13. 1 Kasım'dan İtibaren Kimliksiz Sosyal Medya Yok

Tarih: 10 Ekim 2026 (Resmî Gazete), 13 Ekim (İFÖD açıklaması) · Bölge: Türkiye · Konu: Dijital haklar, kimliklendirme

Ne oldu? Siber Güvenlik Başkanlığı'nın hazırladığı "Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik" 10 Ekim'de Resmî Gazete'de yayımlandı, 1 Kasım 2026'da yürürlüğe giriyor. İFÖD'ün (İfade Özgürlüğü Derneği) 13 Ekim'deki açıklamasına göre yönetmelik:

  • 15 yaş altı çocukların sosyal medya kullanımını yasaklıyor.
  • Yaşı ne olursa olsun bütün kullanıcıların e-Devlet üzerinden üretilen bir "yaş doğrulama belirteci" ile doğrulanmasını şart koşuyor.
  • Mevcut hesapların 31 Mart 2027'ye kadar doğrulanmasını istiyor.
  • 15–18 yaş arasındakilerin hesaplarının kamuya açık olmamasını, canlı yayın yapamamasını ve kaydırmalı içerik akışını kullanamamasını öngörüyor.
  • Uymayan platformlara küresel cironun %3'üne kadar idari para cezası, reklam yasağı ve %90'a varan bant daraltma getiriyor.
  • Teknik yapıyı anlatan rehberi yalnızca platformlarla paylaşıyor, kamuoyuyla paylaşmıyor.

İFÖD'e göre 5651 sayılı Kanun e-Devlet ya da devlet eliyle kimlik doğrulamasından söz etmediği için yönetmeliğin kanuni dayanağı yok. Belirtecin üretildiği süreçte hangi kayıtların tutulacağı belirsiz ve "zararlı içerik" ölçütü siyasi ve LGBTİ+ içeriklere erişimi kısıtlamak için kullanılabilir. Dernek, Danıştay'da iptal ve yürütmeyi durdurma davası açacağını duyurdu.

Sınıfsal okuma: Çocukları dijital platformların bağımlılık üreten tasarımlarından korumak meşru bir kaygı. Ama bu düzenleme o tasarımın kendisine, yani kârı dikkat süresinden elde eden iş modeline dokunmuyor. Bunun yerine bütün yetişkinlerin sosyal medyadaki varlığını devletin kimlik altyapısına bağlıyor. Sonuçta platform şirketinin gözetim kapasitesi ile devletin gözetim kapasitesi birleşiyor. Anonimlik, işçinin patronu eleştirebilmesinin, sendikal örgütlenmenin ilk adımlarının, muhalif düşüncenin dolaşımının güvencesiydi. Hangi hesabın kime ait olduğunu bilen bir devlet, hangi hesabı engelleyeceğini de çok daha kolay bilir.

Bizim için neden önemli? Bilişim emekçileri olarak bu sistemi biz kuracağız, biz işleteceğiz. Belirteç altyapısını yazan, doğrulama arayüzünü tasarlayan, kayıtları tutan sistemleri kuran ekipler bizim yan masamızda oturuyor. "Teknik bir iş" diye bakılan şeyin siyasi sonuçlarını konuşmak, bu işi yapanların da sorumluluğu. Engelleme Teknik Olarak Nasıl Çalışıyor? yazımız bu tartışmanın teknik zeminini anlatıyor. Yönetmeliğin "çocuk" gerekçesini Tabağı Boş, Hesabı Kayıtlı yazımızda, seçimler açısından taşıdığı riski İkinci Sandığın Anahtarı Kimde? yazımızda ayrıntılı tartıştık.

14. Sansür Dalgası Büyüyor: Halk TV, TİP ve Bahadır Özgür

Tarih: 14–16 Ekim 2026 · Bölge: Türkiye · Konu: Basın emeği, dijital sansür

Ne oldu?

  • Halk TV (14 Ekim): Polis sabah saatlerinde kanalın İstanbul'daki binasına girdi, kanala kayyum atandı ve yayın durdu. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, kanalın Yönetim Kurulu Başkanı Cafer Mahiroğlu hakkında rüşvet, ihaleye fesat karıştırma ve suç gelirlerini aklama iddialarıyla soruşturma yürütüyor. 17 kişi hakkında gözaltı kararı verildi, 11 kişi gözaltına alındı. Bağlantılı şirketlere TMSF kayyum olarak atandı. 16 Ekim'de 7 kişi için tutuklama talep edildi. Mahiroğlu iddiaları reddediyor. EngelliWeb'in aktardığına göre aynı gün kanalın Facebook, X, Telegram, TikTok ve YouTube hesaplarına 5651 sayılı Kanun kapsamında erişim engeli getirildi. DİSK Basın-İş, TGS ve ÇGD karara tepki gösterdi; DİSK Basın-İş "yüzlerce basın emekçisinin" işinin hedef alındığını vurguladı.
  • TİP (14 Ekim): Türkiye İşçi Partisi'nin yaklaşık 582 bin takipçili X hesabına 5651 sayılı Kanun'un 8/A maddesi uyarınca erişim engeli getirildi. Parti, kararı "fon vurgununu ifşa eden" paylaşımlarına bağladı.
  • Bahadır Özgür (15 Ekim): Halk TV yazarı gazeteci Bahadır Özgür "soruşturmanın gizliliğini ihlal" suçlamasıyla gözaltına alındı. İFÖD, 163 bin takipçili X hesabına erişim engeli getirildiğini duyurdu. 16 Ekim'de adliyeye sevk edilen Özgür tutuklanmadı; haftada iki gün imza ve yurt dışı çıkış yasağıyla adli kontrol kararıyla serbest bırakıldı. Soruşturma sürüyor. Ayrıntıları burada yazdık.

İFÖD'ün verilerine göre yalnızca Eylül ayında en az 1.270 X hesabı engellendi. 2025 yılının tamamında bu sayı 995'ti.

Sınıfsal okuma: Soruşturmadaki iddiaların doğru olup olmadığını yargılama sürecinde görmek gerekir. Ancak bir yayın kuruluşunun yönetimi hakkındaki mali bir soruşturmanın, o kuruluşun haber üretme ve yayma kapasitesinin tümüyle kapatılmasına dönüşmesi başka bir şey. Kayyum, binayı, yayını ve sosyal medya hesaplarını birlikte susturuyor. Aynı hafta, bir yolsuzluk iddiasını gündeme taşıyan siyasi partinin ve gazetecinin hesaplarının da kapatılması, hedefin bilginin dolaşımı olduğunu düşündürüyor. Ve bunun bir de emek boyutu var: kayyumla birlikte yüzlerce basın emekçisinin işi, geliri ve mesleki geleceği belirsizliğe itiliyor. T24'ün kapatılmasını yazarken "satın alınamayanı kapatırlar" demiştik. Liste uzuyor. Bu hafta Halk TV kayyumunu ve TİP'in hesaplarına getirilen engelin neden ayrı bir kategori olduğunu ayrı yazılarda ele aldık.

Bizim için neden önemli? Erişim engeli kararını yazan mahkeme, ama onu uygulayan, hesabı karartan, DNS kaydını değiştiren bilişim emekçisi. Geçen hafta EngelliWeb'in susturulmasını yazmıştık; sayanı susturdular, şimdi sayılanlar çoğalıyor. Sendikalarımızın basın emekçileriyle dayanışmayı yalnızca bir açıklamayla sınırlı tutmaması gerekiyor.

15. Motokuryeler: 33 Saatlik Yasak ve Mehmet Açık

Tarih: 13–16 Ekim 2026 · Bölge: İstanbul, Bursa · Konu: Platform emeği, iş güvenliği

Ne oldu?

  • İstanbul: Valilik, sağanak ve fırtına uyarısı gerekçesiyle 14 Ekim 21.00'den 16 Ekim 06.00'ya kadar, yaklaşık 33 saat, motosiklet ve elektrikli scooter dâhil bütün iki tekerlekli araçların trafiğe çıkmasını yasakladı. Getir, Yemeksepeti ve Trendyol Yemek motokuryeyle teslimatı durdurdu, yalnızca araçlı teslimatla sınırlı hizmet verdi.
  • Bursa: 19 Ağustos'ta Nilüfer'de paket teslim ederken önüne kıran bir otomobil yüzünden kaza geçiren motokurye Mehmet Açık, 56 günlük yaşam mücadelesini kaybetti. Haber 13 Ekim'de duyuruldu. 5 yaşında bir çocuğu vardı. Onlarca motokurye, sosyal medyadan yapılan çağrıyla toplanıp cenaze aracına motosikletleriyle eşlik etti.

Sınıfsal okuma: Fırtınada motosiklet yasağı, kuryenin can güvenliği için doğru bir karar. Ama hiçbir haber şu soruyu sormadı: 33 saat çalışamayan kurye o günün parasını nereden alacak? "Esnaf kurye" modelinde çalışan bir kurye için yasak, gelirsiz bir gün demek. Bu bizim çıkarımımız; kurye örgütlerinden bu konuda bir açıklama bulamadık. Risk de, kayıp da kuryeye yükleniyor; platformlar ise araçlı teslimatla siparişleri almayı sürdürüyor. Mehmet Açık'ın cenazesindeki motosiklet konvoyu ise başka bir şey gösteriyor: resmi bir örgütü olmasa da kuryeler birbirini buluyor. Dayanışma, örgütün habercisidir.

Bizim için neden önemli? Kurye, uygulamanın öbür ucundaki emekçi. O uygulamanın rotasını, teslimat süresini, prim formülünü yazanlar ise bizleriz. "Kaç dakikada teslim" hedefinin yoldaki bir insanın hayatına nasıl dokunduğunu, yazılımı yazan da bilmeli. Mehmet Açık'ı saygıyla anıyoruz.

Bu Gelişmelerin Ortak Sınıfsal Anlamı

Birinci eksen: Yapay zekâ kârının paylaşımı

Micron'dan Samsung Biologics'e, Doğu Asya'da işçiler aynı formülü dile getiriyor: kârın sabit bir yüzdesi emeğe. Sermayenin yanıtı da aynı: tek seferlik ikramiye ya da mahkeme kararı. Bu, yapay zekânın yarattığı zenginliğin bölüşümünün artık soyut bir tartışma olmaktan çıkıp somut bir pazarlık konusu hâline geldiğini gösteriyor. Ve pazarlık gücü, üretim zincirinin darboğazında duranlarda.

İkinci eksen: Yapay zekâ, karar yetkisi ve işten çıkarmanın meşrulaştırılması

Netflix'ten Kroger'e, Wizards of the Coast'tan Activision'a kadar mesele aynı yerde düğümleniyor: teknolojinin işe nasıl gireceğine kim karar veriyor? Şirketler "yapay zekâ" kelimesini kimi zaman otomasyonu, kimi zaman sıradan bir maliyet kesintisini meşrulaştırmak için kullanıyor. Örgütlü emekçiler ise "yapay zekâ korumalarını" toplu sözleşmenin maddesi yapmaya çalışıyor. Bu, teknolojiye karşı olmak değil, teknoloji üzerinde söz hakkı istemek.

Üçüncü eksen: Altyapının toplumsal maliyeti ve balonun faturası

Oregon, Ohio, Maine, Batam, Mumbai: veri merkezlerinin su, elektrik ve toprak üzerindeki yükü her yerde aynı tepkiyi doğuruyor. Gartner'ın raporu ise bu yükün ardındaki finansmanın kırılgan olduğunu ortaya koyuyor. Sermaye kâr beklentisiyle kapasiteyi gerçek talebin çok ötesinde büyütüyor; balon söndüğünde maliyeti işten çıkarmalarla emekçiye, kurtarma paketleriyle kamuya yüklemeye çalışacak. Kâr özelleşiyor, maliyet toplumsallaşıyor.

Dördüncü eksen: Devletin rolü, gözetim ve bölme

Amazon'un "Atlas"ı işçinin paylaşımlarını izliyor. Türkiye'de yaş doğrulama yönetmeliği herkesin hesabını e-Devlet'e bağlıyor. Halk TV, TİP ve gazeteci hesapları karartılıyor. ABD'de göçmen mühendis ile yerli işçi birbirine karşı konumlandırılıyor. Devlet ve sermaye, farklı biçimlerde aynı işi yapıyor: örgütlenmeyi görünür ve denetlenebilir kılmak, emekçileri birbirinden ayırmak.

Gelecek Hafta İzleyeceklerimiz

TarihGelişmeNeden izliyoruz?
19 Ekim (bugün)Micron sendikalarının Taipei mitingiKatılım ve şirketin yanıtı; grev tarihine giden süreç
20 EkimNetflix'in üçüncü çeyrek sonuçlarıÇıkarmalardan bir hafta sonra kâr tablosu ne diyor?
21–22 EkimActivision–QA sendikası görüşmeleriCall of Duty çıkışı öncesi grev kaldıracı işleyecek mi?
22 EkimAEMO'da ASU grev oylamasının kapanışı; Micron Taichung arabuluculuğuKritik altyapıda ve çip üretiminde ikinci dalga
23 EkimCall of Duty: Modern Warfare 4 çıkışıGörünmez emeğin görünür olduğu an
26 EkimSamsung Biologics'te planlanan grevMahkeme kısıtının grev hakkına etkisi
1 KasımYaş doğrulama yönetmeliğinin yürürlüğe girişiİFÖD'ün Danıştay davası ve platformların tutumu
SüregelenWizards of the Coast'ta NLRB seçim takvimiYaratıcı emekte yapay zekâ kuralları sözleşmeye girecek mi?
SüregelenHalk TV kayyum süreci ve hesap engelleriBasın emekçilerinin işleri ve sansür dalgasının seyri

Somut Görevler: Bize Düşenler

  1. İşyerinizdeki gözetim araçlarını listeleyin. Hangi yazılım klavye vuruşunu, ekranı, görüşmeleri, mesai saatlerini ölçüyor? Bunların size yazılı olarak bildirilip bildirilmediğini sorun. Bildirilmemişse, KVKK kapsamındaki bilgi edinme hakkınızı kullanın.
  2. Yapay zekâ kararlarının kaydını tutun. İşyerinizde yapay zekâ gerekçesiyle değişen iş tanımlarını, kaldırılan pozisyonları, artan iş yükünü not edin. Toplu pazarlığın hammaddesi bu kayıtlardır.
  3. Toplu işten çıkarma usulünü öğrenin. İş Kanunu'nun 29. maddesinin ne dediğini bilin; bir arkadaşınız iki cümlelik bir e-postayla gönderildiğinde bu hakkın hatırlatılması gerekir.
  4. Yaş doğrulama yönetmeliğini çevrenizde konuşun. Özellikle bu sistemi kuracak ve işletecek ekiplerde çalışıyorsanız, teknik tasarımın mahremiyet sonuçlarını ekibinizle tartışın. İFÖD'ün dava sürecini izleyin ve destekleyin.
  5. Basın emekçileriyle dayanışın. Halk TV'de işi belirsizleşen emekçilerin sesini duyurun. Engellenen hesapların içeriklerinin arşivlenmesine katkı verin.
  6. Kuryelerle bağ kurun. Çalıştığınız uygulamanın kurye tarafındaki koşulları öğrenin. Teslimat süresi hedeflerinin ve prim formüllerinin yol güvenliğine etkisini ekibinizde gündeme getirin.
  7. Bu derlemeyi geliştirin. Gözden kaçırdığımız bir gelişme, düzeltilmesi gereken bir bilgi ya da sizin işyerinizden bir haber varsa bize yazın. Bu dizi ortak bir emekle büyüyecek.

Teknoloji Karşıtlığı Değil, Teknoloji Üzerinde Söz Hakkı

Sevgili genç yoldaşlar,

Bu hafta Tayvan'daki çip işçisi, ABD'deki oyun test emekçisi, Avustralya'daki şebeke mühendisi, Londra'daki uygulama sürücüsü ve Bursa'daki motokurye farklı dillerde aynı soruyu sordu: Bu teknolojiyi biz üretiyoruz, biz işletiyoruz, bedelini biz ödüyoruz; peki karar neden bizde değil?

Bu soru teknolojiye karşı bir soru değil. Bizim ekibimiz de bilişim emekçilerinden oluşuyor. Kod yazıyoruz, sistem kuruyoruz, veri işliyoruz. Bu yüzden bu soruyu dışarıdan değil, hem içeriden hem dışarıdan soruyoruz. Yapay zekânın yarattığı zenginlik kolektif emeğin ürünü ve o emeğin sahiplerine dönmeli. Bunun yolu da yan masadaki arkadaşla konuşmaktan, işyerinde bir araya gelmekten, sendikada örgütlenmekten geçiyor.

Gelecek pazartesi yeniden buluşmak üzere.

Bilgi herkesindir.

Bağlantılı Yazılarımız

Dizinin önceki sayısı

Yapay zekâ, emek ve mülkiyet

Bilişim emekçileri ve örgütlenme

Platform işçileri ve algoritmik yönetim

Gözetim, sansür ve dijital haklar

Altyapı, ekoloji ve "bulut" miti

Devlet, şirket ve sınıf

Kaynaklar

1. Micron Tayvan

2. Samsung Biologics

3. İşten çıkarmalar

4. Wizards of the Coast

5. Activision QA

6. AEMO

7. Platform işçileri

8. Oregon ve ABD veri merkezleri

9. Batam ve Hindistan

10. Gartner ve yapay zekâ balonu

11. Gözetim

12. PERM askıya alma

13. Yaş doğrulama yönetmeliği

14. Halk TV, TİP, Bahadır Özgür

15. Motokuryeler

Bu yazı Bilgi Müşterekleri'nin "Teknolojide Haftanın Sınıfsal Gelişmeleri" dizisinin 2. sayısıdır (2026/43. hafta). Canlı bir belgedir; düzeltme ve eklemelerle güncellenebilir. CC BY-SA 4.0 lisansıyla paylaşılmıştır.

Konular:Yapay Zekâ ve TeknolojiEmek ve ÖrgütlenmeEkonomi, Kapitalizm ve EkolojiGözetim ve Dijital HaklarSendika
Etiketler:#yapayzeka#sınıf#emek#sendika#bilişim#işsizlik#gözetim#sansür#gigekonomi#ekoloji#türkiye

İlgili Başlıklar

Haber Bülteni Aboneliği